Als alles ‘strategisch’ heet, dreigt niets meer strategisch te zijn

door

INGEZONDEN

In Suriname is het woord strategisch bezig zijn betekenis te verliezen. Het wordt te pas en te onpas gebruikt: strategische planning, strategische samenwerking, strategische partnerschappen, strategische weerbaarheid en strategische nationale veiligheid. Het klinkt gewichtig, modern en daadkrachtig. Maar wie vraagt naar de concrete doelen, verantwoordelijkheden, tijdslijnen, budgetten en resultaten, stuit vaak op stilte.

Dat probleem komt opnieuw naar voren in het verslag over de nationale veiligheidsconferentie 2026. Het thema luidde: ‘strategische weerbaarheid en integrale samenwerking’. Vertegenwoordigers van politie, defensie, civiele actoren en andere veiligheidsstakeholders kwamen bijeen om onder meer transnationale criminaliteit, cyberveiligheid, maritieme veiligheid, energie, kritieke infrastructuur, economie en voedselzekerheid te bespreken.

“Een samenleving die veiligheid wil versterken, mag niet tegelijk een klimaat scheppen waarin burgers, journalisten of ambtenaren bang zijn om misstanden te melden”

De leiding van het Directoraat Nationale Veiligheid benadrukte dat risico’s tijdig moeten worden herkend, dat organisaties hun silo’s moeten doorbreken en dat informatie gezamenlijk moet worden ingezet. Daar valt weinig tegenin te brengen. Integendeel: een moderne staat moet vooruitkijken, risico’s analyseren en niet pas reageren wanneer een crisis al is geëscaleerd.

Maar precies daar begint de kritische vraag: wanneer wordt een conferentie een strategie? En wanneer blijft zij slechts een bijeenkomst waarop beleidsmatige algemeenheden worden uitgesproken?

Een strategie is meer dan een ambitieus woord voor een ernstig probleem. Strategie betekent dat een overheid een politieke keuze maakt, prioriteiten stelt, middelen mobiliseert en verantwoordelijkheid organiseert. Zij moet antwoord geven op ten minste vijf vragen: wat is het probleem, welk doel wordt nagestreefd, wie doet wat, met welke middelen en binnen welke termijn? Zonder die elementen is “strategische weerbaarheid” vooral retoriek. Dan wordt het een soort bestuurlijke deodorant: het maskeert de onaangename geur van gebrek aan uitvoering.

De nationale veiligheid van Suriname is niet alleen een kwestie van politie, defensie en geheime informatie. Zij omvat ook voedselprijzen, werkloosheid, armoede, gezondheidszorg, onderwijs, corruptie, klimaatverandering, waterbeheer, energieafhankelijkheid en de bescherming van burgers tegen georganiseerde uitbuiting. Een kind dat opgroeit zonder goed onderwijs, een gezin dat geen toegang heeft tot betaalbare voeding of een gemeenschap die door overstromingen haar bestaanszekerheid verliest, verkeert óók in een toestand van onveiligheid.

Wie nationale veiligheid hoofdzakelijk bekijkt door de bril van dreigingen, criminaliteit en staatsbescherming, loopt het risico de burger uit het oog te verliezen. Veiligheid mag niet uitsluitend worden opgevat als bescherming van instellingen, infrastructuur en machtsposities. Zij moet in de eerste plaats menselijke veiligheid zijn.

Daarbij is een kritische blik op de machtsstructuur noodzakelijk. In veel ontwikkelingslanden wordt nationale veiligheid nog te gemakkelijk verbonden met buitenlandse modellen, buitenlandse trainingen en buitenlandse dreigingsbeelden. Suriname krijgt vervolgens beleidsjargon aangereikt dat niet altijd aansluit bij de lokale werkelijkheid.

Dat betekent niet dat internationale samenwerking moet worden afgewezen. Grensoverschrijdende criminaliteit, cyberaanvallen, drugshandel en maritieme risico’s vragen inderdaad om regionale en internationale samenwerking. Maar samenwerking mag niet ontaarden in afhankelijkheid.

Wanneer buitenlandse staten of veiligheidsdiensten bepalen welke dreigingen prioriteit krijgen, welke informatie wordt gedeeld en welke middelen beschikbaar komen, bestaat het gevaar dat Suriname vooral wordt behandeld als een veiligheidsbuffer voor andermans belangen. Is dit een koloniale erfenis anno 2026?

Strategische autonomie betekent daarom niet isolement, maar het vermogen om zelf te bepalen wat de nationale belangen zijn. Een klein land kan partnerschappen aangaan zonder zijn eigen beoordelingsvermogen uit te besteden.

1. De eerste pragmatische oplossing is eenvoudig maar politiek ongemakkelijk: iedere conferentie moet eindigen met een openbaar uitvoeringsdocument. Geen algemene slotverklaring, maar een actieplan met concrete maatregelen, verantwoordelijke instanties, begrotingen en deadlines.

Bijvoorbeeld:

binnen zes maanden een nationaal risicoregister publiceren;

per veiligheidsdreiging één coördinerende instantie aanwijzen;

een wettelijk kader voor informatie-uitwisseling vaststellen;

jaarlijks rapporteren over de voortgang;

parlementaire controle en onafhankelijke evaluatie organiseren.

Daarbij moet duidelijk worden welke informatie geheim moet blijven en welke informatie de samenleving wél mag kennen. Nationale veiligheid is geen vrijbrief voor bestuurlijke geheimzinnigheid. Geheimhouding zonder toezicht vergroot juist het risico op machtsmisbruik, politieke profilering en schending van grondrechten.

2. De tweede oplossing is een permanent nationaal veiligheidsplatform waarin niet alleen veiligheidsdiensten zitting hebben, maar ook deskundigen uit volksgezondheid, klimaatwetenschappen, economie, voedselvoorziening, digitale technologie, mensenrechten en lokale gemeenschappen. Immers, dreigingen ontstaan niet in afzonderlijke beleidskokers. Een cyberaanval kan de energievoorziening raken; een economische crisis kan criminaliteit versterken; klimaatverandering kan migratie en sociale spanningen veroorzaken.

Maar integrale samenwerking moet ook werkelijk integraal zijn. Het volstaat niet om dezelfde mensen in één zaal te zetten. Er moeten gezamenlijke procedures, gedeelde databronnen, duidelijke bevoegdheden en gezamenlijke oefeningen komen. Anders blijven “silo’s” bestaan, ook al gebruikt men het woord samenwerking honderd keer.

3. De derde oplossing betreft vertrouwen. Politie, defensie, justitie, inlichtingendiensten en civiele instellingen delen niet automatisch informatie omdat een conferentie dat aanbeveelt. Vertrouwen ontstaat door rechtszekerheid, professionele standaarden, wederzijdse controle en aantoonbare integriteit. Vertrouwen is geen slogan.

Daarom is het noodzakelijk om protocollen vast te leggen over welke informatie wordt gedeeld, wie toegang heeft, hoe gegevens worden beschermd en wie aansprakelijk is bij misbruik. Ook klokkenluidersbescherming en onafhankelijke klachtenmechanismen zijn onmisbaar. Een samenleving die veiligheid wil versterken, mag niet tegelijk een klimaat scheppen waarin burgers, journalisten of ambtenaren bang zijn om misstanden te melden.

Ten slotte moet de regering afrekenen met de verleiding om elk beleidsinitiatief strategisch te noemen. Een regering toont haar strategie niet door woorden, maar door consistent gedrag. Zij maakt prioriteiten zichtbaar in de begroting, benoemt competente mensen, sanctioneert falen en legt verantwoording af.

Suriname heeft geen gebrek aan conferenties, beleidsnota’s of krachtige formuleringen. Het land heeft gebrek aan institutionele continuïteit, uitvoeringsdiscipline en politieke moed. De echte uitdaging is dus niet om nóg een strategie te formuleren, maar om eindelijk vast te stellen welke bestaande strategieën worden uitgevoerd, welke zijn mislukt en wie daarvoor verantwoordelijkheid draagt.

Een nationale veiligheidsconferentie kan waardevol zijn. Maar pas wanneer de aanbevelingen de Congreshal verlaten en zichtbaar worden in wetgeving, begrotingen, opleidingen, crisisplannen en bescherming van burgers, is er sprake van strategisch handelen. Tot die tijd moeten wij terughoudend zijn met het woord strategisch. Want als alles strategisch heet, dreigt uiteindelijk niets meer werkelijk strategisch te zijn.

Colvin Overdiep (Criminoloog/Autonoom denker)

De redactie van de Ware Tijd stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die worden geplaatst komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van de Ware Tijd. De redactie behoudt zich het recht voor om stukken niet te plaatsen, of in te korten of te redigeren zonder dat die uit hun context worden gehaald.