Democraten breken Republikeinse bolwerken en nemen Congres over bij midterms

door

PARAMARIBO — De Democraten hebben bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van dinsdag een zware nederlaag toegebracht aan de Republikeinen van president Donald Trump. Ze veroverden de meerderheid in beide kamers van het Congres en wonnen verkiezingen in staten waar hun partij tientallen jaren geen succes had geboekt.

Ook werden verschillende historische grenzen doorbroken, onder meer met de verkiezing van de eerste vrouwelijke gouverneur van inheemse Amerikaanse afkomst. De uitslag leidde woensdag tot politieke reacties in Washington en daarbuiten, vooral vanwege de gevolgen voor de resterende twee jaar van Trumps presidentschap.

De omvang van de Democratische overwinning werd duidelijk naarmate meer stemmen werden geteld. Volgens een analyse van persbureau Reuters verloren de Republikeinen terrein in vrijwel alle ongeveer 1.700 counties waarvan dinsdagavond het merendeel van de stemmen was geteld. De verschuiving deed zich niet alleen voor in Democratische gebieden, maar ook in conservatieve plattelandsgebieden en onder kiezersgroepen die Trump in 2024 nog hadden gesteund.

Republikeinse bolwerken vallen

Een van de opmerkelijkste uitslagen kwam uit Kansas, waar Adam Hamilton de zittende Republikeinse senator Roger Marshall versloeg. Het was voor het eerst sinds de Grote Depressie, bijna een eeuw geleden, dat deze staat een Democraat naar de Senaat stuurde.

In Texas, jarenlang een van de belangrijkste Republikeinse machtsbases, won James Talarico van Ken Paxton, de door Trump gesteunde kandidaat. Daarmee kwam een einde aan een Democratische reeks nederlagen bij Senaatsverkiezingen die terugging tot 1988. Ook gouverneur Greg Abbott verloor. Hij werd verslagen door Gina Hinojosa, die de eerste Latina wordt die Texas bestuurt.

South Carolina leverde eveneens een historische uitslag op. Daar won de Democratische kandidaat Annie Andrews een Senaatszetel die sinds 1998 buiten het bereik van haar partij was gebleven. In Iowa versloeg Josh Turek, een voormalig paralympisch basketballer, de Republikeinse kandidaat Ashley Hinson.

Eerste inheemse vrouwelijke gouverneur

Ook buiten de strijd om het Congres werden historische overwinningen geboekt. In New Mexico versloeg de 65-jarige Democraat Deb Haaland de Republikein Gregg Hull. Zij wordt daarmee de eerste vrouwelijke gouverneur van inheemse Amerikaanse afkomst in de geschiedenis van de Verenigde Staten.

Haaland behoort tot de Laguna Pueblo-gemeenschap en was onder president Joe Biden minister van Binnenlandse Zaken. Ook toen schreef zij geschiedenis als de eerste inheemse Amerikaan die een Amerikaanse ministerspost bekleedde. “Dank je wel, New Mexico! Het is de eer van mijn leven om jullie 33ste gouverneur te worden”, schreef zij na haar overwinning. “Vanavond hebben jullie geschiedenis geschreven.”

Haaland beloofde zich onder meer in te zetten voor betere gezondheidszorg, onderwijs en de aanpak van criminaliteit. Haar verkiezing heeft bijzondere historische betekenis in New Mexico, waar inheemse Amerikanen pas in 1948 via een rechterlijke uitspraak toegang kregen tot het kiesrecht bij staatsverkiezingen.

In Georgia werd voormalig burgemeester van Atlanta Keisha Lance Bottoms gekozen tot de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur in de Amerikaanse geschiedenis. Michigan koos met Abdul El-Sayed de eerste moslim in de Senaat, terwijl Chris Pappas in New Hampshire de eerste openlijk homoseksuele man werd die een Senaatszetel veroverde. Ook de Republikeinen boekten een primeur: Byron Donalds werd in Florida de eerste zwarte gouverneur van die staat.

Trump erkent uitslag

Trump, die zich intensief met de Republikeinse verkiezingscampagne had bemoeid, wees de verantwoordelijkheid voor de nederlaag grotendeels van de hand. “Ik stond niet op het stembiljet en als dat wel zo was geweest, hadden we met een overweldigende meerderheid gewonnen”, schreef hij op sociale media.

In een interview met Fox News feliciteerde hij vervolgens de Democraten en verklaarde bereid te zijn met hen samen te werken. Hij maakte duidelijk niet de komende twee jaar uitsluitend wetsvoorstellen te willen blokkeren, maar waarschuwde tegelijk dat hij zijn veto zal gebruiken tegen voorstellen die hij onaanvaardbaar vindt.

De Democratische Senaatsleider Chuck Schumer sprak van een ingrijpende verandering van de politieke verhoudingen. “Amerikanen hebben voor verandering gestemd en nu moeten de Democraten leveren”, verklaarde hij.

Onvrede over prijzen en oorlog

Volgens exitpolls van het Amerikaanse opinieonderzoeksbureau SSRS, uitgevoerd voor een consortium van nieuwsorganisaties, beschouwde ongeveer de helft van de kiezers de verkiezingen als een gelegenheid om zich tegen Trump uit te spreken. Zeven op de tien ondervraagden wilden dat het Congres meer tegenwicht zou bieden aan de president.

De hoge kosten van levensonderhoud en de oorlog met Iran speelden een belangrijke rol. De Democraten legden tijdens hun campagne nadruk op de gevolgen van Trumps invoerheffingen, stijgende prijzen en beschuldigingen van belangenverstrengeling.

De Republikeinse strateeg Doug Heye stelde tegenover Reuters dat Trump vooral sprak over onderwerpen die hijzelf belangrijk vond, in plaats van over de dagelijkse zorgen van kiezers.

Ook vicepresident JD Vance wees op de oorlog met Iran. Volgens hem hadden Republikeinen daardoor steun verloren onder mensen die twee jaar geleden nog op Trump hadden gestemd.

Politieke analisten wezen daarnaast op de invloed van Trumps persoonlijke kandidaatkeuzes. In Texas steunde hij Ken Paxton boven de zittende Republikeinse senator John Cornyn. Volgens politicoloog Thomas Kahn van American University vergrootte die keuze de kansen van de Democraten.

Internationale reacties

De uitslag trok ook internationaal aandacht. De Spaanse premier Pedro Sánchez verbond de Democratische overwinning aan het verzet tegen economische ongelijkheid en politieke polarisatie. De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa sprak van het begin van een nieuw tijdperk in de internationale betrekkingen.

De Europese buitenlandchef Kaja Kallas sprak de hoop uit dat het nieuwe Congres meer steun zal geven aan Oekraïne en de druk op Rusland zal vergroten. Vanuit Moskou liet onderminister van Buitenlandse Zaken Sergej Rjabkov weten dat Rusland zijn buitenlandse beleid niet zal wijzigen vanwege de Amerikaanse verkiezingsuitslag.

Iran zag in de Republikeinse nederlaag vooral een afwijzing van de oorlog. Parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf stelde dat Amerikaanse kiezers “nee tegen oorlog” hadden gezegd.

Democraten krijgen greep op Congres

De machtsverschuiving wordt op 3 januari 2027 formeel wanneer het nieuwe Congres aantreedt. De Democraten kunnen dan parlementaire onderzoeken naar de regering beginnen, begrotingsvoorstellen beïnvloeden en presidentiële benoemingen blokkeren. In het Huis van Afgevaardigden komt Hakeem Jeffries in aanmerking om als eerste zwarte Amerikaan voorzitter te worden.

Trump behoudt zijn vetorecht, waardoor ook de Democraten voor belangrijke wetgeving afhankelijk blijven van politieke onderhandelingen. De nieuwe machtsverhouding maakt wel een einde aan de situatie waarin de Republikeinen zowel het Witte Huis als beide kamers van het Congres controleerden.