Vrijwilligers aan de slag voor erfgoed Jodensavanne

De serene stilte, gevuld met natuurgeluiden, die normaal overheerst te Jodensavanne, wordt onderbroken door het geronk van een bladerblazer en het geluid van schoffels en harken. Dorre bladeren in de nabijheid van de overblijfselen van wat ooit een synagoge was, worden van het grasveld geblazen.

Tekst en beeld Audry Wajwaka

Enkele jongeren maken het looppad nabij de ruïnes van ‘Huize de Meza’ vrij. Het pad leidt naar het terrein waar de eerste onderhouds- en archeologische graafwerkzaamheden door ruim twintig vrijwilligers worden uitgevoerd, onder leiding van archeoloog Santosh Singh en erfgoeddeskundige Stephen Fokké. Op de historische plek mag niets beschadigd raken.

“In de bodem ligt informatie over het verleden die kan helpen om ontbrekende delen van de geschiedenis te reconstrueren” Archeoloog Santosh Singh

De vrijwilligers doen tijdens de week praktische ervaring op met archeologisch onderzoek en conserveringswerk. Daarmee wil de stichting Jodensavanne niet alleen kennis overdragen, maar ook lokaal draagvlak creëren voor de bescherming van de Unesco-werelderfgoedsite.

Rondleiding

Maandag is de vierde editie van ‘Vrijwilligersweek Jodensavanne’ van start gegaan. Zaterdag is de sluiting. “Het is een beetje hard werken, maar het gaat er voornamelijk om dat we plezier met elkaar hebben en heel veel vragen stellen, zodat we halve archeologen hebben aan het eind van deze zes dagen”, houdt Jenna Wijngaarde, voorzitter van stichting Jodensavanne, de aanwezigen voor. Voorafgaand aan de werkzaamheden benadrukt ze tegenover de deelnemers waarom het belangrijk is dat mensen niet alleen het verhaal van de Unesco-werelderfgoedsite kennen, maar ook zelf bijdragen aan het behoud ervan.

Na een traditioneel inheems gebed, worden de vrijwilligers opgesplitst in twee groepen. De ‘nieuwkomers’ krigen eerst een rondleiding van tourgids Anthony ‘Tony’ Grant. Hij kent Jodensavanne inmiddels ruim vijftien jaar en probeert tijdens zijn rondleidingen de geschiedenis voor bezoekers tot leven te brengen.

Terwijl een deel van de groep de rondleiding volgt, maken anderen zich klaar voor het veldwerk. Tenten worden opgezet om de deelnemers tegen de felle zon te beschermen en het looppad wordt gezuiverd van onkruid en dorre bladeren.

(lees verder onder de )

Meer dan opgraven

Singh wil de deelnemers vooral laten zien dat archeologie meer is dan het opgraven van voorwerpen. “In de bodem ligt informatie over het verleden die kan helpen om ontbrekende delen van de geschiedenis te reconstrueren. Een object is gelinkt aan veel meer”, zegt hij tegen de Ware Tijd. Zo vertelt een kraal die tijdens een opgraving wordt gevonden niet alleen over het materiaal zelf, maar kan ook aanwijzingen geven over de handel, productie en de mensen die het voorwerp uiteindelijk in Suriname gebruikten. Dat maakt het archeologische werk voor Singh relevant voor de toekomst.

Jodensavanne staat sinds vorig jaar op de Unesco-werelderfgoedlijst. Voor hem onderstreept dat de internationale betekenis van de plek. “De bodem vertelt niet alleen het verhaal van de Joodse gemeenschap die zich hier in de zeventiende eeuw vestigde, maar ook dat de inheemse bevolking die er al was, nazaten van de tot slaafgemaakten en de ontwikkeling van de plantage-economie”, zegt Singh.

Zijn betrokkenheid bij Jodensavanne gaat terug naar 2016, toen hij er als student en vrijwilliger was. De kennis die hij daar van zijn mentor archeoloog Cheryl White kreeg, wil hij nu doorgeven aan een volgende generatie. Hij hoopt tijdens deze vrijwilligersweek jongeren voor archeologie te interesseren. “In Suriname is er nog zoveel onontgonnen dat we zeker honderd archeologen nodig hebben”, schetst hij.

Dat er een tekort is aan archeologen onderstreept Wijngaarde. De stichting had een eigen archeoloog, maar die werkt er niet meer. Zonder een archeoloog kan geen graafwerk worden gedaan. Die bepaalt hoe het werk wordt gedaan en begeleidt de deelnemers bij het vastleggen van vondsten. Singh heeft twee vrijwilligers in het vizier, die hij aan het einde van de week hoopt te kunnen inspireren voor de studie Archeologie te kiezen. “Dat zal mijn mooiste cadeau zijn”, zegt hij breed glimlachend.

Ambassadeurs

De bestuursleden van stichting Jodensavanne zijn blij met de groeiende belangstelling om mee te doen met de vrijwilligersweek. Echter, financiering blijft de grootste uitdaging om het project voort te zetten. De Nederlandse ambassade draagt als hoofdsponsor jaarlijks bij aan de activiteit. Andere sponsors geven bijvoorbeeld T-shirts en water.

“Het is een beetje hard werken, maar het gaat er voornamelijk om dat we plezier met elkaar hebben en heel veel vragen stellen, zodat we halve archeologen hebben aan het eind van deze zes dagen”Jenna Wijngaarde

Voor Wijngaarde is het belangrijk dat de vrijwilligersweek wordt voortgezet. De activiteit draagt volgens haar bij aan bewustwording over erfgoed, uitwisseling van kennis en het creëren van “ownership voor het behoud van de site”. “We kunnen het niet alleen. Op deze site alleen is er genoeg archeologisch werk voor de komende vijftig jaar”, benadrukt ze.

De voorzitter kijkt intussen verder dan de vrijwilligersweek. In de toekomst wil zij van de deelnemers en andere betrokkenen uiteindelijk ambassadeurs van Jodensavanne maken. Op haar wensenlijst staat daarom een zogenoemd ‘pre-skoro bestuur’. Een jeugdbestuur dat het huidige bestuur kan adviseren. Dat plan wil ze inzetten zodra de stichting een nieuwe directeur heeft.

Erfgoeddeskundige Stephen Fokké (r) houdt een oogje in het zeil.