Suriname belooft opnieuw herstel en bescherming voor de mangrove

door

Wetenschappers, uitvoerende instanties, beleidsmakers en niet-gouvernementele organisaties kwamen vrijdag bijeen voor het Policy Forum van het conferentieprogramma ‘Advancing Mangrove Governance’. Het forum, georganiseerd door het ministerie van Olie, Gas en Milieu (OGM) in samenwerking met het Mangrove+ Project, moet de volgende stap zetten in de versterking van het beheer, behoud en herstel van de mangrove-ecosystemen langs de Surinaamse kust. Er werd veel gezegd over samenwerking, coördinatie en gedeelde verantwoordelijkheid. Maar wie de discussies goed volgde, hoorde ook een oud en hardnekkig probleem terugkeren: mooie woorden die nog moeten bewijzen dat ze in daden worden omgezet.

Tekst Ricky Wirjosentono

Beeld dWT archief & Ricky Wirjosentono

Mangrovebossen vormen een onmisbare natuurlijke buffer langs de Surinaamse kustlijn. Ze beschermen tegen erosie en de gevolgen van klimaatverandering, bieden leefgebied aan een groot aantal plant- en diersoorten, slaan grote hoeveelheden koolstof op en dragen bij aan zowel de biodiversiteit als het welzijn van kustgemeenschappen. Effectief beheer van deze ecosystemen vergt nauwe samenwerking tussen alle betrokken partijen en een goed afgestemd beleidskader.

“Zal Suriname in staat zijn om economische groei en ecologisch behoud daadwerkelijk in balans te houden”

Het Policy Forum bouwt voort op de inzichten en aanbevelingen van het technische symposium, dat in april werd gehouden. Daar brachten deskundigen de huidige staat van het mangrovebeheer in Suriname in kaart en werden de belangrijkste uitdagingen en kansen benoemd. Het moet die technische inzichten nu vertalen naar concrete beleidsaanbevelingen.

Opbouw

Het programma bestond uit een paneldiscussie en drie interactieve break-outsessies. Tijdens de paneldiscussie en de eerste sessie werd gewerkt aan het verduidelijken van rollen en verantwoordelijkheden van de betrokken organisaties. Dat gebeurde aan de hand van een Raci-matrix, een instrument dat precies vastlegt wie waarvoor verantwoordelijk en eindverantwoordelijk is en moet worden geconsulteerd of geïnformeerd.

De tweede sessie richtte zich op het identificeren van hiaten in het bestaande beleid en de wet- en regelgeving én op het formuleren van aanbevelingen voor de versterking van het nationale mangrovebeleid. In de derde sessie werden concept Key Performance Indicators (KPI’s) ontwikkeld, die als basis moeten dienen voor het monitoren van de voortgang en effectiviteit van toekomstige beleidsmaatregelen.

Dat er nu, jaren nadat mangrove-vernietiging voor het eerst breed als probleem werd erkend, nog altijd wordt gewerkt aan een instrument om simpelweg vast te stellen wie waarvoor verantwoordelijk is, zegt op zichzelf al iets over de staat van de governance in dit dossier. “Iedereen doet zijn eigen ding, maar het overkoepelende doel raakt uit zicht”, stelde Ritesh Sardjoe, directeur Milieu op OGM.

Hij benadrukte tijdens het forum het belang van gezamenlijke input van alle stakeholders. Dat belang wordt alleen maar groter met de aanstaande olie- en gasontwikkeling. “We moeten bij elkaar komen, want we hopen op één doel: ervoor zorgen dat ons mangrove-ecosysteem gezond blijft.”

Samen doen

Eén van de grote knelpunten die hij signaleert, is het ontbreken van gecoördineerde monitoring. Aangegeven werd dat er al veel gebeurt, maar op een versnipperde manier: de ene NGO doet dit, een andere NGO dat en de overheid weer iets anders. Zonder een geïntegreerde aanpak dreigt het overkoepelende doel uit het zicht te raken, werd gewaarschuwd.

Op termijn moet er daarom een nationaal biodiversiteitsbeleid komen waarin ook het mangrove-ecosysteem is opgenomen, zodat helder in kaart wordt gebracht welke acties worden uitgevoerd, door wie, in welke vorm, en welke financiering daarvoor binnenkomt. Alleen zo kan volgens Sardjoe goed worden bepaald waar nog moet worden geïnvesteerd.

Het is een analyse die weinig aanwezigen zullen tegenspreken. Maar het is ook een analyse die, in bijna identieke bewoordingen, al jaren wordt herhaald op vergelijkbare bijeenkomsten. De vraag die daarmee onvermijdelijk opdoemt: waarom lukt het na al die jaren nog steeds niet om die versnippering daadwerkelijk op te lossen? Is het een gebrek aan politieke wil, aan capaciteit, aan geld of gewoon aan een instantie die de knoop durft door te hakken wanneer instituten elkaar in de weg zitten?

Rol overheidsinstanties LBB en NMA

Sardjoe wees ook op de noodzaak om instituten als Lands Bosbeheer (LBB) te versterken. Hoewel LBB nu al een belangrijke rol vervult, zijn meer coördinatie en meer capaciteit nodig. “We hebben die instituten, maar als je de middelen en capaciteit niet hebt, dan blijft het een mooi verhaal. Het werk wordt dan niet gedaan, omdat men er simpelweg niet toe in staat is”, aldus Sardjoe.

Ook de rol van de Nationale Milieu Autoriteit (NMA) zal volgens hem sterk toenemen, vooral op het gebied van handhaving. Er zijn nog altijd mensen die mangroven vernietigen of gevaarlijke stoffen lozen in mangrove-ecosystemen zonder dat er voor de schuldigen consequenties zijn.

De NMA bevindt zich weliswaar nog in een opstartfase, maar Suriname heeft inmiddels een IDB-lening van ongeveer dertig miljoen Amerikaanse dollar ontvangen die moet worden ingezet om de autoriteit te versterken. Wanneer zowel de NMA als LBB voldoende capaciteit heeft, ontstaan er volgens Sardjoe twee sterke instituten die elkaar ondersteunen en samen iets moois neerzetten.

Hij liet ook doorschemeren dat er nog geen definitief besluit is genomen over de toekomstige juridische vorm van LBB of dit een zelfstandige autoriteit wordt of onderdeel blijft van een groter geheel. Wat de uitkomst ook wordt, benadrukte hij, zowel LBB als NMA moet sterk en onafhankelijk genoeg zijn om als ‘waakhondautoriteiten’ te functioneren. Sardjoe noemde die versterking cruciaal met het oog op de opkomende olie- en gassector, die op een duurzame manier moet worden begeleid.

Hij toonde vertrouwen in het feit dat de milieusector zich, net als andere sectoren, voorbereidt op deze ontwikkeling. Met de recent aangetrokken financiering wordt de komende drie jaar zwaar geïnvesteerd. De Milieuraamwet is er al en zodra de milieu autoriteit volledig operationeel is en over de juiste data en handhavingsbevoegdheden beschikt, verwacht Sardjoe een gedragsverandering. “Mensen gaan twee keer nadenken voordat ze de stap nemen om te vervuilen of te vernietigen.”

Panel

Er was een  panel bestande uit Sardjoe, Cheyenne Samson (Green Heritage Fund Suriname), Smieta Madho (Landbouw, Veeteelt en Visserij), Soraya Wijntuin (WWF-Guianas) en Kaminie Tajib-Rakimoen (Grondbeleid en Bosbeheer/GBB). Zij waren het met elkaar eens dat  alleen door de handen ineen te slaan, gewenste resultaten worden geboekt en de mangrove beschermd kan blijven.

Tajib-Rakimoen benadrukte tijdens de discussie het enorme belang van mangrove voor Suriname en noemde dat precies de reden waarom een Policy Forum nodig is: alleen door beleidsmakers, uitvoerders en belanghebbenden gezamenlijk aan tafel te krijgen, kan daadwerkelijk voortgang worden geboekt in het beheer en de bescherming van de mangrove-ecosystemen.

Het is een boodschap die niemand in de zaal betwistte. Maar de geschiedenis van dit soort fora leert ook dat het “aan tafel krijgen” van partijen relatief eenvoudig is; het omzetten van consensus in daadwerkelijk beleid, budget en handhaving is de veel moeilijkere stap die keer op keer strandt.

(lees verder onder de )

Kaminie Tajib-Rakimoen, Soraya Wijntuin, Smieta Madho, Ritesh Sardjoe (aan het woord) en Cheyenne Samson vormden het panel.

Mangrove eerste verdedigingslinie

Ook Ruben Martoredjo van UNDP onderstreepte het belang van mangroves voor Suriname. Mangrovebossenvormen de eerste verdedigingslinie tegen klimaatverandering en zeespiegelstijging. “Ze beschermen de kustlijn en verminderen de impact van stormen. Daarnaast ondersteunen ze lokale economieën via visvoorraden en biodiversiteit, waardoor verlies van mangrovegebied direct sociale en ecologische gevolgen heeft.”

Martoredjo wees erop dat de aankomende offshore olie- en gasontwikkelingen invloed zullen hebben op de kust, wat de urgentie voor beheer en bescherming verder vergroot. Het doel is behoud voor toekomstige generaties, met een balans tussen ontwikkeling en natuurbehoud. Een balans die in de praktijk vaak scheef trekt richting economische ontwikkeling, zeker in een land dat staat te trappelen om de olie-inkomsten te verzilveren.

Volgens hem bracht het event alle relevante actoren samen – beleidsmakers, wetenschappers, uitvoerders en NGO’s – zodat iedereen zijn rol kent. Inclusie werd daarbij expliciet als kernprincipe genoemd. Er is inmiddels beleid geformuleerd, maar de nadruk ligt nu op de vertaling naar uitvoering en duidelijke protocollen voor incidenten en calamiteiten, zodat helder is wie de eerste lijn vormt en niemand op elkaar hoeft te wachten. Zonder heldere afspraken dreigen vertraging en verlies van momentum.

Martoredjo gaf aan dat directies van GBB en OGM hun commitment hebben uitgesproken en dat de energie en bereidheid aanwezig zijn. Echter, financiering blijft een uitdaging. Tot nu toe is er veel gesteund op partners en externe programma’s. Toenemende inkomsten uit de olie- en gassector zouden op termijn meer ruimte kunnen bieden voor nationale investeringen in mangrovebeleid.

Men verwacht dat ervaringen uit Ghana meer eenduidigheid en een gezamenlijk akkoord kunnen opleveren over hoe die vertaalslag naar actie eruit moet zien. Het forum is volgens Martoredjo één moment in een doorlopend proces; de volgende stappen zijn het opstellen van een protocol en actieplan, in samenwerking met de overheid.

Extra milieudruk

Wijntuin noemde de opkomst tijdens het forum goed, met een brede vertegenwoordiging van stakeholders uit de mangrovesector. De bijeenkomst vormde een vervolg op eerdere gesprekken over mangrovebeleid en governance. Er vonden volgens haar constructieve discussies plaats over de mandaten en verantwoordelijkheden binnen het mangrovebeheer. “Het was vruchtbaar”, aldus Wijntuin.

De timing van dit forum is bovendien niet toevallig. Met de olie- en gasindustrie in de startblokken groeit de druk op precies die ecosystemen die nu moeten worden beschermd. Die sector zorgt mede voor extra milieudruk, maar tegelijk wordt ze gepositioneerd als bron van toekomstige financiering voor natuurbehoud. Er ontstaat een spanningsveld dat in de officiële verklaringen nauwelijks wordt benoemd, maar dat wel de kern raakt van de vraag of Suriname in staat zal zijn om economische groei en ecologisch behoud daadwerkelijk in balans te houden.

De aanwezigheid van een Raci-matrix illustreert hoe fundamenteel de coördinatieproblemen in dit dossier nog altijd zijn. Dat zo’n basisinstrument pas nu, na jaren van symposia, technische rapporten en internationale steun, wordt uitgewerkt, zou voor de Surinaamse samenleving reden moeten zijn om niet alleen de intenties, maar vooral de concrete resultaten van dit proces kritisch te blijven volgen.

Met het Policy Forum onderstrepen OGM en zijn partners hun gezamenlijke inzet om de mangrove-ecosystemen van Suriname duurzaam te beschermen en de weerbaarheid van de kustzone tegen klimaatverandering te versterken. Voor de betrokken partijen is duidelijk dat er nog veel werk te verzetten is: van institutionele versterking van LBB en de NMA tot het opstellen van heldere protocollen voor incidentbeheer en het zeker stellen van structurele financiering. Met de olie- en gassector die de komende jaren een steeds grotere rol gaat spelen langs de Surinaamse kust, groeit ook de druk om deze stappen daadwerkelijk te zetten – niet alleen op papier, maar in de praktijk.

“We hebben die instituten, maar als je de middelen en capaciteit niet hebt, dan blijft het een mooi verhaal”Ritesh Sardjoe

Of dit Policy Forum het momentum weet vast te houden dat eerdere symposia en bijeenkomsten telkens weer leken te genereren, zal moeten blijken uit de concrete KPI’s, het beloofde actieplan en vooral uit wat er de komende jaren daadwerkelijk gebeurt langs de kust wanneer economische belangen en ecologische noodzaak elkaar in de praktijk tegenkomen. De volgende bijeenkomst zal wellicht opnieuw uitwijzen of Suriname erin slaagt om van goede voornemens duurzame actie te maken.

Het Policy Forum werd gefaciliteerd door het Mangrove+ Project, dat wordt gefinancierd door de Europese Unie (EU) en uitgevoerd door het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP), in samenwerking met de regering van Suriname. Het project bouwt voort op eerdere succesvolle mangrove-initiatieven die door UNDP in Suriname zijn uitgevoerd.

Tijdens het Policy Forum werden de aanwezigen in groepen onderverdeeld en werd er flink gediscussieerd over de toekomst van de mangrove bescherming.