Wat Suriname kan leren van Finland: minder labels, meer maatwerk

door

Tekst en beeld Edwien Bodjie

PARAMARIBO — “Leerlingen worden al snel bestempeld als zwak in bepaalde vakken, terwijl ze op andere gebieden juist sterk kunnen zijn. Dat kan een negatief effect hebben op hun zelfbeeld.” Zo reageert Raïssa van Varsseveld, secretaris op het kabinet van de vicepresident met een achtergrond in het onderwijs, tegenover de Ware Tijd na de keynote van de Finse onderwijsexpert Maaret Viskari op de tweede dag van het nationaal onderwijscongres 2026. Zij en twee andere deelnemers aan het congres deelden hun visie op wat Suriname kan leren van het Finse onderwijssysteem.

Van Varsseveld ziet duidelijke aanknopingspunten. Volgens haar hoeft het Finse model niet één-op-één te worden overgenomen, maar bevat het wel waardevolle elementen. “Wat mij vooral is bijgebleven, is dat je niet één blauwdruk kunt gebruiken voor elke student”, zegt ze. “De nadruk op personalisatie, kijken naar wat een student wél kan en waar zijn of haar talenten liggen, is iets waar wij in Suriname meer op kunnen inzetten.”

“We kunnen blijven praten, maar uiteindelijk gaat het om doen”Zulile Blinker

Leerkrachten actief meenemen

Zij wijst erop dat het huidige systeem vaak tekortschiet in het erkennen van diverse talenten. Volgens haar werkt een meer talentgerichte benadering niet alleen motiverend, maar kan die ook productiever zijn voor de samenleving als geheel. Tegelijkertijd erkent ze dat implementatie in Suriname complex is. De diversiteit aan bevolkingsgroepen en leefomstandigheden vraagt om maatwerk. “Juist daarom denk ik dat je dit soort veranderingen in pilotfases moet aanpakken. Je moet testen wat werkt in onze context en van daaruit verder bouwen.”

Ook benadrukt ze het belang van betrokkenheid vanuit het veld. “Leerkrachten moeten actief worden meegenomen. Zonder hun input kun je geen realistische veranderingen doorvoeren.”

Ook Sefanya Pierpont, directeur van consultancybedrijf Peerbridge en betrokken bij projecten met onder meer internationale organisaties, ziet duidelijke lessen in het Finse model. Zij legt de nadruk op de integratie van formeel en informeel leren. “Wat je in de klas leert en wat je daarbuiten leert, wordt in Finland veel beter met elkaar verbonden. Dat is een richting waar Suriname zeker naartoe kan groeien, vooral binnen het beroepsonderwijs.”

Volgens Pierpont ligt de kracht van het Finse systeem niet alleen in structuur, maar vooral in kwaliteit. “Ze investeren zwaar in hun docenten. Leraren worden goed opgeleid, maar ook de mensen die de leraren opleiden. Dat zorgt ervoor dat de kwaliteit op alle niveaus gewaarborgd blijft.” Daarnaast noemt ze de sterke begeleiding van studenten als belangrijk voorbeeld.

Kracht Suriname benutten

Toch wijst ook Pierpont op de specifieke uitdagingen van Suriname. “We hebben te maken met verschillen tussen stad en binnenland, verschillende talen en uiteenlopende sociaaleconomische omstandigheden.” Maar juist daarin ziet ze ook kansen. “Surinamers zijn adaptief en veerkrachtig. Die kracht moeten we benutten in ons onderwijs.”

Een belangrijk punt dat Pierpont aanhaalt, is de noodzaak van flexibiliteit. Veel jongeren, vooral uit het binnenland, komen vroeg op de arbeidsmarkt terecht en kunnen zich niet permitteren om jarenlang voltijds onderwijs te volgen. “Als we het onderwijs flexibeler maken, bijvoorbeeld door modulair te werken en certificaten te laten stapelen richting een eindkwalificatie, dan creëren we meer kansen. Dat helpt niet alleen individuen, maar ook de economie.”

Kunst en creatieve expressie

Vanuit de creatieve sector klinkt een aanvullende invalshoek. Zulile Blinker, spoken word-artiest en oprichter van Platform Support Suriname, zegt dat het belang van onderzoek en systeemdenken niet moeten worden vergeten. “Wat me opviel aan het Finse model is hoe doordacht het is. Ze investeren in onderzoek en bouwen hun systeem daarop. Dat missen we hier nog vaak.”

Blinker wijst ook op de rol van levenservaring in het onderwijs. “De gemiddelde leeftijd van docenten in Finland ligt hoger. Dat betekent dat zij niet alleen kennis hebben, maar ook levenservaring meenemen in hoe ze lesgeven. Dat heeft invloed op hoe kinderen worden begeleid en begrepen.”

Daarnaast pleit ze voor meer aandacht voor kunst en cultuur binnen het onderwijs. “We praten veel over sport en andere sectoren, maar kunst en creatieve expressie krijgen nog te weinig ruimte. Terwijl juist daar belangrijke vaardigheden worden ontwikkeld, zoals empathie, zelfexpressie en kritisch denken.” Volgens Blinker zijn dit essentiële elementen voor de ontwikkeling van jongeren en de samenleving als geheel.

Wat haar betreft ligt de sleutel in het beleid, maar zeker ook in mentaliteit. “We kunnen blijven praten, maar uiteindelijk gaat het om doen. Om het vermogen om samen te werken, elkaar te ondersteunen en echt te investeren in ontwikkeling.”

Volgens Raïssa van Varsseveld (m) moeten leerkrachten actief worden meegenomen, omdat zonder hun input realistische veranderingen niet kunnen worden doorgevoerd.