Kiia van fusten koesteren

PARAMARIBO — “We dreigen te verliezen wie zij zijn. Moraal, traditie, normen en waarden gaan verloren en daarmee ook wie we werkelijk zijn”, oordeelt Sila Deel. Zij bemerkt dat verschillende maatschappelijke factoren maken dat de marrongemeenschap steeds verder afdrijft van wie die werkelijk is. “De kiia van fusten (de opvoeding van vroeger) moeten wij weer gaan koesteren.”

De stichting Gi jesi ma leli (vrij vertaald: ‘geef gehoor aan wat te leren valt’), waar zij voorzitter van is, probeert op eigen wijze invulling te geven aan het streven marroncultuur, normen en waarden niet verloren te laten gaan. Dit wordt op verschillende manieren nagestreefd. Eén daarvan is het identificeren van cultuurdragers en rolmodellen die aan overdracht kunnen doen en deze voor het voetlicht plaatsen.

“Het bos is een essentieel deel van het beleven van onze tradities”

In dit verband is vorige week in het dorp Santigron vroedvrouw Erna Plein gehuldigd. In lange jaren heeft zij meer dan honderd kinderen ter wereld helpen brengen; allemaal op de traditionele manier. Het eerbetoon aan Plein is geen signaal dat erkende vroedvrouwen niet nodig zijn, maar volgens Deel wel dat bewezen traditionele gebruiken niet moeten worden vergeten.

Roeping

Bepaalde beroepen typeert de stichtingsvoorzitter als een roeping. Zo was het ook een roeping voor Plein om vroedvrouw te worden. Overigens, Deel ziet de stichting, die ze ongeveer vijf jaar terug oprichtte, ook als een roeping. “Ik kwam tot het besef dat veel zaken uit mijn jeugd er niet meer waren.” Daarom de stichting, die ook trainingen verzorgt onder meer voor het maken van traditionele pangi.

De organisatie heeft op televisie een tweewekelijks programma om haar boodschap over te brengen. Deel hoopt dat haar initiatief ook leidt tot zelfredzaamheid onder marrons. “We kunnen veel meer”, zegt zij verwijzend naar de vele traditionele attributen die kunnen worden gemaakt en verkocht. “Ik zag op Aruba tal van mooie kraampjes waar kunst wordt verkocht. Waarom kunnen wij het hier niet? Het is ook goed voor het toerisme.”

Milieuvervuiling

Deel is een warm pleitbezorger van het eindelijk toekennen van grondenrechten aan in stamverband levende mensen. “Het bos is een essentieel deel van het beleven van onze tradities”, betoogt ze. “Veel halen we daaruit.”

De voorzitter is er niet vies voor om de hand ook in eigen boezem te steken en hekelt de vervuiling in het binnenland. “Alles wordt maar gedumpt en de natuur wordt vervuild.” Ze hoopt en denkt dat met het in stand houden van normen en waarden de vervuiling kan worden verminderd. Ook de vervuilding die wordt veroorzaakt door de kleinschalige goudwinning.

Dat veel mannen de goudvelden intrekken, hoeft geen probleem te zijn, maar het effect op de natuur door het kwikgebruik is vernietigend. “Ook daar willen we een helpende hand bieden”, zegt Deel. Zonder het werk dat andere organisaties ook verrichten te bagatelliseren, wijst ze erop dat veel meer moet worden gedaan. “Anders gaan wij blijven afglijden.”

...