Verwijderen Goslar komt dichterbij

door

Wrak vormt gevaar voor scheepvaart

Het gaat echt gebeuren én het verhaal dat er een draaikolk zal ontstaan wanneer het wrak van het gezonken Duitse oorlogsschip ‘Goslar’ zal zijn verwijderd, wordt onderzocht voordat het geborgen wordt. Het wrak ligt er sinds 1940 in de Surinamerivier op zijn zij. De voorbereidingen voor de berging zijn inmiddels gestart. De Maritieme Autoriteit Suriname (MAS) heeft vorige maand al met consultant Ilaco een stakeholdersessie gehouden als onderdeel van het milieueffectenonderzoek (M.E.R.-proces) dat wettelijk vooraf moet gaan aan de berging.

Tekst Euritha Tjan A WayBeeld presentatie Ilaco

Bernice Mahabir, manager Nautical Management van de MAS stelt dat verwijdering van de ‘Goslar’ geen nieuw idee is, maar de noodzaak is de afgelopen jaren wel groter geworden door veranderingen in de ligging en de staat van het wrak. “Wij monitoren de ‘Goslar’ jaarlijks. Daarbij kijken we niet alleen naar de ligging, maar ook naar de toestand waarin het wrak verkeert. Het ligt midden in de rivier en aan beide kanten varen schepen voorbij. Als er iets misgaat met de ‘Goslar’ kan dat grote gevolgen hebben voor het scheepvaartverkeer en daarmee voor onze economie”, zegt Mahabir.

“Als Suriname een concurrerende positie wil hebben in de regio, moeten we zorgen voor een goede maritieme infrastructuur“

Het wrak ligt tussen twee belangrijke vaargeulen. Aan de westelijke zijde varen schepen richting de brugpassage, terwijl aan de oostelijke zijde vaartuigen richting de Nieuwe Haven manoeuvreren. Door stromingen ontstaan aan beide uiteinden van het wrak diepe uitschuringsgeulen. Hierdoor bestaat het risico dat het wrak verder verschuift. “Het wrak beweegt richting die diepe delen. Dat kunnen we niet hebben, omdat daarmee het risico op problemen groter wordt”, legt Mahabir uit.

Ook de fysieke staat van het gedeelte van de ‘Goslar’ dat boven water uitsteekt baart MAS  zorgen. Door aantasting van het staal, vooral rond de waterlijn, ontstaat corrosie waardoor delen kunnen loskomen. “Het gaat om grote stalen platen. Die kunnen een gevaar vormen.”

Planning

De ‘Goslar’ was een groot vrachtschip met een lengte van ongeveer 135 meter en een breedte van 17,5 meter. Het schip zonk in 1940 tijdens de Tweede Wereldoorlog en is sindsdien een bekend onderdeel van de geschiedenis van de Surinamerivier. De verwijdering maakt deel uit van bredere plannen om de rivier toegankelijker te maken voor grotere schepen met het oog op de verdere ontwikkeling van de haven en de toekomstige olie- en gassector. MAS werkt namelijk ook aan de voorbereiding van fase 3 van het baggerproject in de Surinamerivier. De eerste fase werd in 2021 afgerond en fase 2, waarbij de rivier op diepte werd gebracht, werd in 2022 voltooid.

Momenteel wordt gewerkt met een onderhoudscontract om de vaargeul op een diepte van 5,5 meter bij laagwater te houden. In de volgende fase is het doel om verder te verdiepen tot 6,5 meter. “Als Suriname een concurrerende positie wil hebben in de regio, moeten we zorgen voor een goede maritieme infrastructuur”, zegt Mahabir. De geplande verdieping maakt het volgens haar extra belangrijk om de situatie rond het wrak aan te pakken. “Je wilt geen risico nemen wanneer je zo’n groot project uitvoert. Daarom willen we de ‘Goslar’ zo snel mogelijk verwijderen, liefst voordat of gelijktijdig met de start van fase 3.” Dat wordt mogelijk dit jaar of begin 2027.

Enkele jaren geleden was er al een aanbesteding geweest voor de verwijdering van het wrak. Die procedure is inmiddels verlopen. Volgens Mahabir moet daarom opnieuw een tender worden uitgeschreven. Het ministerie van Openbare Werken is verantwoordelijk voor dit proces. “Eerst moet het M.E.R.-proces worden afgerond en dan kunnen de resultaten meegenomen worden in de tender.” MAS wil nog geen bedrag noemen. “We hebben een indicatie, maar die is gebaseerd op enkele jaren geleden. Omdat de tender nog moet worden uitgebracht, willen we daar nu geen bedrag aan koppelen.”

Milieu en omgeving

Het milieueffectonderzoek moet duidelijk maken welke gevolgen de verwijdering van de ‘Goslar’ heeft voor de omgeving. Daarbij wordt onder meer gekeken naar mogelijke gevaarlijke stoffen in het wrak en de gevolgen voor stromingen in de rivier.

Een veelbesproken vraag in de samenleving is of het verwijderen van het scheepswrak een grote draaikolk of andere veranderingen in de rivier zal veroorzaken. Mahabir zegt dat dit onderzocht zal worden met een hydraulisch model. “Daarmee bootsen we de stromingen na en bekijken we wat er gebeurt nadat het wrak verwijderd zal zijn.” Ook wordt gekeken naar mogelijke effecten op gebieden waar al erosie voorkomt, zoals delen richting Meerzorg.

Veerboothouders betrokken

Tijdens de stakeholdersessie vorige maand waren verschillende partijen aanwezig, maar volgens Mahabir ontbraken de veerboothouders. “Zij zijn een belangrijke groep, omdat zij dagelijks over het traject tussen Meerzorg en Paramaribo varen. Ilaco zal daarom ook met hen praten.”

Mahabir beaamt dat de verwijdering van de ‘Goslar’ een belangrijke stap zal zijn voor de verdere ontwikkeling van de Surinamerivier. Zij verwijst daarbij naar bepaalde diepe delen van de rivier, waaronder het gebied waar vroeger de KNSM-steiger was, die strategisch belangrijk zijn voor toekomstige havenontwikkeling. “Als je de haven verder wilt ontwikkelen, bijvoorbeeld voor een cruiseterminal te bouwen, zijn dat belangrijke gebieden om naar te kijken.”.

KaderDe ‘Goslar’ is op 10 mei 1940  (Tijdens de Tweede Wereldoorlog) bewust door de eigen bemanning tot zinken gebracht. De aanleiding was de Duitse inval op diezelfde dag in Nederland. De Nederlandse autoriteiten in Suriname wilden de Duitse bemanning gevangennemen en het schip in beslag nemen. Maar de de bemanning was hen een stap voor en zette een vooraf voorbereide zinkprocedure – een zogenoemde scuttling – in werking. Daarbij liep het schip vol water en zonk.

De bemanning kwam er zonder slachtoffers vanaf. Nadat het schip tot zinken was gebracht werden de opvarenden door de Surinaamse autoriteiten aan land gebracht en gevangen gezet. Aanvankelijk werden ze in het Fort Zeelandia opgesloten en later verhuisden ze naar andere locaties en uiteindelijk naar het interneringskamp Copieweg, waar ze gedurende de oorlog verbleven. Chinezen die ook aan boord waren werden naar hun land teruggestuurd.

In 1941 probeerden de eerste stuurman en de machinist-assistent van de ‘Goslar’ samen met een Duitse planter naar Frans-Guyana te ontsnappen. Ze bereikten zelfs de Marowijnerivier maar werden door lokale bewoners gevangen genomen en teruggebracht naar het kamp.