Cabaretier Jay Francis laat Suriname ‘Evolutie’ ervaren

Met applaus en opzwepende muziek maakte cabaretier Jay Francis afgelopen week zijn debuut in Suriname. Drie avonden lang wist hij zijn publiek te boeien met ‘Evolutie’, een voorstelling die al meer dan tweehonderd keer is gespeeld, maar volgens de artiest in Suriname een bijzondere lading kreeg. Niet alleen omdat het zijn eerste optreden in het land was, maar vooral vanwege de betrokken manier waarop het publiek reageerde.

Tekst Shanavon Arsomedjo

Beeld Snew Productions

De eerste show werd geopend met een aankondiging van Dave van Aerde, direct gevolgd door muziek, waarna Jay Francis met luid gejuich zijn entree maakte. Tijdens de twee daaropvolgende avonden liet hij de introductie achterwege en kwam hij direct op met muziek. Met daarop aansluitend een herkenbare observatie. “Nederlanders zijn aardig, Surinamers zijn eerlijk”, zegt hij nogal serieus.

“Laten we genieten van wat is, voor je de verandering mist”

Vervolgens legt hij uit wat hij bedoelt. Nederlanders zullen na een voorstelling eerder beleefd zeggen dat ze het “wel leuk” vonden, zelfs wanneer dat niet zo is. Surinamers daarentegen vertellen zonder omwegen precies wat ze ervan vonden. Die eerlijkheid gebruikt hij als opstapje voor meerdere herkenbare voorbeelden, waarbij de zaal regelmatig in lachen uitbarst.

Comedian versus cabaretier

Het typeert Jay Francis. Zijn humor zit niet alleen in grappen, maar vooral in observaties. Hij houdt zijn publiek een spiegel voor, zonder belerend te worden. Dat maakt ook meteen duidelijk waarom hij zich liever geen comedian noemt. “Ik ben cabaretier.”

Een subtiel verschil misschien, maar tijdens de voorstelling wordt snel duidelijk waarom hij die omschrijving kiest. Waar een comedian vooral de lach opzoekt, wisselt Francis humor voortdurend af met momenten van bezinning. Hij neemt zijn publiek mee van schaterlach naar complete stilte en weer terug.

Na een reeks grappige anekdotes gaat plotseling het licht uit. Alle aandacht is gericht op één plek: de spotlight die nog slechts twee elementen verlicht. De acteur en de spiegel die rechts op het podium staat. Alsof hij tegenover iemand anders staat, voert hij een gesprek met de persoon in de spiegel: zichzelf.

Op poëtische wijze neemt hij het publiek mee langs thema’s als het innerlijke verwaarloosd kind, de kleine jongen die nog altijd ergens aanwezig is, verlatingsangst en de littekens die mensen vaak onzichtbaar met zich meedragen. Zijn woorden krijgen de vorm van spoken word en vullen de zaal zonder dat daar een grap aan te pas komt.

Juist doordat het zo stil is, komt iedere zin binnen. Het is een moment waarop het publiek niet lacht, maar luistert. Het zijn precies dit soort scènes die dit stuk onderscheiden van een traditionele comedyshow.

De cabaretier durft het tempo volledig los te laten om ruimte te maken voor kwetsbaarheid. Zonder zwaar of somber te worden laat hij zien dat groei niet alleen ontstaat door mooie momenten, maar juist ook door moeilijke ervaringen. Die gedachte loopt als een rode draad door de voorstelling. Immers, volgens Francis is verandering het enige permanente in het leven.

Muziek toen en nu

Hij speelt vervolgens met allerlei vormen van evolutie. Niet alleen de bekende evolutietheorie komt voorbij, maar ook de manier waarop mensen zich ontwikkelen, relaties veranderen en de maatschappij voortdurend in beweging is. Zelfs het lichaam ontsnapt daar niet aan.

“Alles wat je minder gebruikt, wordt kleiner.” Het klinkt eenvoudig, maar opnieuw weet hij er een bredere betekenis aan te geven. Niet alleen spieren verdwijnen wanneer je ze niet gebruikt, ook talenten, creativiteit, relaties en misschien zelfs geluk vragen onderhoud.

De voorstelling blijft voortdurend schakelen tussen humor en verdieping. Het ene moment ligt de zaal dubbel van het lachen en het volgende moment kan je een speld horen vallen.

Ook muziek krijgt een prominente plaats. De artiest vergelijkt nummers van vroeger met hedendaagse hits en vraagt zich hardop af wat er onderweg is veranderd. Volgens hem bevatten veel songteksten van vroeger meer inhoud dan een deel van de muziek van nu. Niet op een klagende of nostalgische manier, maar als observatie.

Hij ondersteunt zijn verhaal met een energieke dansperformance. Mensen bewegen mee op hun stoel, klappen enthousiast mee op de maat en zingen bekende nummers uit volle borst mee. De interactie zorgt voor een nieuwe energie in de zaal en wanneer Jay uiteindelijk zijn conclusie trekt, stemmen veel bezoekers lachend met hem in.

Levensmotto’s

Toch blijft hij genuanceerd. Het gaat hem niet om “vroeger was alles beter”, maar het gaat hem om verandering en hoe die verandering eruitziet. Gedurende de negentig minuten keert hij steeds terug naar dezelfde levenslessen. Alles heeft volgens hem een positieve én een negatieve kant. Beide horen bij het leven en zijn nodig om als mens te groeien: “Is het ellende als het je zicht kan herstellen?” Met dergelijke vragen nodigt hij zijn publiek uit om anders naar tegenslagen te kijken. Immers, niet alle lessen leer je in het licht; sommige ontstaan juist in het donker.

Ook vraagt hij zich af wat eigenlijk de tegenreactie is van een pijnlijke verandering. Het zijn filosofische vragen waarop geen pasklaar antwoord volgt, maar die wel blijven hangen wanneer de voorstelling voorbij is.

Tussen de verschillende scènes door deelt hij korte zinnen die bijna als levensmotto’s klinken. “Laten we genieten van wat is, voor je de verandering mist.” “Evolueer, maar blijf voor altijd jong.” “Verandering voelt raar, maar het is precies zoals het hoort.” Het zijn uitspraken die de kern van de voorstelling samenvatten.

“Nederlanders zijn aardig, Surinamers zijn eerlijk”

Groei betekent niet dat je jezelf moet verliezen. Integendeel: volgens Francis begint echte ontwikkeling juist wanneer je contact houdt met de nieuwsgierigheid, openheid en onbevangenheid van het kind dat ooit in ieder mens zat.

Na ruim anderhalf uur komt ‘Evolutie’ ten einde met een warm applaus en een staande ovatie dat minutenlang aanhoudt.

...