Nieuwe vondsten en meer beleving op Jodensavanne Werelderfgoedlocatie

door

Tussen het groen van Jodensavanne klinken vogelgeluiden, af en toe onderbroken door de roep van een siksiyuru. Verspreid over de Surinaamse Unesco-werelderfgoedlocatie staan vier gloednieuwe houten bankjes: bij de creoolse begraafplaats, bij de Joodse begraafplaats, een derde met uitzicht op de ruïnes van de synagoge en de vierde met zicht op de Surinamerivier en de aanmeerbrug, de oorspronkelijke toegang tot Jodensavanne.

Tekst en beeld Audry Wajwakana

Tijdens de vierde vrijwilligersweek Jodensavanne was de historische locatie vooral een plek waar werd gewerkt, ontdekt en gelachen. Zes dagen lang gingen vrijwilligers van elf tot boven de zestig jaar samen aan de slag met het onderhoud van de locatie en met archeologisch onderzoek. De vrijwilligersactiviteit is zaterdag afgesloten.

“Het verleden kun je niet herschrijven, maar de toekomst wel”Rose Bierkens

Maar dat betekent voor Jodensavanne geen periode van rust. De komende tijd staan verschillende ontwikkelingen op stapel die de historische locatie aantrekkelijker en toegankelijker moeten maken voor bezoekers.

Met middelen uit het ‘Ambassadeurs Fonds’ wordt gewerkt aan een speciale glasplaat bij de ruïnes van de synagoge. Vanuit een bepaalde hoek kunnen bezoekers daarmee de oorspronkelijke synagoge in driedimensionaal beeld zien, zoals die er ooit uitzag. De glasplaat komt uit het buitenland. Ook de educatieve mogelijkheden op de site worden uitgebreid.

De speurtocht die de stichting ontwikkelt, bevindt zich in de tweede testfase. Op basis van feedback van de stichting worden de laatste aanpassingen doorgevoerd. De verwachting is dat de speurtocht in november beschikbaar komt voor bezoekers.

Daarnaast komen op verschillende plekken QR-codes, onder meer bij graven waarvan inmiddels historische informatie beschikbaar is. Bezoekers kunnen daarmee ter plaatse informatie beluisteren over de persoon die er begraven ligt of over de geschiedenis van een specifiek plek.

Verder staat een looppad vanaf de creoolse begraafplaats richting de kankantri aan de Surinamerivier op de planning. Het pad komt uit bij het begin van het historische Cordonpad, dat in 1774 als verdedigingslinie door het bos werd aangelegd. Langs deze route lagen militaire posten, die de plantages moesten beschermen tegen aanvallen van de tot slaafgemaakten die naar diep in de bossen waren gevlucht.

De nieuwe voorzieningen moeten bezoekers volgens Jenna Wijngaarde, voorzitter van stichting Jodensavanne, niet alleen meer laten zien, maar hen ook op een andere manier met de geschiedenis van Jodensavanne laten kennismaken.

Vondsten

Die plannen voor meer beleving en toegankelijkheid sluiten aan bij wat tijdens de vierde vrijwilligersweek al zichtbaar werd. Wanneer mensen zelf de handen uit de mouwen steken, ontstaat niet alleen kennis over de historische locatie, maar ook betrokkenheid.

De zogenoemde ‘frequent flyers’, vrijwilligers die al vaker hadden meegedaan, kregen daarbij de taak hun kennis met de nieuwe deelnemers te delen. Archeoloog Santosh Singh begeleidde de groepen, door die op een leuke manier bij het onderzoek te betrekken.

De vondsten verschilden per ‘put’. Terwijl een groep een sleutel vond, trof een andere groep voornamelijk houtskool aan. Die laatste groep gaf haar testput uiteindelijk de bijnaam ‘Depression’. “Ze waren echt gedemotiveerd, want de anderen vonden spannende dingen als een sleutel. Graven voor een bijzondere vondst en na tien centimeter laagjes te verwijderen en je vindt houtskool. Dat is toch zielig”, zegt Wijngaarde tegen de Ware Tijd.

De vondsten zullen verder geanalyseerd worden door de archeoloog samen met nog zes vrijwilligers, zodat zij de basiskennis van archeologie meekrijgen. Het enthousiasme onder de deelnemers bleef gedurende de week groot. Wijngaarde: “Het was echt een hechte groep. Jong en oud, ze deden het allemaal samen en je ziet dat er in die zes dagen vriendschap is gegroeid.” Die betrokkenheid wil de stichting verder stimuleren.

Ervaringen delen

Voor Rose Bierkens, die voor de tweede keer deelnam, was juist de saamhorigheid een van de meest bijzondere ervaringen. “Vorig jaar heb ik één dag meegeholpen, maar dat gaf niet echt veel voldoening. Ik wilde meer doen en toen heb ik me aangemeld dit jaar voor zes dagen.” Tijdens de graafwerkzaamheden vond zij  een twaalf centimeter lange achttiende eeuwse sleutel.

Het schoonmaken van de creoolse begraafplaats raakte haar diep. Ze dacht daarbij aan de mensen die in gevangenschap waren geboren, zonder vrijheid waren gestorven en daar begraven liggen. Het maakte haar opnieuw bewust van de betekenis van vrijheid. “Het lijkt allemaal een ver-van-mijn-bedshow, maar bij heel veel mensen is het toch dichterbij dan ze denken”, zegt ze tegen de Ware Tijd over de slavernijgeschiedenis.

Haar advies is om de eigen familiegeschiedenis te onderzoeken. “Het verleden kun je niet herschrijven, maar de toekomst wel”, meent ze.

“Jong en oud, ze deden het allemaal samen en je ziet dat er in die zes dagen vriendschap is gegroeid”Jenna Wijngaarde

De elfjarige Luna Nojodikromo, die dit jaar voor het eerst deelnam, wil wat ze heeft ervaren met haar vrienden delen. Haar meest bijzondere ontdekking deed zij niet in een testput, maar in het groen rondom de historische locatie. Tijdens de werkzaamheden kwam ze verschillende kikkers tegen die haar nieuwsgierigheid wekten.

Voor Wijngaarde is juist die combinatie van leren, ontdekken en zelf bijdragen belangrijk. “Het is daarom waardevol dat een nieuwe generatie niet alleen over dit erfgoed leert, maar het ook ziet, beleeft en helpt behouden.” Alle deelnemers kregen als dank een certificaat en een T-shirt met het logo van de vierde editie mee naar huis.