Theaterstuk ‘Manenge’: over mannen, emoties, cultuur en maatschappelijke verandering

door

Tekst Tascha AvelooBeeld Stg. Wi Mato

PARAMARIBO – In een tijd waarin identiteit, cultuur en genderrollen wereldwijd onderwerp van gesprek zijn, brengt de Nederlandse Stichting Wi Mato een interessante muziektheatervoorstelling naar Suriname: ‘Manenge’. Onder leiding van marroncultuurdrager en theatermaker José Tojo wordt het stuk op 24 en 25 april opgevoerd in On Stage Theater in Paramaribo. “Manenge is meer dan een theatervoorstelling. Het is een spiegel, een confrontatie en een zoektocht naar wat het betekent om man te zijn in een wereld die snel verandert”, vertelt Tojo. 

Scrappy W., bekend als rapper en schrijver van songteksten, maakt zijn debuut als tekstschrijver voor toneel. Hij is hierbij ondersteund door een redactieteam onder leiding van Guus Pengel en Tojo. De zangpartijen komen van het speciaal overgevlogen koor Krin A’kra. Kawina zangeres G-tje –  Gerita Sabajo – brengt de poëzie. En marron protestzanger Welli Patra maakt een speciaal gastoptreden. Er is een stevige drumsectie. De meeste drummers zijn opgeleid door Tojo, maar ook Carlo Hoop (Fra Fra Sound) is onderdeel van de drumsectie. Acteurs Tariq Valies en Vernon Sordam (ooit begonnen bij On Stage) en Mitchell Abionie (toneelschool Maastricht) zijn deel van de cast.  

Mannelijkheid en identiteit

Tojo vertelt dat het idee voor de voorstelling is ontstaan tijdens het werken met een groep mannen die theaterliefhebber zijn. “Ik vind het hartstikke leuk om te werken met ‘superhobbyisten’, zoals ik ze noem, want het zijn mannen met een vaste job die het leuk vinden om theater te maken.” Tijdens repetities ontstonden diepgaande gesprekken over mannelijkheid en identiteit, vooral onder mannen die ‘tussen’ de Surinaamse en Nederlandse cultuur leven.

De voorstelling laat zien hoe migratie niet alleen fysieke afstand creëert, maar ook emotionele en culturele afstand.

“Ze spraken over mannelijkheid. Over hoe ze strugglen in de Nederlandse samenleving. En toen dacht ik: hier zit een verhaal in.” Tojo spreekt als marron die heel traditioneel is opgevoed en die vervolgens naar Nederland vertrok om er te wonen. “Dat was aanpassen. In de traditionele marronsamenleving waren rollen helder afgebakend.”  De gemeenschap functioneerde volgens matrilineaire lijnen, waarin erfopvolging via de vrouw verliep. Mannen en vrouwen hadden elk vaste taken en verantwoordelijkheden.

De opvoeding van kinderen was een collectieve taak, en respect voor elkaar en voor de sociale structuur stond centraal. Maar anno 2026 ziet de wereld er anders uit, waarbij culturele vermenging heeft gezorgd voor verschuivingen in normen en waarden. Mannen vragen zich steeds vaker af: wat betekent het vandaag de dag om een ‘echte man’ te zijn? “Ik ben opgevoed met vrouwen die, wanneer ze ongesteld zijn, afgezonderd slapen. Maar moderne Westerse vrouwen willen in die periode vaak juist connectie en aanraking. Hoe ga je daarmee om?.” Deze prikkelende gedachten leidde tot samenwerking met schrijver Scrappy W, die het verhaal, vooral vanuit zijn persoonlijke ervaringen, verder uitwerkte.

Traditionele normen en waarden

De rode draad van ‘Manenge’ is vrienden volgen die samen opgroeien in het binnenland van Suriname. Ze doorlopen de traditionele opvoeding, de zogeheten kia – het doorgeven van traditionele normen en waarden. Wanneer sommigen van hen naar Nederland vertrekken, verandert hun wereld. “De hoofdpersoon, Lante, vertrekt later en wordt geconfronteerd met een realiteit die anders is dan hij had verwacht. Hij verwachtte een andere houding van zijn vrienden, die al langer in Nederland wonen. Maar hij merkte dat ze veranderd zijn. Of misschien beter gezegd: ze hebben zich aangepast aan de samenleving daar.”

De voorstelling laat zien hoe migratie niet alleen fysieke afstand creëert, maar ook emotionele en culturele afstand. “Dat leidt ertoe dat Lante naar Suriname wil terugkeren, want hij merkt dat hier – in switi Sranan – wordt geleefd, terwijl in Nederland je wordt geleefd.” Een belangrijk cultuurconcept binnen het stuk is kia. “Het gaat niet alleen om wat je zegt, maar vooral om hoe jij je gedraagt, hoe je anderen behandelt en hoe je je plek in de gemeenschap inneemt. Tojo benadrukt dat deze traditionele opvoeding een anker kan zijn. “Je hebt iets om op terug te vallen als je de weg kwijtraakt.”

Identiteit en verandering

Dramaturg Rehana Ganga, speelt een cruciale rol in het toegankelijk maken van het verhaal. “Ik ben de eerste toeschouwer. Ik zorg ervoor dat het begrijpelijk wordt voor een breed publiek.” Volgens Ganga raakt het stuk aan een wereldwijd fenomeen. “We zien overal discussies over mannelijkheid. Denk aan toxische mannelijkheid en het teruggrijpen naar oude rollen.” Zij stelt dat wat ‘Manenge’, bijzonder maakt, is dat het niet probeert eenvoudige antwoorden te geven. Integendeel: het stuk schuurt. “Het is het schuren tussen toen en nu. Tussen verschillende culturen. Tussen mannelijk en vrouwelijk.”Het publiek wordt uitgedaagd om na te denken over identiteit en verandering.

Hoewel het stuk diepgeworteld is in de marroncultuur, is het bedoeld voor een breed publiek

Voor acteur Tariq Valies is deelname aan het stuk een leerproces.“Ik ben in de stad opgegroeid, maar via dit stuk leer ik de achtergronden van onze cultuur kennen.”Hij is het er helemaal mee eens dat toxisch mannelijk gedrag zeker door sociale media verspreid wordt. “Maar dan ga je ook terug als man die gewend is aan traditie, om te kijken van, is dit wel mijn ware aard? Een moment om te reflecteren op je eigen waarden en normensysteem en hoe je tegenover deze nieuwe ontwikkeling wil staan.”

Een bijzondere rol in de voorstelling wordt gespeeld door Gerita Sabajo. “Ik speel de rol van het geweten, de stem van de natuur, je innerlijke die met je praat.”Haar rol herinnert de personages – en het publiek – aan hun oorsprong. “Blijf altijd herinneren wie je bent, ondanks de reis die je maakt.”

Schoolvoorstelling

Een ander maatschappelijk thema dat in ‘Manenge’ wordt aangesneden, is de manier waarop mannen omgaan met emoties. Volgens Tojo praten mannen te weinig met elkaar: “Je emotie slik je door in plaats van die op tafel te leggen.” De voorstelling wil dit taboe doorbreken: “Wat je man thuis niet durft te vertellen, ga je hier horen.”

Hoewel het stuk diepgeworteld is in de marroncultuur, is het bedoeld voor een breed publiek. “Het moet begrijpelijk zijn voor iedereen: mannen, vrouwen, verschillende etnische groepen, zowel in Suriname als daarbuiten.” ‘Manenge’ wordt ook opgevoerd voor leerlingen van het voortgezet onderwijs te Brokopondo. Het onderwerp mannenemancipatie speelt in deze leeftijdscategorie meer dan ooit.

De scholenvoorstelling is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse ambassade en de inzet van het lerarenteam aldaar.-.