Gratis naamswijziging voor nazaten slaven verloopt niet vlekkeloos

door

DEN HAAG — Nederland heeft geworsteld – en worstelt nog steeds – met de regeling voor een gratis naamswijziging voor nazaten van tot slaaf gemaakten. Uit vrijgegeven documenten blijkt dit niet altijd even vlekkeloos verloopt. Binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid, dat met de uitvoering is belast, ontstond discussie over de bewijslast en de keuze van een nieuwe familienaam.

Sinds de invoering van de tijdelijke regeling op 1 juli 2024 hebben in totaal 127 nazaten van tot slaaf gemaakten een verzoek ingediend om hun achternaam gratis te wijzigen. De officiële cijfers maken geen specifiek onderscheid naar exacte herkomst, maar dat de meeste aanvragers van Surinaamse of Caribische origine zijn, is wel duidelijk. De regeling is immers specifiek ontworpen voor deze groepen.

“Vóór deze regeling, die vijf jaar geldig is, kostte een achternaamwijziging 835 euro, die de aanvrager zelf moest ophoesten“

Vóór deze regeling, die vijf jaar geldig is, kostte een achternaamwijziging 835 euro, die de aanvrager zelf moest ophoesten. Er was daarbij ook een verplichte psychologische verklaring nodig. Beide drempels zijn voor deze specifieke groep volledig komen te vervallen. Nu hoeven aanvragers ook geen ingewikkeld genealogisch onderzoek meer aan te leveren. Een schriftelijke eigen verklaring waarin men stelt nazaat te zijn is in principe voldoende.

Keuze nieuwe achternaam

Maar deze versoepeling stuitte binnen het ministerie echter ook op bezwaren. Ook de keuze van een nieuwe achternaam leidde tot discussie. Tijdens interne overleggen kwam de vraag aan de orde of alleen de naam van een voorouder of bloedverwant gekozen zou mogen worden. Daarbij werd echter gewaarschuwd dat zo’n eis opnieuw een zware bewijslast zou creëren en juist mensen zou kunnen uitsluiten die de regeling beoogt te helpen.

Het zogenoemde Adviescollege toetsing regeldruk – een onafhankelijk adviesorgaan van de Nederlandse overheid dat de regering adviseert over de regeldruk allerhande nieuwe wet- en regelgeving – plaatste eveneens kanttekeningen bij de uitwerking. Het college adviseert onder meer om de eis dat een nieuwe achternaam afkomstig moet zijn van een voorouder te schrappen, omdat die voor aanvragers juist een extra drempel zou opwerpen. Ook vond het college dat de administratieve lasten onvoldoende waren onderbouwd.

Niet voor Surinamers

Van de 127 aanvragen zijn er 88 inmiddels officieel goedgekeurd, waarvan 23 gevallen al volledig administratief zijn verwerkt en de naamswijziging officieel is doorgevoerd. Volgend jaar zal een evaluatie moeten plaatsvinden van de regeling om te beoordelen of voortzetting of aanpassing wenselijk is.

Overigens geldt de regeling alleen voor mensen met de Nederlandse nationaliteit of voor nazaten die legaal in Nederland wonen. Een nazaat die in Suriname woont en de Surinaamse nationaliteit heeft, kan daar géén gebruik maken. Wie in Suriname zijn of haar achternaam wil wijzigen, loopt vast in een langdurige en dure juridische procedure via de Surinaamse rechter en het Centraal Bureau voor Burgerzaken.