Belangenconflict bij instelling nieuwe belastingautoriteit

door

Het wetsvoorstel voor de instelling van een semi-autonome belastingautoriteit bevat volgens Stanley Esajas, risico’s op belangenverstrengeling en is mogelijk een te ingrijpende oplossing voor een vraagstuk rond de beloning van belastingambtenaren. In zijn schriftelijke commentaar aan de commissieleden van De Nationale Assemblée (DNA), stelt hij dat de voorgestelde organisatie onvoldoende garanties biedt voor onafhankelijkheid, een heldere verdeling van verantwoordelijkheden en een doelmatige uitvoering van de belastingtaken.
Een van zijn belangrijkste bezwaren betreft artikel 19 van het wetsvoorstel. Dit artikel zou de belastingautoriteit de mogelijkheid geven, vergoedingen te ontvangen voor het afgeven van fiscale rulings. Dat zijn standpunten of beoordelingen die duidelijkheid bieden over de fiscale behandeling van een persoon of onderneming en daarmee de fiscale risico’s kunnen beperken.
Esajas vindt dat deze mogelijkheid een rechtstreeks belangenconflict kan veroorzaken. De autoriteit zou dan immers een vergoeding kunnen ontvangen voor een beoordeling die invloed heeft op de belasting die uiteindelijk aan de staat verschuldigd is.
Hij stelt dat hierdoor een ongewenste tegenstelling ontstaat tussen de financiële belangen van de belastingautoriteit en de belastingopbrengsten van de staat.
De regeling noemt hij ‘’niet te onderscheiden van een steekpenning’’.
Onvoldoende waarborgen voor zelfstandigheid
Volgens Esajas leidt het creëren van een afzonderlijke rechtspersoon, niet vanzelf tot meer zelfstandigheid en efficiëntie. Afgezien van de mogelijkheid om eigen loontabellen en vergoedingen voor externe opdrachtnemers te hanteren, is volgens hem onvoldoende duidelijk, hoe het voorstel de werking van de Belastingdienst daadwerkelijk zal verbeteren.
Esajas stelt dat de basiselementen van het organisatieontwerp onvoldoende zijn uitgewerkt. Daarbij noemt hij de scheiding van functies, de koppeling tussen verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid, het voorkomen van belangenverstrengeling en een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden. Hij meent tevens dat een ‘suborganisatie’ die alle verantwoording moet afleggen aan dezelfde regering, niet autonoom kan zijn.
Ook waarschuwt hij ervoor buitenlandse modellen zonder voldoende onderzoek over te nemen. De juridische status van medewerkers van semi-autonome belastingautoriteiten verschilt volgens hem per land. Begrippen als ambtenaar, publieke werknemer en overheidscontractant, zijn niet zonder meer uitwisselbaar.
Volgens Esajas moeten de rechtsorde en bestuurlijke context van andere landen goed worden begrepen, voordat hun modellen in Suriname worden toegepast. Hij vindt dat de toelichting bij het wetsvoorstel onvoldoende is om deze ingrijpende hervorming juridisch en bestuurlijk te onderbouwen.
Beloningsvraagstuk kan anders worden opgelost
Esajas stelt dat er niet noodzakelijk een ingrijpende reorganisatie van het staatsbestel nodig is, om de beloning van belasting- en douaneambtenaren los te koppelen van die van andere ambtenaren, om zo meer ruimte te creëren voor uitgaven aan goederen en diensten.
Hij wijst erop dat douaneambtenaren al een afzonderlijke loonreeks hebben en dat een vergelijkbare regeling ook voor belastingambtenaren kan worden overwogen.
Daarnaast noemt hij de mogelijkheid om via de begrotingswet, een bonuspool aan het Directoraat Belastingen toe te wijzen, gekoppeld aan het behalen van bepaalde prestatie-indicatoren. Ook wijst hij op bestaande wettelijke bepalingen die toelagen of emolumenten voor bepaalde ambtenaren mogelijk maken.
Als voorbeelden noemt hij artikel 65 van de Scheepvaartswet, dat emolumenten toekent aan benoemde officieren van de dienst der Invoerrechten, en artikel 71 van de Wet Gedistilleerd Accijns, waarin een aandeel van boeten en verbeurdverklaringen wordt toegekend aan verbaliserende en bekeurende ambtenaren. Volgens Esajas is niet duidelijk, waarom deze bestaande mogelijkheden niet worden benut en onderhouden.
Hij vindt dat de ontwerpers van het ministerie eerst de beschikbare alternatieven binnen de bestaande rechtsorde hadden moeten onderzoeken. Belonings- en vakbondsproblemen mogen volgens hem, geen reden worden om het bestuurlijk apparaat te kannibaliseren.
Wetsvoorstel nog niet rijp voor behandeling
Esajas concludeert dat het wetsvoorstel niet rijp is voor behandeling door DNA. Hij vindt dat eerst essentiële voorwaarden voor een goed functionerend fiscaal bestuursrecht moeten worden ingevuld. Daaronder vallen duidelijke regels over de vormgeving en publicatie van bestuursregels, het terugdringen van illegale belastingheffing en het herstellen van de legaliteit bij fiscale regelgeving.
Verder pleit hij ervoor het parlementaire toezicht uit te breiden en de toezichtstaken van de Rekenkamer en CLAD expliciet in de wet vast te leggen. Ook moeten de baten en lasten van de voorgestelde autoriteit volgens hem in de staatsbegroting en financiële tabellen worden verantwoord.
Zijn eindconclusie is dat het voorstel onvoldoende beleidsmatig is onderbouwd, te weinig aandacht besteedt aan functiescheiding en aansprakelijkheid en mogelijkheden voor belangenverstrengeling creëert. De hervorming dreigt volgens hem een zwaar bestuurlijk instrument te worden voor een probleem waarvoor ook minder ingrijpende oplossingen beschikbaar zijn.
Bron: schriftelijk commentaar van Stanley A. Esajas aan de commissieleden van DNA over het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Belastingdienst, gebaseerd op de tekst van 13 juli 2026.
The post Belangenconflict bij instelling nieuwe belastingautoriteit ..