Suriname sjoemelt met begroting

door

Tekorten worden gemaskeerd
De Surinaamse bevolking is overwegend behoudend en koestert tradities. Nationale feestdagen, gedenk- en verjaardagen worden intens beleefd en gevierd. Ook binnen organisaties wordt veelal terughoudendheid betracht bij het doorvoeren van veranderingen of wijzigen van het beleid. ‘We hebben het altijd zo gedaan’, is een veelgehoorde dooddoener. Het is natuurlijk beter af en toe de vraag te stellen of het wel juist is wat je doet en of het beter kan, bijvoorbeeld bij het opstellen van de staatsbegroting en het bepalen van het begrotingstekort.
Het is inmiddels ook een traditie dat de Vereniging van Economisten in Suriname (VES) kritiek uit op de onjuiste wijze waarop de Surinaamse overheid het begrotingstekort bepaalt. Ik draag ook een steentje bij door af en toe een artikel te wijden aan de halsstarrigheid waarmee de Surinaamse overheid de bevolking onjuiste cijfers voorschotelt over ’s landsfinanciën. Het heeft tot nu toe allemaal niets uitgehaald. De Surinaamse overheid rommelt verder en dekt de begrotings- en financieringstekorten met nieuwe leningen.
Het is goed dat de verstandige economisten van de VES blijven oproepen de cijfers juist te presenteren. Daar heeft het Surinaamse volk recht op. Het is voor de gemiddelde burger al lastig genoeg om inzicht te verkrijgen in de nauwelijks toegankelijke wet over de staatsbegroting, die bijna duizend pagina’s aan tekst en cijferopstellingen omvat. Dan mag men van de overheid ten minste verwachten dat deze informatie aan de vereisten voldoet. Het helpt dan niet wanneer lieden die geen verstand van zaken hebben zich met deze materie bemoeien. Dat maakt de verwarring alleen maar groter. Werkelijk verstandige mensen weten waar zij kennis van hebben en waar hun terrein van expertise is begrensd.
De Ware Tijd verwijst in het artikel ‘Begrotingsbehandeling na maanden vertraging eindelijk begonnen’ van 17 juni, naar de kritiek van de VES. De Surinaamse overheid verantwoordt trekkingen op leningen in de begroting als ontvangsten. Volgens de VES zou dat niet mogen. De Ware Tijd citeert parlementsvoorzitter Ashwin Adhin, die zich in beide standpunten kan vinden. ‘Men moet beseffen dat het geen berekeningsfout is, maar een kwestie van welke definitie je wil hanteren. VES zegt dat de leningen geen inkomsten zijn, maar ze zijn wel ontvangsten. Dus geen van beide standpunten is fout’, meent Adhin. Volgens Adhin zouden er in de wereld diverse definities zijn om het begrotingstekort te berekenen.
In veel landen worden afspraken gemaakt over begrenzing van het begrotingstekort om ontsporing van de overheidsfinanciën te voorkomen. Dan is het wel fijn wanneer iedereen weet hoe het begrotingstekort op eenduidige wijze wordt bepaald. Ik kan alvast verklappen dat Ashwin Adhin het niet bij het rechte eind heeft. Dat zou wat zijn, beperking van het begrotingstekort tot een bepaalde limiet, zonder duidelijke afspraken over de wijze waarop het begrotingstekort wordt bepaald. ‘Er is voor allerlei uitwerkingen wel wat te zeggen.’ Om de lucht te klaren, werk ik hierna enkele paragrafen ‘begroten voor dummies’ uit.
Overheden denken in kasstromen. Er moeten ontvangsten zijn om uitgaven te kunnen doen. Gebruikelijke ontvangsten van de Surinaamse overheid zijn inkomstenbelasting, omzetbelasting, vennootschapsbelasting, goud- en olieroyalty’s en dividend van parastatale bedrijven, maar niet trekkingen op leningen. Gebruikelijke uitgaven van de Surinaamse overheid betreffen ambtenarensalarissen, onderwijs, sociale zaken, volkshuisvesting, justitie en politie, defensie, en ook rente en aflossingen van leningen.
Wanneer de ontvangsten lager zijn dan de uitgaven is sprake van een begrotingstekort en is de overheid genoodzaakt om (extra) te lenen. Binnen de Europese Unie is bijvoorbeeld afgesproken dat het begrotingstekort niet hoger mag zijn dan 3% van het bruto binnenlands product (bbp), de totale marktwaarde van alle goederen en diensten die in een jaar worden geproduceerd. Het begrotingstekort is dus exclusief trekkingen op nieuwe leningen en inclusief de rente en aflossingen op bestaande leningen. Wanneer je de aflossingen op leningen buiten beschouwing laat spreek je over het financieringstekort.
De Surinaamse overheid presenteert met de ‘Nota van Wijzigingen Staatsbegroting 2026’ SRD 64,6 miljard ontvangsten, SRD 77,5 miljard uitgaven en een begrotingstekort van SRD 12,9 miljard. Dat is 5,1% van het bbp van SRD 252,3 miljard. De werkelijke ontvangsten, exclusief trekkingen op leningen en de dubbeltelling van het dividend van Staatsolie, zijn SRD 54,6 miljard. Het juiste begrotingstekort is dus SRD 22,9 miljard, maar liefst 9% van het bbp! De Surinaamse overheid presenteert dus een onjuist begrotingstekort, ook als percentage van het bbp. Zij vergelijkt dit percentage dikwijls met de ‘internationale norm’ van 3%, en concludeert dan dat het tekort wel meevalt. Nu we weten dat het werkelijke tekort 9% is, maken we ons zorgen over de Surinaamse staatsfinanciën. Suriname moet weer fors gaan lenen.
Rabin Parmessar, voorzitter van de commissie van rapporteurs voor de Staatsbegroting 2026, zegt volgens het artikel in de Ware Tijd over het standpunt van de VES: ‘Dit is een decennialange discussie. Wat moet je eigenlijk als inkomsten boeken? Bij iedere begroting komt het voor. Ik hoop dat we hierna met elkaar kunnen afstemmen hoe we verder gaan met dit verschijnsel. Ook samen met de VES, want ik sta ook open voor haar kanttekeningen en inzichten.’ Ik stel voor dat de Surinaamse overheid de knoop nu eindelijk eens doorhakt en de trekkingen op leningen in de begroting niet langer verantwoordt onder ontvangsten. De VES heeft gewoon gelijk. Gebeurt dit niet, dan laten de VES en ik volgend jaar waarschijnlijk weer van ons horen.
Hans Moison
The post Suriname sjoemelt met begroting ..