Graailand Suriname (?) (Djompoh-Teki Kondre?)

door

INGEZONDEN

Ons land schuift steeds verder op richting een graailand. Niet omdat het land arm is aan rijkdom, maar omdat rijkdom hier te vaak wordt behandeld alsof zij vooral moet worden gewonnen, verdeeld en afgevoerd. Goud, olie en gas worden in het publieke debat graag gepresenteerd als de motor van vooruitgang. Toch leert de werkelijkheid iets anders: de winst komt snel in beeld, maar de schade blijft veel langer hangen.

Het probleem zit niet alleen in de grondstoffen zelf. Het zit in de manier waarop de staat, de politiek en de instituties ermee omgaan. Daarom moet het debat scherper worden gevoerd. De meeste instituties moeten op de schop en opnieuw worden herijkt. Niet cosmetisch, niet met een paar wisselingen aan de top, maar fundamenteel. Want een samenleving die grote rijkdom wil beheren, maar zwakke controles, politisering, cliëntelisme en selectieve handhaving tolereert, zadelt zichzelf op met een voorspelbare ramp.

Wie naar Suriname kijkt, ziet een patroon dat pijnlijk herkenbaar is. Vergunningen worden te vaak omgeven door mist. Toezicht is wisselend. Verantwoording blijft halfslachtig. Milieunormen blijken in de praktijk vaak onderhandelbaar. En wanneer publieke instellingen hun tanden verliezen, wint de logica van extractie het van de logica van rechtvaardigheid. Dan verandert nationale rijkdom in politieke verleiding.

Peter Mertens laat in zijn boek Graailand. Het leven boven onze stand zien hoe macht, bezit en invloed zich kunnen concentreren in een systeem waarin de rekening uiteindelijk bij de samenleving terechtkomt. Dat inzicht is ook voor Suriname relevant: niet als letterlijke kopie van de Europese context, maar als waarschuwing tegen dezelfde graaicultuur die publieke rijkdom omzet in private winst.

De milieuschade in het binnenland en in de rivieren van Saramacca en Marowijne maakt dat pijnlijk zichtbaar. Een vervuilde rivier is geen bijzaak. Zij is een signaal dat de overheid haar eerste plicht verzaakt: de bescherming van leven, natuur en gemeenschap. Water is geen luxe, maar de basis van het bestaan. Wanneer rivieren worden aangetast en de reactie van de staat traag, zwak of selectief is, wordt duidelijk dat de politieke prioriteiten verkeerd liggen. Dan zijn niet alleen het milieu en de volksgezondheid in gevaar, maar ook het morele gezag van de instituties.

Daarom is een principiële herijking nodig van het parlement, de regering, de ministeries, de toezichthouders, de milieudiensten, de staatsbedrijven, de fiscale controle en de rechtspraak. Wie deze instituties alleen als machtsmachines ziet, begrijpt niet wat er op het spel staat. Zij horen het publieke belang te bewaken, niet te verdunnen. Zij moeten grenzen trekken, niet wegmasseren. Zij moeten bescherming bieden tegen corruptie, roofbouw en belangenverstrengeling. Als zij dat niet meer doen, moeten zij niet worden verdedigd, maar worden hervormd.

Juist hier is het veelzeggend dat ook de grote religieuze tradities dezelfde morele grens trekken. Jesaja waarschuwt tegen hen die “huis aan huis” en “akker aan akker” voegen, totdat er voor anderen niets overblijft (Jesaja 5:8). Amos roept: “Laat het recht stromen als water en de gerechtigheid als een altijd voortvloeiende beek” (Amos 5:24). En Paulus noemt geldzucht “de wortel van alle kwaad” (1 Timotheüs 6:10). In de Koran klinkt eenzelfde normatief appel: “Wees standvastig in gerechtigheid” (Soera 4:135) en “Eet elkaars bezittingen niet op onrechtmatige wijze” (Soera 2:188). De Bhagavad Gita waarschuwt eveneens voor de morele afgrond van begeerte en hebzucht: “Lust, woede en hebzucht zijn de drie poorten tot de ondergang” (Bhagavad Gita 16:21), terwijl vers 3:21 herinnert aan de voorbeeldfunctie van leiders.

Die samenklank is niet toevallig. Zij maakt duidelijk dat hebzucht, roof en macht zonder ethiek in geen enkele beschaving verdedigbaar zijn. Voor Suriname betekent dat: geen enkele regering verdient vrijstelling. Niet de ene, niet de andere, en ook de volgende niet. Wie de instituties niet herijkt, milieuschade laat voortbestaan of contracten in nevelen gehuld houdt, werkt mee aan het graailand dat hij of zij in het openbaar zegt te willen bestrijden.

De vergelijking met Burkina Faso onder de jonge president Ibrahim Traoré is in dit verband leerzaam. Niet omdat Suriname zijn pad moet kopiëren, maar omdat daar de roep klinkt van een generatie die genoeg heeft van corrupte elites die de nationale rijkdom laten weglekken. Traoré staat voor een verlangen naar waardigheid, zelfbeschikking en een breuk met oude afhankelijkheden. Voor Suriname ligt de les elders: durf te breken met instellingen die hun gezag hebben verspeeld en durf een nieuw fundament te leggen onder openbaarheid, controle en publieke moraal.

Suriname heeft geen behoefte aan mooie beloftes en versleten slogans over rijkdom. Het heeft behoefte aan instellingen die rijkdom kunnen temmen ten dienste van rechtvaardigheid. Een land dat zijn rivieren verliest, verliest zijn toekomst. Een land dat zijn instituties laat verloederen, verliest zijn moraal. En een land dat zijn rijkdom niet onderwerpt aan gerechtigheid, wordt uiteindelijk een graailand — niet door gebrek aan kansen, maar door gebrek aan moed.

Bronnen: Peter Mertens, Graailand. Het leven boven onze stand (Berchem: EPO, 2017), ISBN 9789462670884. Bijbel: Jesaja 5:8; Amos 5:24; 1 Timotheüs 6:10. Koran: Soera 4:135; 2:188. Bhagavad Gita: 3:21; 16:21.

Colvin OverdiepAutonoom denker / criminoloog

De redactie van de Ware Tijd stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die worden geplaatst komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van de Ware Tijd. De redactie behoudt zich het recht voor om stukken niet te plaatsen, of in te korten of te redigeren zonder dat die uit hun context worden gehaald.