Jamaica zet juridische stap voor herstel slavernijverleden

door

Jamaica zet een juridische stap om duidelijkheid te krijgen over de verantwoordelijkheid van het Verenigd Koninkrijk voor de trans-Atlantische slavernij en mogelijke herstelmaatregelen. Een Jamaicaanse delegatie is daarvoor naar Londen afgereisd om een verzoekschrift in te dienen bij het Juridisch Comité van de Geheime Raad. Buckingham Palace heeft bevestigd dat de procedure in gang wordt gezet en benadrukt dat koning Charles zich herhaaldelijk heeft uitgesproken voor erkenning van het historische onrecht dat door slavernij is veroorzaakt.

Leden van de Jamaicaanse National Council on Reparations arriveerden afgelopen weekeinde in Londen. Aanvankelijk werd gemeld dat het verzoekschrift via koning Charles zou worden ingediend, maar Buckingham Palace verduidelijkte maandag dat de petitie rechtstreeks bij het Juridisch Comité van de Geheime Raad moet worden ingediend. Dat comité fungeert voor Jamaica als hoogste beroepsinstantie.

“Tussen 1525 en 1867 werden naar schatting twaalf miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen over de Atlantische Oceaan naar de Amerika’s verscheept. Ongeveer 600.000 van hen werden naar Jamaica gebracht”

“We begrijpen dat de Jamaicaanse regering een verzoekschrift wil laten behandelen door het Juridisch Comité van de Geheime Raad”, verklaarde een woordvoerder van Buckingham Palace. Volgens het paleis moet het verzoek bij het comité worden ingediend, waarna kan worden beoordeeld of verwijzing op grond van de wet uit 1833 mogelijk is.

De Jamaicaanse delegatie zal daarnaast door het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken worden ontvangen voor bilateraal overleg. Buckingham Palace werkt naar verluidt samen met de gouverneur-generaal van Jamaica, de vertegenwoordiger van de koning op het eiland, om ervoor te zorgen dat de petitie volgens de juiste procedure wordt ingediend. Het document wordt dus niet persoonlijk aan Charles overhandigd.

Het paleis wees er tevens op dat de koning zich meerdere malen heeft uitgesproken over de gevolgen van het slavernijverleden. Charles zou zich “persoonlijk en van harte” inzetten voor meer begrip van het slavernijverleden en voor manieren om historisch onrecht aan te pakken. Eerder verklaarde hij tegenover leiders van het Gemenebest dat de pijnlijkste aspecten van het gezamenlijke verleden nog altijd doorwerken en dat landen, hoewel zij het verleden niet kunnen veranderen, wel kunnen proberen de ongelijkheid die eruit voortvloeit te bestrijden.

Drie juridische vragen

Jamaica wil dat het Juridisch Comité zich over drie principiële kwesties uitspreekt. De eerste vraag is of het gedwongen transport van Afrikanen naar Jamaica en hun daaropvolgende slavernij destijds in strijd waren met het Engelse gewoonterecht.

Daarnaast wil Kingston weten of de transatlantische slavernij kan worden aangemerkt als een misdaad tegen de menselijkheid waarvoor het Verenigd Koninkrijk verantwoordelijkheid draagt. Ten slotte wordt gevraagd of daaruit tegenwoordig een verplichting voor Londen voortvloeit om herstel te bieden voor het veroorzaakte leed.

“In relatie tot het leed dat is aangericht, willen we antwoorden”, zei de Jamaicaanse minister van Cultuur Olivia Grange tegen persbureau Associated Press. “Zodra we die antwoorden hebben, zullen onze advocaten bepalen wat de volgende stap is.”

De stap past binnen een langdurige campagne van Caribische en Afrikaanse landen die voormalige koloniale mogendheden aanspreken op hun rol in de transatlantische slavernij. De Britse regering heeft tot dusver steeds uitgesloten dat zij herstelbetalingen zal doen. Het Jamaicaanse verzoek beperkt zich echter niet tot financiële compensatie. Herstel kan ook bestaan uit officiële excuses, teruggave van geroofde cultuurgoederen en andere maatregelen om historisch onrecht te erkennen en de gevolgen ervan aan te pakken.

Monarchie ter discussie

De kwestie is voor Jamaica extra gevoelig vanwege de constitutionele relatie met Groot-Brittannië. Het land werd in 1962 onafhankelijk, maar Charles is nog altijd koning en daarmee het Jamaicaanse staatshoofd. Hij heeft er, net als in het Verenigd Koninkrijk, een politiek neutrale en grotendeels ceremoniële rol.

Jamaica heeft inmiddels stappen gezet om daar verandering in te brengen. In 2024 werd een procedure voor grondwetswijziging in gang gezet die de weg moet vrijmaken voor de overgang naar een republiek.

Craig Prescott, docent recht aan Royal Holloway, University of London, noemt het Jamaicaanse initiatief tegenover de media een “vrij slimme” zet, omdat daarmee op een gevoelig moment de druk op Londen wordt opgevoerd. Indien het verzoek geen gehoor vindt of geen substantieel resultaat oplevert, kan dat volgens hem de roep versterken om de resterende constitutionele banden met de Britse monarchie te verbreken.

Bloedbad van de Zong

Ook het moment waarop Jamaica de juridische stap zet, heeft historische betekenis. Het was zondag 245 jaar geleden dat de Zong met 442 tot slaaf gemaakte Afrikanen vanaf São Tomé en Príncipe naar Jamaica vertrok. Het oorspronkelijk Nederlandse schip was eerder door de Britten buitgemaakt.

Tijdens de eerste helft van de overtocht kwamen 62 Afrikanen om het leven door ziekte, ondervoeding en de erbarmelijke omstandigheden aan boord. Nadat het schip uit koers was geraakt en een tekort aan voorraden dreigde, gooide de bemanning nog eens 132 tot slaaf gemaakte Afrikanen overboord. De gebeurtenis werd bekend als het bloedbad van de Zong en groeide uit tot een van de beruchtste voorbeelden van de wreedheden van de transatlantische slavernij.

Internationale druk neemt toe

De Jamaicaanse actie sluit aan bij een bredere internationale beweging voor herstel. In maart stemden 123 landen tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties voor een resolutie waarin de slavernij van Afrikanen werd aangeduid als de “ernstigste misdaad tegen de menselijkheid”.

Caribische en Afrikaanse landen willen tijdens de Algemene Vergadering van de VN deze maand verdere steun verwerven voor voorstellen die aan de resolutie uitvoering moeten geven. Ze dringen onder meer aan op excuses van landen die betrokken waren bij de transatlantische slavernij en op hervorming van internationale instellingen.

Het Verenigd Koninkrijk onthield zich bij de stemming in maart. Nederland en andere EU-landen deden hetzelfde, omdat zij naar eigen zeggen geen hiërarchie willen aanbrengen tussen verschillende misdaden tegen de menselijkheid.

Tussen 1525 en 1867 werden naar schatting twaalf miljoen tot slaaf gemaakte Afrikanen over de Atlantische Oceaan naar de Amerika’s verscheept. Ongeveer 600.000 van hen werden naar Jamaica gebracht.