Kaseko op weg naar Unesco-erkenning

‘De gemeenschap moet zelf zeggen: dit is van ons’

Waar Brazilië wereldwijd wordt herkend aan samba, Cuba aan rumba en Jamaica aan reggae, ontbreekt Suriname nog met een eigen muziekgenre op de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van Unesco. Stichting Kerngroep Accreditatie Surinaams Erfgoed door Kaseko Onderzoek (K.A.S.E.K.O.) wil daar verandering in brengen. Met kaseko als cultureel visitekaartje van Suriname is dinsdag de eerste publieke vergadering gehouden in het University Guesthouse aan de Leysweg voor een formele en cruciale stap in het traject om het muziekgenre voor te dragen voor internationale erkenning.

Tekst Audry Wajwakana

Beeld Stichting K.A.S.E.K.O. / Mario C. Castillion

“Het is het moment waarop de gemeenschap zelf moet uitspreken wat kaseko betekent en waarom het beschermd en doorgegeven moet worden. Zonder de erfgoedgemeenschap kun je niet bij Unesco aankloppen en zeggen: dit is belangrijk. Dat moet de gemeenschap zelf zeggen”, zegt Rosita Leeflang, voorzitter van de stichting in gesprek met de Ware Tijd, over de bijeenkomst.

Stem gemeenschap belangrijk

De bijeenkomst markeert het begin van een breder participatief proces waarin niet alleen informatie gedeeld, maar ook draagvlak gezocht werd. Muzikanten, artiesten, producers, geluidstechnici, radiomakers en liefhebbers werden opgeroepen om hun stem te laten horen. Juist die brede groep vormt wat Unesco de ‘erfgoedgemeenschap’ noemt: de mensen die de culturele praktijk levend houden. “Dat zijn niet alleen de artiesten op het podium, maar ook de mensen in de studio, de dj’s op de radio, de organisatoren van feesten en de mensen die op een feestje meteen opstaan zodra ze kaseko horen. Ook zij dragen deze cultuur”, benadrukt Leeflang. De bijeenkomst is de eerste in een reeks. Unesco eist niet alleen dat een gemeenschap wordt gehoord, maar ook dat die zich herkent in de uiteindelijke voordracht. Dat betekent dat Stichting K.A.S.E.K.O. de gemeenschap actief moet betrekken bij het samenstellen van het nominatiedossier.

Unesco eist niet alleen dat een gemeenschap wordt gehoord, maar ook dat die zich herkent in de uiteindelijke voordracht.

Tijdens de vergadering werd het ontstaan van de stichting toegelicht, welke rol ze vervult in het behoud en de promotie van kaseko en welke stappen al zijn ingezet om het muziekgenre meer nationale bekendheid te geven. Zo is in 2023, 13 december, de geboortedag van ‘Lieve Hugo’, tot ‘Kasekodag’ uitgeroepen. Ook werd uiteengezet hoe het traject richting voordracht bij Unesco eruitziet. “Maar voordat het dossier definitief wordt, moeten we de gemeenschap opnieuw bijeenroepen. Dan leggen we het hele nominatiedossier voor van: dit is wat we willen indienen, vinden jullie dat goed, moet er nog iets bij, moet er iets aangepast worden? Pas daarna mag het dossier echt worden afgerond”, zegt Leeflang.

Internationale erkenning

Toch was er dinsdag nog geen volle zaal. “Unesco vraagt geen massale opkomst, maar aantoonbare betrokkenheid. Wie er is, doet ertoe. Je gaat ook nooit iedereen in één ruimte krijgen”, zegt Leeflang. Juist daarom werd gewerkt met een intekenlijst, terwijl aanwezigen daarnaast ook een formulier konden ondertekenen en via audio en video konden vastleggen dat zij instemmen met de borging van kaseko. De aanwezigen spraken zich unaniem uit vóór de voordracht. Voordat kaseko op de representatieve lijst van Unesco kan komen, moet het eerst nationaal worden erkend als immaterieel cultureel erfgoed. Dat onderscheid is essentieel, benadrukt Leeflang. “Een inventarislijst en de representatieve lijst zijn niet hetzelfde”, zegt zij. Eerst moet Suriname zelf erkennen dat kaseko een belangrijke culturele praktijk is die bewaard moet blijven voor volgende generaties. Pas daarna kan je het voordragen aan Unesco voor de representatieve lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. Die representatieve lijst is niet bedoeld als reddingsboei voor een stervende traditie, maar als internationale erkenning van een levende culturele praktijk. Het draait vooral om zichtbaarheid en positionering. “Kaseko leeft al. Het gaat erom dat de wereld erkent dat dit een wezenlijk onderdeel is van het Surinaams cultureel erfgoed”, zegt Leeflang.

Kaseko heeft haar oorsprong in de Afro-Surinaamse gemeenschap, maar is allang uitgegroeid tot veel meer dan dat. Juist die ontwikkeling maakt het genre volgens Leeflang, die zelf ook onderzoek deed naar de kaseko, bij uitstek geschikt voor de Unesco-lijst. “Er zijn Hindostaanse en Javaanse bands die kaseko spelen, er is gospel op kaseko, er is kaseko-jazz. De wortels zijn Afro-Surinaams, maar het genre is nationaal geworden.” Daarmee raakt kaseko volgens haar aan iets groters dan muziek alleen. “Ik durf te zeggen dat kaseko een van de meest nationale culturele praktijken is die Suriname vandaag heeft. Juist omdat het over grenzen van etniciteit, religie en generatie heen beweegt. Iedereen heeft het zich op een eigen manier toegeëigend.” Dat brede karakter maakt kaseko niet alleen cultureel waardevol, maar ook maatschappelijk relevant. Binnen de stichting leeft de overtuiging dat kaseko niet alleen erfgoed is, maar ook een instrument voor natievorming, educatie en zelfs economische ontwikkeling.

Intentieverklaring

Tijdens de bijeenkomst was er brede steun voor de voordracht, maar ook ruimte voor kritische vragen. De grootste zorg die werd uitgesproken: hoe wordt de volgende generatie bereikt? “Hoe zorgen we dat jongeren zich opnieuw verbinden met kaseko? Dat moeten wij nu vertalen in ons borgingsplan.” Dat borgingsplan, een verplicht onderdeel van de Unesco-nominatie, moet concreet maken hoe kaseko levend wordt gehouden. Vanuit het publiek kwamen daarom suggesties als kasekofestivals, muziekwedstrijden, competities en nieuwe podia waar jongeren zich in het genre kunnen verdiepen. Een belangrijk deel van die overdracht moet via educatie verlopen. Daarom tekende Stichting K.A.S.E.K.O. dinsdagavond ook een intentieverklaring met het Conservatorium Suriname. Die samenwerking moet leiden tot meer structurele kennisoverdracht, onder meer via onderwijsmodules, lezingen en praktijkgerichte sessies.

‘Kaseko leeft al. Het gaat erom dat de wereld erkent dat dit een wezenlijk onderdeel is van het Surinaams cultureel erfgoed.’

Stichting KASEKO wil het nominatiedossier uiterlijk in november afronden, zodat het via het ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur kan worden doorgestuurd voor de volgende Unesco-ronde in maart volgend jaar. Dat betekent dat de komende maanden in het teken staan van verdere consultaties, documentatie en het aanscherpen van het borgingsplan. Er volgt nog een publieke bijeenkomst in Paramaribo. Ook Coronie staat op de planning, omdat dit district wordt gezien als een van de belangrijke bakermatten in de ontstaansgeschiedenis van kaseko.-.