Historisch orgel Kathedrale Basiliek moet weer klinken zoals vroeger

door

PARAMARIBO — Om de laatste benodigde euro’s binnen te halen voor de restauratie van het orgel in Kathedrale Basiliek HH. Petrus en Paulus in Paramaribo wordt er op 21 juli een benefietconcert gehouden in De Duif aan de Prinsengracht in Amsterdam. Daarmee zal dit zogeheten Maarschalkerweerd-orgel uiteindelijk weer moeten gaan klinken zoals het vroeger deed. En wordt ook recht gedaan aan de interessante geschiedenis die vastkleeft aan het bijzondere instrument en die heel veel Surinamers niet kennen.

Omdat de restauratie een enorme precisieklus is en aanmerkelijk meer geld kost dan was begroot, wordt met het benefietconcert getracht de laatste vijftigduizend euro van de benodigde 350.000 euro binnen te halen. Lucretia Starke (sopraan) en Tineke Steenbrink (orgel en piano) verlenen met werken van Händel, Fauré, Vierne en Surinaamse traditionals hun medewerking hieraan. Er wordt naar gestreefd het bijzondere Maarschalkerweerd-orgel eind 2027 weer in originele staat te laten klinken in de Kathedrale Basiliek HH. Petrus en Paulus.

“In de twintigste eeuw kende het orgel een bewogen geschiedenis. Het verval begon rond 1940”

Bijzonder orgel

Het Maarschalkerweerd-orgel in de Kathedrale Basiliek behoort tot de belangrijkste rooms-katholieke orgels uit de Nederlandse negentiende eeuw. Hoewel het duizenden kilometers van Nederland staat, weerspiegelt het de ‘Tweede Bloeitijd’ van de orgelbouwers, die van 1870 tot 1910 duurde, en waarin tal van kerken werden gebouwd, die allemaal een orgel nodig hadden.

Het Maarschalkerweerd-orgel van de Kathedrale Basiliek Sint Petrus en Paulus wordt beschouwd als één van de voornaamste en meest bijzondere Nederlandse orgels buiten Europa. Het werd in 1889-1890 gebouwd door de Utrechtse firma Maarschalkerweerd & Zoon van Michaël Maarschalkerweerd, één van de meest vooraanstaande rooms-katholieke orgelbouwers van de late negentiende eeuw.

Mahoniehout

Voordat dit orgel werd besteld, had men er één van orgelmakersfamilie Vermeulen uit Weert geprobeerd. Maar dat bleek in de grote houten kathedraal te zwak van klank en werd uiteindelijk teruggestuurd naar Nederland.

Bijzonder is dat Maarschalkerweerd uitgebreid onderzoek had gedaan naar de tropische omstandigheden in Suriname. Het binnenwerk werd in Nederland vervaardigd, terwijl een groot deel van het houtwerk en de monumentale orgelkas in Suriname zelf werd gemaakt. De orgelkas is uitgevoerd in mahoniehout en vormt een indrukwekkend onderdeel van het interieur van de kathedraal, die zelf het grootste houten kerkgebouw van Zuid-Amerika is.

Oorspronkelijk beschikte het instrument over twee manualen en pedaal met mechanische sleepladen en een vrijstaande speeltafel. De dispositie bevatte karakteristieke romantische registers zoals Viola di Gamba, Salicet, Fluit Octaviante en een krachtige Trompet 8. Daardoor bezat het orgel een warme, zangrijke en orkestrale klank, geheel passend bij de rooms-katholieke liturgie van de negentiende eeuw.

Verval

In de twintigste eeuw kende het orgel een bewogen geschiedenis. Het verval begon rond 1940. In 1963 werd het door de Duitse orgelmaker Heideman ingrijpend gewijzigd, waarbij de klank meer in barokke richting werd aangepast.

Echter, tijdens restauratiewerkzaamheden aan de kathedraal in de jaren zeventig kwam het instrument bloot te staan aan tropische regenbuien, wat ernstige schade veroorzaakte. De economische crisis ten tijde van de militaire dictatuur zorgde voor de verdere afbraak van de kathedraal – en het orgel – die uiteindelijk tot de sluiting leidde, omdat het niet meer veilig was het gebouw te betreden. Na de sluiting werden ook nog veel van de elfhonderd orgelpijpen gestolen.

Het bisdom was na een flinke opknapbeurt van de kathedraal, die in 2010 werd afgerond, niet in staat voldoende middelen voor de restauratie van het orgel bijeen te brengen en dreigde de restanten van het instrument in Nederland te verkopen. Daarom zette de stichting Klinkend Erfgoed Suriname zich in voor de restauratie van het orgel en werden wegen gezocht het zijn oude glorie terug te geven.

Samen met de Nederlandse Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het bisdom Paramaribo en orgelbouwbedrijf Pels & Van Leeuwen wordt nu al jaren gewerkt aan de wederopbouw van het orgel. Een belangrijk doel is niet alleen restauratie, maar ook het opleiden van Surinaamse vakmensen zodat kennis van orgelonderhoud lokaal behouden blijft. Volgens het beleidsplan van de stichting wordt gestreefd naar volledige bespeelbaarheid van het orgel in oorspronkelijke staat.