Surinaamse en Caribische ‘voormoeders’ claimen historisch podium

door

MIDDELBURG — De onmisbare en vaak onderbelichte rol van Surinaamse en andere Caribische vrouwen in het koloniale verleden – de zogeheten voormoeders – staat momenteel centraal in de Nederlandse erfgoedsector. In de historische Kloostergangen van de Abdij in het plaatsje Middelburg trekt de tentoonstelling ‘De Gedeelde Kracht’ veel bekijks.

De expositie brengt de levens, het verzet en de veerkracht van vijftig historische voormoeders in beeld, waarbij de diepgaande Surinaamse inbreng een onmiskenbaar stempel drukt op het geheel. De tentoonstelling is het resultaat van twee jaar intensief en interdisciplinair onderzoek door de organisatie Our HERitage.

“De verhalen van vrouwen die onder zware omstandigheden de basis legden voor het hedendaagse Suriname, krijgen de historische erkenning die hen decennialang is ontzegd”

Waar traditionele archieven de levens van vrouwen onder het koloniale bewind vaak hebben gereduceerd tot kille cijfers of marginale voetnoten, is voor deze expositie een ander perspectief gekozen. De reconstructies van vijftig levens zijn grotendeels gebouwd op de levende inbreng van de gemeenschappen zelf.

Surinaamse gelaagdheid en verzet

Via de orale geschiedenis, familieoverleveringen en de diepgaande kennis van nazaten zijn gefragmenteerde sporen uit het verleden omgevormd tot krachtige, menselijke portretten. De geselecteerde voormoeders zijn afkomstig uit twaalf verschillende regio’s en elf subculturen. Juist binnen de Surinaamse gelaagdheid komt de kracht van de tentoonstelling naar voren.

De expositie belicht niet alleen de onvoorstelbare veerkracht van tot slaaf gemaakte Afrikaanse vrouwen op de plantages en hun vindingrijke vormen van verzet, maar schenkt ook expliciet aandacht aan latere generaties contractarbeidsters. De verhalen van vrouwen die onder zware omstandigheden de basis legden voor het hedendaagse Suriname, krijgen de historische erkenning die hen decennialang is ontzegd.

Door thema’s als identiteit, migratie, moederschap en overleving centraal te stellen, overstijgt ‘De Gedeelde Kracht’ het eenzijdige narratief van slachtofferschap. Het toont treffend hoe deze Surinaamse en Caribische oermoeders de cultuur, spirituele tradities en maatschappelijke structuren vormgaven die tot op de dag van vandaag doorwerken in de diaspora en in het moederland.

Symbolische confrontatie

Dat deze verhalen juist in Middelburg te zien zijn, draagt een zware symbolische lading. Zeeland en de beruchte Middelburgsche Commercie Compagnie speelden destijds een sleutelrol in de trans-Atlantische slavenhandel richting de Surinaamse plantages. De confrontatie tussen deze beladen Zeeuwse geschiedenis en de tastbare Caribisch-Surinaamse erfenis werd op 4 september extra uitgediept tijdens het begeleidende publieksprogramma ‘Handel, Geloof en Geweten’ in de Abdij. Onderzoekers en nazaten bogen zich over morele dilemma’s binnen het koloniale bestuur en de spanning tussen economische belangen en persoonlijk geweten.

Het project bewijst eens te meer dat de geschiedschrijving over de regio niet compleet is zonder de stemmen van de vrouwen die de samenleving in stilte hebben gedragen. De reizende tentoonstelling is nog tot en met 17 september te bezichtigen in de Kloostergangen van de Abdij in Middelburg.