INHEEMSE EN TRIBALE GROEPEN NOG STEEDS UITGESLOTEN

door

Suriname kan het zich niet langer permitteren om rechtsongelijkheid weg te poetsen met mooie woorden. Voor inheemse en tribale groepen is de belofte van gelijke bescherming al te lang een belofte gebleven, terwijl de werkelijkheid nog altijd wordt gekenmerkt door achterstelling, traagheid en onvoldoende rechtsbescherming. De staat heeft de uitspraken van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens over de rechten van tribale volken niet alleen gehoord, maar in juridische en politieke zin ook erkend. Juist daarom is het uitblijven van volledige uitvoering zo ernstig. Er bestaat immers geen geloofwaardige rechtsorde als bindende uitspraken wel worden toegegeven, maar niet worden omgezet in wetgeving, beleid en praktijk. Wie zegt dat de rechtsstaat voor iedereen geldt, moet ook durven kijken naar de uitkomst van die rechtsstaat. En precies daar wringt het. Zolang collectieve rechten, grondenrechten en de feitelijke bescherming van kwetsbare gemeenschappen niet afdwingbaar en zichtbaar zijn, blijft gelijke behandeling een lege frase. Dan gaat het niet meer om incidenten, maar om een patroon dat structureel werkt in het nadeel van de zwaksten. Dat is geen klein mankement. Dat is een fundamenteel rechtsstatelijk tekort.
Dat patroon is extra zorgwekkend wanneer het samenvalt met afkomst, etniciteit en collectieve identiteit. Dan moet het woord rassendiscriminatie niet worden vermeden, maar juist serieus worden besproken. Niet als slogan, maar als juridische en maatschappelijke werkelijkheid. Een rechtssysteem dat zulke signalen niet onder ogen wil zien, beschadigt zijn eigen geloofwaardigheid. Discriminatie op grond van ras en afkomst is niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook juridisch relevant. Toch blijft het in de praktijk te vaak bij mooie verklaringen, terwijl de mensen die bescherming het hardst nodig hebben, het minst merken van die beloften.
De verantwoordelijkheid daarvoor ligt niet bij één kabinet, niet bij één partij en niet bij één periode. Alle regeringen die Suriname na de uitspraak van het Hof hebben geleid, dragen boter op hun hoofd. Zij wisten wat moest gebeuren. Zij wisten dat erkenning zonder uitvoering een lege huls is. En toch bleef de noodzakelijke doorbraak uit. Daarmee spelen zij een hoog en gevaarlijk spel met de geloofwaardigheid van de staat, met het vertrouwen van burgers en met de toekomst van rechtsbescherming in Suriname. Wie internationale rechterlijke uitspraken erkent, maar nalaat de gevolgen ervan in wetgeving en uitvoering te verankeren, handelt niet voorzichtig. Die handelt roekeloos.
De vergelijking met andere landen maakt de waarschuwing alleen maar scherper. In de Verenigde Staten is jarenlang zichtbaar geworden hoe zwarte en Latino gemeenschappen onevenredig hard worden geraakt door het strafrecht, van arrestatie tot detentie en strafoplegging. Het punt is niet dat Suriname en de VS identiek zijn, maar dat een rechtssysteem formeel gelijk kan spreken en toch materieel ongelijk uitpakken. De ervaring wekt wantrouwen bij degenen die het hardst worden geraakt, en dat wantrouwen is niet ongegrond. Het is een logisch gevolg van herhaalde ongelijkheid. De historische les uit Duitsland in de jaren zeventig is even helder als ongemakkelijk. Toen een deel van de bevolking het gevoel kreeg dat de rechtsorde niet eerlijk, niet open en niet geloofwaardig was, groeide de legitimiteitscrisis uit tot politieke radicalisering rond de RAF en Baader-Meinhof. Dat is geen vrijbrief voor geweld, maar wel een harde waarschuwing: wie structurele onrechtvaardigheid negeert en in stand houdt, zaait maatschappelijk wantrouwen en speelt een zeer gevaarlijk spel . En wie dat wantrouwen blijft negeren, riskeert een samenleving waarin politiek vertrouwen afbrokkelt en conflict radicaliseert. De les is eenvoudig: rechtsongelijkheid is nooit een klein probleem. Zij vreet langzaam aan de fundamenten van de samenleving.
Daarom moet Suriname wakker worden. Niet morgen. Nu! Een rechtspraak die selectief streng is, die sociale en historische context negeert, en die de pijn van gemarginaliseerde groepen onvoldoende serieus neemt, ondermijnt de rechtsstaat van binnenuit. Een rechterlijke macht die structurele ongelijkheid normaliseert, verliest vertrouwen. Een rechterlijke macht die alleen scherp optreedt tegen de zwakken en traag tegen de machtigen, voedt cynisme.  En een rechterlijke macht die de signalen uit de samenleving niet serieus neemt, moet niet verbaasd zijn als de autoriteit van de rechtspraak verder erodeert.
De boodschap is helder: geen erkenning zonder uitvoering, geen gelijkheid zonder bescherming, geen rechtsstaat zonder recht voor iedereen. Suriname kan niet bouwen aan nationale eenheid zolang een deel van het volk systematisch moet vechten voor rechten die voor anderen vanzelfsprekend lijken. Een rechtssysteem dat ongelijke behandeling normaliseert, ondermijnt zijn eigen legitimiteit. En een samenleving die dat blijft accepteren, zet de deur open voor verdere onrechtvaardigheid.
Dit is het moment om de spiegel recht voor het gezicht te houden. Geen mooie woorden meer zonder daden. Geen uitstel meer achter procedurele excuses. Geen staatsgezag zonder daadwerkelijke rechtsbescherming. Wie de rechten van inheemse en tribale volkeren blijft uitstellen, ondermijnt niet alleen hen, maar de rechtsstaat zelf. De tijd van omwegen is voorbij.
De vraag is niet langer of Suriname de signalen hoort.
De vraag is of de staat eindelijk bereid is om te handelen naar het recht dat zij zelf zegt te erkennen. Zolang uitspraken van het Inter-Amerikaans Hof in de praktijk slechts half worden uitgevoerd, zolang regeringen verantwoordelijkheid van zich afschuiven, en zolang Inheemse en Tribale volkeren moeten blijven vechten voor basisrechten die allang gegarandeerd hadden moeten zijn, blijft de rechtsstaat incompleet. Dat is geen technisch gebrek, maar een moreel en politiek falen. Wie nu nog wegkijkt, kiest niet voor stabiliteit maar voor uitstel van recht. En uitstel van recht is in feite ontkenning van het recht.
Drs. Ing. Colvin Overdiep MPhil
Autonoom denker/ criminoloog
MINDSETLAB
The post INHEEMSE EN TRIBALE GROEPEN NOG STEEDS UITGESLOTEN ..