‘Sinds 2023 is smokkel van goud naar Brazilië vrijwel niet mogelijk’

door

In Suriname heeft het idee postgevat dat lokaal goud vooral naar Brazilië wordt gesmokkeld. Volgens Larissa Rodrigues, directeur onderzoek bij het Instituto de Escolar in Brazilië, is dat sinds 2023 echter vrijwel niet meer mogelijk. Rodrigues behoort tot een speciale denktank die al enkele jaren bezig is om de Braziliaanse illegale goudmijnbouw te transformeren.

Tekst en beeld Euritha Tjan A Way

“Wij hebben een aantal maatregelen geïntroduceerd waardoor de illegaliteit niet meer kan floreren. Een daarvan is het elektronisch factureren, waarbij facturen met de overheid gedeeld moeten worden. Het is een simpel maar effectief systeem. Vroeger kregen verkopers van goud een papiertje en was er geen garantie dat wat op de bon stond ook daadwerkelijk werd geregistreerd door de opkoper. Er was veel en gemakkelijk fraude. Dat kan nu niet meer,” legt Rodrigues uit. Een andere maatregel is dat er niet meer ‘in goed vertrouwen’ wordt gehandeld.

Traceerbaarheid

“Via de rechter hebben we kunnen afdwingen dat de goudverkoper moet kunnen aantonen waar het goud vandaan komt en hoe dat goud is gewonnen. We hebben een systeem van due diligence en traceerbaarheid geïntroduceerd. Daarnaast is sterk geïnvesteerd in handhaving. Nu is de federale overheid in de goudvelden aanwezig. Het is een groot land en het is een enorme taak, maar we doen het en het werpt werkelijk vruchten af,” aldus Rodrigues, die cijfers presenteerde tijdens de Regional Dialogue on Gold Mining die vrijdag werd gehouden in het Radisson Hotel.

‘Het is een groot land en het is een enorme taak, maar we doen het en het werpt werkelijk vruchten af.’ – Larissa Rodrigues

“Door deze maatregelen is het sinds 2023 niet meer mogelijk, of in elk geval zeer moeilijk, om goud dat niet in Brazilië is gewonnen, maar bijvoorbeeld uit Suriname komt, in Brazilië te verkopen. Door dit systeem zien we juist dat er sinds 2023 meer goud het land verlaat dan dat er wordt binnengesmokkeld,” reageert Rodrigues op vragen van de krant. De illegale route van het goud liep eerder via Venezuela. “Maar sinds Amerika daar patrouilleert, is die route gevaarlijker geworden.”

Surinaams systeem

De oude systemen die Brazilië hanteerde, vertonen veel overeenkomsten met het systeem dat Suriname nog steeds kent. Goudzoekers die goud verkopen aan opkopers in de goudvelden krijgen geen bonnen. Er is dus geen enkele papertrail. Alleen in de kustvlakte ontvangen verkopers een papieren bon. Op die bon staat niet hoeveel van hun opbrengst wordt ingehouden als royalty voor de staat. Mijnbouwrechthouders klagen al jaren bij het ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen over dit systeem. Dat blijkt ook uit het recente rapport van het Extractive Industries Transparency Initiative.

Rodrigues geeft aan dat Brazilië uit een zeer problematische situatie komt. “Meer dan 50 procent van ons goud was illegaal en er rustte een stigma op goudzoekers. Nu zijn we bezig dat te veranderen. We hebben een systeem van coöperaties geïntroduceerd waarvan gemeenschappen waar goud wordt gewonnen, gebruik kunnen maken.”

Er komt veel kijken bij goudwinning: van de aanschaf van materiaal en het voldoen aan bureaucratische regels tot voorzieningen in de mijnen en voor de mijnwerkers. Via een coöperatie wordt in al deze behoeften voorzien.

Legaal bestaan

“Wat we via de coöperatie proberen te regelen, is toegang tot markten. Die hebben goudzoekers vaak niet. Het moet meestal via tussenpersonen, waardoor zij niet de beste prijs krijgen. Daarnaast versterkt de coöperatie ook hun legale positie. Ze hebben meer zekerheid. Dat hadden ze voorheen niet. Als ze ergens goud hadden gevonden, werden ze vaak verjaagd door andere, soms criminele, groepen.”

Kenners van de goudsector in Suriname hebben in gesprek met de krant uitgelegd dat er geen sprake is van smokkel, althans niet op een zodanige schaal als de regering denkt. Er is wel sprake van oppotten.

De denktank onderzoekt ook hoe een verbeterd systeem voor het innen van royalty’s ervoor kan zorgen dat inkomsten uit goudwinning worden ingezet voor milieuvriendelijke mijnbouw en betere voorzieningen in de goudvelden. In Suriname is bekend dat investeringen in milieuvriendelijke goudwinning aanzienlijk hoger zijn dan de kosten van traditionele goudwinning met kwik.

Rodrigues benadrukt dat Brazilië er nog niet is, maar hoopt dat het stigma rond Braziliaanse porknokkers zal afnemen. Op termijn zouden veel illegale Braziliaanse goudzoekers, die nu onder meer in Suriname actief zijn, bereid kunnen zijn terug te keren naar hun land.

Smokkel Suriname

Kenners van de goudsector in Suriname stellen in gesprek met de krant dat er geen sprake is van smokkel, althans niet op de schaal die de regering vermoedt. “Er is wel sprake van oppotten. Veel grote spelers in de goudsector hebben het geld uit goudverkoop niet direct nodig. Ze volgen de internationale ontwikkelingen op de voet en verwachten dat de goudprijs verder zal stijgen. Daarom houden ze het goud voorlopig vast.”

Een kenner die anoniem wil blijven, verwijst naar het geld en goud dat is gestolen bij de onlangs overleden Claudetta Toney, voormalig eigenaar van Sarafina en Volcanic Resources. Naar verluidt werd daarbij een half miljoen Amerikaanse dollar en meer dan 60 kilo goud, verdeeld over drie koffers, buitgemaakt. “Dat is opgepot goud. In Suriname slaan mensen magazijnen vol met goud en geld op.”

De Regional Dialogue on Gold Mining werd georganiseerd door Alliance Française Suriname, het EMSAGS-project, de ambassade van Frankrijk in Suriname en het ministerie van Olie, Gas & Milieu.-.