Ons wonderbaarlijk brein (20)

Johnny Spanhoef (een fictieve naam) kan niet wegblijven van casino’s, gokautomaten en nu ook online gokken. Hij geeft aan dat hij al vijftien jaar aan het gokken is. Als hem wordt gevraagd waarom hij met gokken is begonnen, zegt hij dat hij zijn inkomsten wilde aanvullen, omdat het salaris van zijn zelfstandig bedrijfje niet voldoende was om zijn gezin naar wens te onderhouden.

Tekst en beeld Richenel Ellecom

Vervolgens werd hem gevraagd als hij financieel vooruit was gegaan met gokken. Hij geeft toe dat hij geen noemenswaardige vooruitgang heeft gemerkt. Waarom hij toch doorging met gokken als hij het doel waarom hij begon niet heeft bereikt? Daarvoor kon hij geen goed antwoord geven, behalve te zeggen dat gokken een gewoonte was geworden en dat hij het leuk vond.

“Het succespercentage hangt hoofdzakelijk af van de motivatie van de persoon, sociale steun, psychologische comorbiditeit en duur van de verslaving“

Waarom zocht hij nu hulp om van het gokken af te komen? Hij zegt dat zijn partner hem op de kop zat, omdat hij de inkomsten van het gezin verspeelde. Dit scenario zal wel bekend zijn bij sommigen van u.

Neurofysiologie en neuropsychologie

Onderstaand worden de neurofysiologische- en neuropsychologische oorzaken van gokverslaving en de factoren die deze verslaving in standhouden alsook de ontwenningsverschijnselen die gepaard gaan met het afkicken beschreven. Bij gokverslaving komen, zoals u op de tekening ziet, de frontale executieve netwerken (DLPFC, ACC, OFC) en het Salience-netwerk (Insula, ACC) in beeld.

De frontale executieve netwerken regelen impulscontrole, planning, ethisch-moreel oordeel, risico inschatting en gedragsremming. Het Salience-netwerk bepaalt welke prikkels belangrijk zijn. De belangrijke prikkels die naar de voorgrond worden gehaald om de gokdrang te veroorzaken zijn: gokgeluiden, casino beelden, gedachten over winstverwachting en bijna-winst (near miss).

De netwerken die gewoonte en compulsief gedrag helpen vormen zijn: de dorsale striatum en de basale ganglia. Binnen deze netwerken verandert het pleziergericht gedrag naar een dwanggedrag. De persoon gokt niet meer om plezier te ervaren, maar meer om innerlijke spanning te verminderen, rusteloosheid te dempen en om emotionele leegte te vermijden.

Casino’s en goksystemen gebruiken een krachtig leerprincipe, namelijk variabele ratio bekrachtiging (variable ratio reinforcement). Dit leerprincipe houdt in dat winnen niet meer voorspelbaar is, maar het brein blijft uitzien naar de volgende beloning. Deze verwachting naar de volgende beloning activeert dopamine en maakt dit dwanggedrag moeilijk uit te doven.

Een voorbeeld van het ‘near miss’-principe is bijvoorbeeld: het zien van twee van de drie gelijke symbolen om te winnen op een gokkast. Het brein interpreteert dit foutieve symbool als ‘ik kom er dichtbij, nog een keer proberen’ en zo iemand blijft aan de gang.

Chronisch gokken veroorzaakt dopamine-uitstoot, tolerantie en een verminderd gevoel van normale beloning. De gokverslaafde heeft een saai gevoel bij normale beloningsactiviteiten, dus wordt gokken aantrekkelijker om een sterkere stimulans te ervaren.

Stress kan ook een prikkel zijn door de uitstoot van cortisol, het aangewakkerde stresscircuit en de amygdala. Hierdoor ontstaat angst, spanning, prikkelbaarheid en emotionele ontregeling.

Hoewel er geen chemische stof wordt ingenomen bij gokverslaving, kunnen onthoudingsverschijnselen irriterend, frustrerend en ernstig zijn. Psychologische symptomen variëren van angst, irritatie, depressie, slapeloosheid, leegtegevoel tot anhedonie (lusteloosheid).

De fysieke symptomen die zich kunnen voordoen zijn: zweten, hartkloppingen, beven, vermoeidheid en hoofdpijn. Vele patiënten hebben ook impulsuitbarsting, dwang- en negatieve gedachten.

Behandeling en resultaat

Onderzoek heeft uitgewezen dat behandeling met een meervoudige benadering het meest effectief is. Het beginpunt is een cognitieve reconstructie therapie, waarbij de patiënt/cliënt leert zijn/haar onproductieve gedachten en de prikkels die leiden tot die gedachten te analyseren.

Verder moet hij/zij leren de gevoelens die ontstaan uit deze gedachten te herkennen en te identificeren en welke gedragspatronen hij/zij kiest te profileren. De gedachten en gevoelens kunnen variëren van positief tot negatief en het gedrag kan productief of onproductief zijn.

Groepstherapie wordt ook toegevoegd om de sociale steun te versterken. Medicamenteuze behandeling wordt incidenteel gebruikt om patiënten met onderliggende medische aandoeningen te ondersteunen. De duur van de behandeling wordt onderverdeeld in een acute fase (6-12 weken), stabilisatie (3-6 maanden) en lange termijn herstel (1-5 jaar).

Het succespercentage hangt hoofdzakelijk af van de motivatie van de persoon, sociale steun, psychologische comorbiditeit en duur van de verslaving. Om deze redenen kan het succes van één persoon moeilijk worden vergeleken met dat van een andere.

Wat algemene succespercentages betreft, kan worden gesteld dat zich een duidelijke verbetering voordoet bij 50 tot 70 procent van de behandelden. Bij 30 tot 50 procent is volledige langdurige abstinentie te herkennen.

Terugval komt frequent voor in het eerste jaar van de behandeling. Als de persoon familie-ondersteuning en financiële begeleiding heeft en een lotgenoten groep (Gambling Anonymus) bezoekt, is het vooruitzicht op langdurige abstinentie goed. Het herstel van het brein volgt het principe van neuroplasticiteit, waarbij het brein zich aanpast aan de gezonde interventies, zoals lichaamsbeweging, slaap, sociale verbinding, structuur en psychotherapie.-.

*Heeft u verdere vragen dan kan u contact opnemen met de schrijver

Richenel Ellecom (899-6441/ramdas1947@yahoo.com), Psy.D., Dr.P.H., HSPP, is preventieve geneeskundige- en medisch voedingskundige specialist, alsook klinisch en forensische neuropsycholoog.

...