Klassiek theaterstuk ‘Andhe Andhe Lumut’ houdt Javaanse cultuur levend in Nederland

door

“Ik ben van Surinaams-Javaanse afkomst en zet mij sinds de oprichting van stichting Gema Rasa actief in voor het zichtbaar maken, behouden en vernieuwend presenteren van Javaans cultureel erfgoed in Nederland middels theatervoorstellingen, culturele projecten, documentaires, educatieve activiteiten en community-opbouw”, vertelt Virgil Wongsokario aan de Ware Tijd. “Mijn passie ligt vooral bij projecten waarin identiteit, cultuur en verbinding centraal staan.”

Tekst Tascha Aveloo

Beeld stichting Gema Rasa

Gema Rasa heeft als doel het behouden, doorgeven en op eigentijdse wijze presenteren van Javaans cultureel erfgoed in Nederland. “Dat doen wij via theaterproducties, live gamelan, dans, taalactiviteiten, workshops, educatie en culturele evenementen. Daarbij richten wij ons nadrukkelijk op het verbinden van generaties; ouderen die de verhalen nog kennen én jongeren die opnieuw kennismaken met hun culturele wortels”, licht Wongsokario toe.

“De lessen en cultuuractiviteiten die wij organiseren, zijn er niet alleen om woorden te leren, maar ook om de betekenis en verhalen achter de cultuur beter te begrijpen”

‘Gema’ staat voor echo of resonantie en ‘Rasa’ verwijst naar gevoel, essentie en verbinding. “Voor ons symboliseert de naam hoe verhalen, muziek en cultuur door generaties heen blijven resoneren.” De stichting staat onder leiding van voorzitter Ference Wongsokario-Nojotaroeno, die zich samen met het bestuur inzet voor het versterken van Javaanse podiumkunsten, cultuur en gemeenschapsverbinding in Nederland. Vanuit haar achtergrond in persoonlijke ontwikkeling, Javaanse tradities en culturele verbinding speelt zij een belangrijke rol in de visie van de stichting.

Wongsokario stelt dat de organisatie en haar leden geloven dat erfgoed pas echt blijft bestaan wanneer mensen het kunnen beleven. “Daarom brengen wij cultuur letterlijk naar het podium en maken we haar toegankelijk voor een breed publiek – zowel binnen als buiten de Surinaams-Javaanse gemeenschap. Daarnaast willen wij bruggen slaan tussen Nederland, Suriname en Indonesië, zodat kennis, verhalen en culturele uitwisseling levend blijven.”

‘Sprookje’

Op 12 juli gaat de voorstelling ‘Ande-Ande Lumut’ in première met live gamelan, dans en theater. Het is een eeuwenoud Javaans volksverhaal uit de rijke Panji-traditie, een belangrijk onderdeel van het immateriële cultureel erfgoed van Java.

Het verhaal draait om liefde, trouw, identiteit, moed en innerlijke kracht, waarbij het prinselijke echtpaar – Panji Asmara Bangun en prinses Dewi Sekartaji – door omstandigheden van elkaar wordt gescheiden. De prins gaat vermomd als Andhe-Andhe Lumut op zoek naar zijn geliefde, die verborgen leeft onder de naam Klenting Kuning.

Tijdens hun zoektocht moeten ze verschillende beproevingen doorstaan, waaronder ontmoetingen met de mysterieuze Yuyu Kangkang. “Uiteindelijk draait het verhaal om trouw blijven aan jezelf, oprechtheid en de kracht van een zuiver hart. En juist deze universele thema’s maken het verhaal vandaag nog steeds relevant. Er is speciaal gekozen voor dit verhaal omdat veel van deze verhalen steeds minder bekend zijn, terwijl zij juist zoveel wijsheid, symboliek en culturele rijkdom bevatten.”

Indonesische experts

Gema Rasa wordt bij de uitvoering van het stuk ondersteund door in Nederland wonende Javaanse gamelanspelers, dansers en zangers. Ook verlenen vier experts uit Indonesië hun diensten. “Hun betrokkenheid is voor ons van grote waarde, omdat zij ieder vanuit hun eigen expertise bijdragen aan de artistieke kwaliteit en culturele diepgang van de voorstelling.”

Nur Indrawati is Show Director en bewaakt de totale artistieke lijn van de voorstelling. Bening is betrokken als muzikaal directeur en componist en draagt zorg voor de muzikale begeleiding, arrangementen en de verbinding tussen muziek en spel.

Surono vervult een dubbele rol binnen de productie. Zij is verantwoordelijk voor kostuum en make-up en werkt ook als assistent-choreograaf. Daarbij leert zij de choreografieën, die zijn ontwikkeld door Mas Damar, aan de Nederlandse dansers en begeleidt zij hen in de uitvoering van Javaanse bewegingen, expressie en podiumbeleving.

(lees verder onder de )

Een fragment uit ‘De zuiverheid van Dewi Shinta’.

Wongokario: “Samen zorgen zij ervoor dat de voorstelling geworteld blijft in de Javaanse traditie, maar tegelijkertijd toegankelijk wordt gemaakt voor Nederlands theaterpubliek. Door dit verhaal naar een theaterpodium in Nederland te brengen hopen wij niet alleen herkenning te creëren voor de Surinaams-Javaanse gemeenschap, maar ook nieuwe doelgroepen kennis te laten maken met de rijkdom van Javaanse verteltradities.”

Jadmiko ondersteunt inhoudelijk bij de verhaallijn, narratie en het dialoogscript, zodat het verhaal zowel cultureel authentiek blijft als begrijpelijk. De aanwezigen zullen een unieke combinatie beleven van live gamelan, theater, dans en zang, waarbij Nederlands gesproken scènes worden gecombineerd met meer traditionele Javaanse elementen.

Wongsokario: “Door hun komst ontstaat er niet alleen een voorstelling, maar ook een directe vorm van culturele overdracht tussen Indonesië en Nederland. Zij werken intensief samen met onze Nederlandse deelnemers, dansers, gamelanspelers en het productieteam, waardoor traditionele kennis en podiumervaring worden gedeeld met de volgende generatie Surinaams-Javaanse Nederlanders. Wij willen niet alleen cultuur presenteren, maar ook kennis doorgeven en de verbinding tussen Nederland, Suriname en Indonesië levend houden.”

Jongere generaties

De voorstelling wordt de derde grote Javaanse muziektheaterproductie van stichting Gema Rasa in twee jaar is, na eerdere succesvolle ‘Ramayana’-producties met Indonesische artiesten. “Hiermee bouwen wij verder aan kwalitatieve Javaanse podiumkunsten in Nederland”, zegt Wongsokario.

Veel verhalen, tradities en talen verdwijnen langzaam wanneer ze niet actief worden doorgegeven. Zeker binnen de Surinaams-Javaanse gemeenschap is te merken dat jongere generaties soms verder af staan van hun culturele wortels. “Voor mij persoonlijk gaat cultuur over identiteit, verbinding en herkenning. Juist daarom vind ik het belangrijk om cultuur niet alleen te bewaren, maar ook zichtbaar en beleefbaar te maken – niet als iets nostalgisch uit het verleden, maar als iets wat vandaag nog leeft.”

Wongsokario gelooft dat wanneer jongeren zichzelf terugzien op een podium, een gamelanstuk leren spelen of de betekenis achter een oud verhaal ontdekken, trots ontstaat. “En trots op je achtergrond zorgt vaak ook voor verbinding, identiteit en zelfvertrouwen. Daarnaast geloof ik dat cultureel erfgoed niet alleen belangrijk is voor de gemeenschap zelf, maar ook voor de bredere Nederlandse samenleving. Juist door verhalen met elkaar te delen ontstaat er meer begrip, verbinding en respect voor elkaars geschiedenis.”

Stichting Gema Rasa verzorgt ook Javaanse lessen. “We zien dat de Javaanse taal in Nederland onder druk staat. Veel dertigplussers verstaan de taal nog vanuit huis, maar spreken die minder actief dan de generatie daarvoor. Onder jongeren neemt dit nog verder af.”

“Wij richten ons nadrukkelijk op het verbinden van generaties; ouderen die de verhalen nog kennen én jongeren die opnieuw kennismaken met hun culturele wortels”

Tegelijkertijd is ook een hernieuwde interesse in roots, identiteit en cultuur te merken, waarbij jongeren en jongvolwassenen duidelijk nieuwsgierig zijn naar hun achtergrond en meer willen weten over taal, muziek, verhalen en tradities. “De lessen en cultuuractiviteiten die wij organiseren, zijn er niet alleen om woorden te leren, maar ook om de betekenis en verhalen achter de cultuur beter te begrijpen. Wij merken dat zodra erfgoed op een eigentijdse manier wordt aangeboden – bijvoorbeeld via theater, social media, workshops en community-activiteiten – de belangstelling groeit. Jongeren willen niet alleen weten waar ze vandaan komen, maar ook begrijpen wat die achtergrond vandaag voor hen betekent”, besluit Wongsokario.

In het dagelijkse leven werkt hij als freelance marketeer, communicatieprofessional en videomaker. Vanuit zijn werk voor de stichting helpt hij organisaties, culturele initiatieven en maatschappelijke projecten met zichtbaarheid, storytelling en communicatie. Binnen stichting Gema Rasa is hij verantwoordelijk voor communicatie, marketing en projectontwikkeling.

‘De zuiverheid van Dewi Shinta’ is een van de twee eerdere muziektheatervoorstellingen, die stichting Gema Rasa op de planken bracht.