Dorpelingen Maho bezorgd over gronduitgifte: ‘Indringers moeten geen vrij spel hebben binnen onze leefgebieden’

door

De inwoners van het inheemsendorp Maho in district Saramacca maken zich zorgen over de uitgifte en het gebruik van grond binnen hun traditionele woon- en leefgebieden. Volgens het traditionele gezag krijgen buitenstaanders steeds meer ruimte om aanspraak te maken op gronden die volgens de dorpsbewoners tot hun leefgebied behoren. Daarbij worden grenzen verlegd en bewoners geïntimideerd en vernederd.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

Een dorpeling die dit is overkomen is Orlando Toenae. Hij begon in 2011 met een veehouderij op grond die zowel volgens hem als het traditionele gezag binnen het traditionele leefgebied van het dorp valt. Wat aanvankelijk bosgebied was, kapte hij open, maakte het terrein schoon en zette het met prikkeldraad af om er koeien te kunnen houden. “Het is grond van mijn voorouders en volgens onze traditie mogen wij als dorpelingen de grond binnen ons leefgebied gebruiken”, vertelt Toenae aan de Ware Tijd.

“Als we rustig blijven zitten, hebben we over enkele jaren misschien geen dorp meer”Dorpshoofd Astrid Toenae

Hij stelt dat dorpelingen volgens de traditionele regels gronden binnen de grenzen van hun dorp mogen benutten. Daarvoor hoeven zij alleen het traditionele gezag op de hoogte te stellen. Toestemming van buiten het dorp, bijvoorbeeld van het districtscommissariaat, is volgens hen niet noodzakelijk zijn.

Tot zijn grote verbazing kreeg hij in 2013 de politie aan de deur. Een familie, die niet inheems is en geen enkele band heeft met het dorp, zei aanspraak te maken op het terrein. Het geschil sleepte zich jarenlang voort.

Toenae wilde het terrein niet afstaan, maar de familie van buiten het gebied hield voet bij stuk. De politie kwam meerdere keren langs om hem te waarschuwen. Volgens hem opperde de toenmalige districtscommissaris de mogelijkheid dat de familie in kwestie de zaak aan de rechter voorlegde. Dat gebeurde en de rechter stelde de familie in het gelijk.

De aanhoudende onzekerheid had gevolgen voor Toenae’s onderneming. Sinds de eerste aanmaning durft hij nauwelijks nog te investeren of zijn veehouderij uit te breiden. De toekomst van zijn bedrijf bleef onzeker. Inmiddels verbouwt de nieuwe eigenaar cassave. Toenae en zijn vader zijn in hoger beroep gegaan en wachten de uitspraak in de zaak af.

(lees verder onder de )

Orlando Toenae (leunend op het voertuig) is in hoger beroep gegaan om alsnog zijn grond terug te krijgen.

Historische grenzen

Het traditionele gezag meldt dat het geval van Toenae niet op zichzelf staat en dat meerdere gevallen bekend zijn waarbij grond binnen het traditionele leefgebied aan buitenstaanders is uitgegeven. Een belangrijk twistpunt is de omvang van het gebied dat officieel aan Maho wordt toegeschreven. Het dorp beschikt over een kaart waarop een oppervlakte van ongeveer 65 hectare staat aangegeven.

Echter, volgens het dorpsbestuur doet die oppervlakte geen recht aan de historische omvang van het dorp, dat oorspronkelijk meer dan tweehonderd hectare zou hebben beslagen. De dorpsleiding verwijst daarbij naar een kaart uit 1844, waarop volgens haar te zien is dat Maho zich uitstrekte vanaf de rivier tot voorbij het gebied waar Toenae zijn veehouderij had gevestigd. Dat terrein zou inmiddels in handen zijn van derden.

Ook wordt verwezen naar een afbakening van ongeveer 65 hectare die in 1971 tot stand zou zijn gekomen onder verantwoordelijkheid van de toenmalige minister van Opbouw, Franklin Essed. Hij wilde volgens de dorpsleiding duidelijke grenzen vastleggen om conflicten te voorkomen. De dorpelingen stellen dat beschikkingen die later aan buitenstaanders zijn verstrekt, betrekking  hebben op gebieden die zij als onderdeel van hun traditionele leefgebied beschouwen.

Toenae zegt documenten, zoals kaarten van landmeters, te hebben. Daaruit zou blijken dat het terrein aanvankelijk binnen de grenzen van Maho werd geplaatst, maar later op andere kaarten buiten die grenzen viel. Dorpshoofd Guilliano Zaalman stelt dat dergelijke ontwikkelingen niet mogen worden toegestaan en benadrukt: “Indringers moeten geen vrij spel hebben binnen onze leefgebieden”.

Procedure gronduitgifte getoetst

Toenae en de dorpsleiding plaatsen ook vraagtekens bij de wijze waarop grond binnen het leefgebied wordt uitgegeven. Ze vermoeden dat de betrokken familie aanvankelijk geen beschikking voor het betwiste terrein had, maar die op een later moment alsnog heeft aangevraagd en gekregen.

Om meer inzicht te krijgen in de werkwijze van de betrokken instanties, dienen inwoners van Maho soms zelf een aanvraag in voor grond binnen hun eigen leefgebied. Hoewel zij vinden dat dit vanuit hun traditionele rechten niet nodig zou moeten zijn, willen zij op die manier nagaan hoe de instanties met dergelijke aanvragen omgaan.

In een specifiek geval zou een dorpeling van Maho te horen hebben gekregen dat gronduitgifte binnen inheemse gebieden niet mogelijk is. De dorpsbewoners stellen dat dit de juiste benadering is. Tot hun verbazing zou door hen aangevraagde grond ongeveer een jaar later alsnog aan een buitenstaander zijn uitgegeven. “Het is een heel vreemde situatie”, zegt Zaalman.

De dorpsleiding wijst daarnaast op een ander voorval. Jongemannen die in het gebied op zoek waren naar podosiri, hebben ontdekt dat de betrokken familie ondanks een al verkregen beschikking ook buiten de grenzen van het toegewezen terrein activiteiten ontplooit. De dorpelingen stellen dat dit opnieuw vragen oproept over de controle op gronduitgifte en het gebruik van de toegewezen terreinen.

Ondanks een al verkregen beschikking gaat de familie buiten de grenzen van het toegewezen terrein activiteiten ontplooien.

Intimidatie en machtsverhoudingen

Naast de grondkwesties maken dorpsbewoners melding van uiteenlopende vormen van angst aanjagen, zoals intimidatie en bedreiging. Zaalman vertelt dat sommige buitenstaanders zich tegenover de inheemse bevolking laatdunkend uitlaten en de indruk wekken dat zij vanwege hun positie of geld tot alles in staat zijn.

De dorpsleiding zegt signalen te hebben ontvangen dat grond na uitgifte wordt beplant, verkaveld of op andere manieren doorverkocht, met als doel er financieel voordeel uit te halen. Zaalman vermoedt dat corruptie een rol speelt. “Dat buitenstaanders zoveel macht hebben om ons op die manier te vernederen, heeft met corruptie te maken. Het lijkt erop dat iedereen om te kopen is. Als iemand geld heeft, leeft die persoon boven de wet.”

Hij verduidelijkt dat op verschillende manieren onregelmatigheden plaatsvinden bij het vaststellen van grenzen en het uitgeven van gronden. Daardoor zouden personen die volgens de dorpsbewoners onrechtmatig aanspraak maken op grond, binnen korte tijd toch als rechtmatige eigenaar worden beschouwd. De oorspronkelijke bewoners dreigen daarvan de dupe te worden.

Blijven vechten voor rechten

De dorpsleiding legt zich niet neer bij de situatie en zal de kwestie bij de regering, met name de president, aankaarten om te voorkomen dat Maho steeds meer van zijn traditionele leefgebied kwijtraakt. “Er is veel corruptie. Wij willen onze gronden niet kwijtraken. We zijn niet tegen onze mede-Surinamers die grond willen aanvragen, maar steeds meer mensen komen richting onze grenzen, terwijl er elders in het land nog voldoende grond is”, meent Zaalman.

“Dat buitenstaanders zoveel macht hebben om ons op die manier te vernederen, heeft met corruptie te maken”Dorpshoofd Guilliano Zaalman

Hij benadrukt dat het niet gaat om een etnische strijd. De dorpelingen hebben niets tegen andere bevolkingsgroepen, maar willen niet langer accepteren dat zij worden geïntimideerd en vernederd. “Het is erg triest wat er in dit land gebeurt. Dit moet ophouden”, aldus Zaalman.

Astrid Toenae, eveneens dorpshoofd, zegt dat de dorpelingen vastbesloten zijn hun rechten te verdedigen. Zij vreest dat het dorp op termijn zijn bestaansgrond verliest als de autoriteiten niet optreden. “We gaan niet rustig zitten. We zullen blijven vechten voor onze rechten. Als we rustig blijven zitten, hebben we over enkele jaren misschien geen dorp meer. Mensen zijn hebzuchtig. Ze hebben al grote stukken grond, maar komen toch aan de grond van anderen. Dit moet een keer ophouden. We kunnen niet in vrijheid wonen en leven. We leven voortdurend met de vrees dat onze gronden van ons worden afgepakt”, klinkt Toenae bezorgd.

De dorpshoofden Astrid Toenae (l) en Guilliano Zaalman (r) lopen langs een stuk grond binnen hun woongebied dat is uitgegeven aan derden.