Studie naar koloniale rol Douane en Belastingdienst in Suriname

door

AMSTERDAM – Het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) in Nederland is op zoek naar een junior onderzoeker die het koloniale verleden van de Belastingdienst en Douane in Suriname en de Cariben gaat onderzoeken. De studie die hij of zij gaat verrichten zal uiteindelijk moeten leiden tot publicaties én een tentoonstelling die in 2028 gereed moeten zijn.

Het onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Belasting & Douane Museum in Rotterdam. Er wordt voor het eerst systematisch gekeken naar de rol van deze overheidsdiensten binnen het koloniale systeem en hun bijdrage aan exploitatie en ongelijkheid.

Daarbij gaat het onder meer om importtarieven op koloniale goederen, fiscale vrijstellingen die handel bevoordeelden, grensbewaking en de controle op de verplaatsing van zowel goederen als mensen. Ook wordt onderzocht hoe de staat via wetgeving en uitvoering betrokken was bij de organisatie en instandhouding van slavernij, dwangarbeid en gedwongen migratie.

Wetenschappelijke publicatiesHet onderzoek staat onder leiding van hoogleraar Esther Captain en wordt uitgevoerd door een team van onderzoekers, waaronder een postdoc en twee junior onderzoekers. Zij zullen archiefonderzoek doen en bestaande literatuur analyseren om de rol en verantwoordelijkheid van de Belastingdienst en Douane – en hun voorlopers – binnen het Nederlandse koloniale rijk in kaart te brengen. Het project moet niet alleen leiden tot wetenschappelijke publicaties, maar ook tot publieksgerichte output via een tentoonstelling.

Ook wordt onderzocht hoe de staat via wetgeving en uitvoering betrokken was bij de organisatie en instandhouding van slavernij, dwangarbeid en gedwongen migratie.

Volgens het KITLV draagt het onderzoek bij aan verdere kennis over het Nederlandse kolonialisme en de rol van overheidsinstellingen daarin. Daarmee verschuift de aandacht van individuele actoren, zoals handelaren en plantagehouders, naar de manier waarop overheidsstructuren het koloniale systeem ondersteunden en uitvoerden.

In 2022 had het Belasting & Douane Museum ook al een tentoonstelling waarin de koloniale belastingsystemen in de Nederlandse geschiedenis centraal stonden, met aandacht voor de onderdrukking, uitbuiting en slavernij die hiermee gepaard gingen. In deze expositie, ‘Belast Koloniaal Verleden’, kwam duidelijk naar voren dat de overzeese ingepikte gebieden zodra ze veroverd waren, via de eerste vormen van belastingen de Nederlandse staatskas vulden en daarmee letterlijk wingewesten werden.

Met grof geweldOm de handel en expansie in de overzeese gebieden goed te regelen, kwam ook al snel de bouw van een heel bestuurlijk apparaat op gang, met daarbij vaak als eerste de aanstelling van belastingambtenaren. Het bestuurlijke systeem werd steeds verder uitgebreid. Met grof geweld werd binnen bestaande landen een heel nieuw land opgebouwd met zijn eigen regels en betalingsmiddelen, om vervolgens veel geld te verdienen aan de grond en de mensen die in dat land woonden.

Uit de nieuwe studie moet meer aan het licht komen hoe de inning in de wingewesten precies te werk ging en expliciet wat de gevolgen daarvan waren voor de bevolking. De tentoonstelling die er uit voortkomt, zal naar verwachting veel uitgebreider zijn.