Eerste verdachte ex-militair Binnenlandse Oorlog voor de rechter

door

De uitkomst van het proces dat vrijdag in de rechtbank van Den Haag, Nederland begint tegen de zestigjarige Surinaamse-Amsterdammer Abdoel L., zal mede bepalend kunnen zijn voor de plegers van de vele mensenrechtenschendingen die in Suriname tijdens de Binnenlandse Oorlog (1986-1992) hebben plaatsgevonden. Het markeert in feite een juridisch kantelpunt in de gedeelde geschiedenis van Suriname en Nederland.

Tekst Armand Snijders

Beeld dWT archief

Abdoel L. was militair en moet zich verantwoorden wegens verdenking van zware oorlogsmisdrijven gepleegd tijdens de binnenlandse strijd waarin het Jungle Commando van Ronnie Brunswijk het opnam tegen het Nationaal Leger dat onder bewind van Desi Bouterse stond. Honderden onschuldige burgers werden gedood – en soms gemarteld – en tienduizenden inwoners sloegen op de vlucht. In Suriname zijn daar nooit schuldigen voor veroordeeld.

“Abdoel L. was destijds geen hardvochtige commando, maar een hospik die kampte met ernstige psychische stoornissen en een zware drugsverslaving”Advocaat Roethof

Jonge kinderen doodgeschoten

Abdoel L. wordt door het Nederlandse Openbaar Ministerie (OM) verdacht van het standrechtelijk executeren van burgers. De feiten zouden zich hebben afgespeeld tijdens zogenaamde zuiveringsacties die gericht waren tegen het Jungle Commando.

Volgens de dagvaarding heeft hij met zijn dienstwapen meerdere personen, onder wie jonge kinderen, doodgeschoten in locaties zoals Brownsweg, Victoriadorp, Patamacca en ‘het bredere Brokopondogebied’. Omdat het OM meent dat de slachtoffers op het moment van hun liquidatie burgers waren die geen enkel aandeel (meer) leverden aan de actieve gevechten, zijn deze daden gekwalificeerd als schendingen van de internationale verdragen inzake het oorlogsrecht: oorlogsmisdrijven. En die worden Abdoel L. nu ten laste gelegd.

Ernstige psychische stoornissen

De verdachte, die in oktober 2021 werd gearresteerd na belastende uitspraken te hebben afgelegd tegenover de politie, beweerde later dat hij de gruwelverhalen destijds “uit zijn duim zou hebben gezogen”. Volgens zijn advocaat Gerard Roethof was Abdoel L. destijds geen hardvochtige commando, maar een hospik die kampte met ernstige psychische stoornissen en een zware drugsverslaving.

De moordverhalen zouden louter zijn gefabriceerd in een verwarde poging om aandacht, medische hulp of een uitkering te krijgen. Echter, het OM nam deze intrekking niet serieus en zette het internationale rechercheonderzoek voort, waarbij getuigen in zowel Suriname als Nederland werden gehoord. Nu komt het dus tot een berechting.

Roethof heeft in eerdere pro-formazittingen nog geprobeerd de zaak niet-ontvankelijk te laten verklaren door te appelleren aan de Surinaamse Amnestiewet van 1989. Echter, de Haagse rechtbank veegde dit verweer resoluut van tafel. De rechter oordeelde dat buitenlandse amnestieregelingen voor zware internationale misdrijven slechts in zeer uitzonderlijke gevallen een belemmering vormen voor de Nederlandse strafvervolging.

Misdrijven tegen de menselijkheid

De Amnestiewet die in 1989 werd aangenomen om daders van geweldsmisdrijven uit de Binnenlandse Oorlog in Suriname te beschermen tegen vervolging, was destijds met name bedoeld om de fragiele rust in het land terug te brengen na het sluiten van de vredesakkoorden. Echter, internationale verdragen – zoals het Verdrag van Genève – bepalen dat oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid universeel mogen worden vervolgd.

“Waar de amnestiewet er in Suriname decennialang voor heeft gezorgd dat militairen de dans ontsprongen, fungeert de wet in de Haagse rechtszaal als een gepasseerd station”

Een nationale amnestieregeling kan de verplichtingen uit internationale rechtsordes niet opzijschuiven. De Nederlandse rechter toetst de feiten aan het internationale recht en trekt zich daarom niets aan van een Surinaams politiek pardon. Omdat Abdoel L. de Nederlandse nationaliteit heeft en in Amsterdam woont, valt hij onder de Nederlandse strafwetgeving en rechtsmacht.

De Nederlandse wet Internationale misdrijven geeft de rechtbank in Den Haag de specifieke taak om Nederlandse staatsburgers te vervolgen die zich overal ter wereld schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdrijven. Suriname kan met een eigen nationale wet de rechtsmacht van een Nederlandse rechter over een Nederlandse staatsburger niet inperken.

Zelfamnestiewet nietig

Zelfs in eigen land heeft de juridische status van de amnestiewetgeving de afgelopen jaren enorme deuken opgelopen. Immers, het Constitutionele Hof van Suriname heeft de controversiële verruimingen van de amnestiewetgeving in de afgelopen decennia (waaronder de zogenoemde zelfamnestiewet uit 2012) nietig of in strijd met de Grondwet verklaard. Doordat de Surinaamse rechtspraak zelf heeft geoordeeld dat zware mensenrechtenschendingen (zoals de Decembermoorden) niet zomaar met amnestie kunnen worden weggepoetst, heeft de wet ook op het wereldtoneel al haar resterende morele en juridische geloofwaardigheid verloren.

Dus waar de Amnestiewet er in Suriname decennialang voor heeft gezorgd dat militairen de dans ontsprongen, fungeert de wet in de Haagse rechtszaal als een gepasseerd station. De zaak wordt puur op basis van het Nederlandse strafrecht en internationaal recht inhoudelijk beoordeeld. Dat zou in principe ook voor ex-Jungle Commando-leden die zich aan mensenrechtenschendingen schuldig hebben gemaakt – onder wie Ronnie Brunswijk en andere (hooggeplaatste) functionarissen – kunnen gelden.

Politieke gevoeligheid

Maar de kans dat het Surinaamse OM bereid is om ze voor de rechter (of Krijgsraad) te slepen, wordt minimaal geacht. De macht van sommige betrokkenen en vooral de politieke gevoeligheid staan de weg naar rechtvaardigheid in de weg.

Onder druk van het Inter-Amerikaans Hof voor de Mensenrechten is het OM in oktober 2025 weliswaar gestart met een gerechtelijk vooronderzoek naar de slachting door militairen bij het dorp Moiwana (1986), maar zelfs daarvan zijn de verwachtingen in Suriname niet hooggespannen. De betekenis van de strafzaak in Den Haag reikt daarom veel verder dan het individuele lot van Abdoel L. alleen.

Het is de laatste strohalm van iedereen die nog gerechtigheid zoekt voor wat er tussen 1986 en 1992 is gebeurd. Als het Nederlandse OM tot een veroordeling komt, bewijst dit dat oud-strijders en ex-militairen die destijds misdrijven hebben gepleegd en nadien naar Nederland zijn geëmigreerd, hun strafrechtelijke verantwoordelijkheid niet zijn ontlopen door louter de oceaan over te steken.

Met deze wetenschap in het achterhoofd, zullen zij die zich aan misdaden schuldig hebben gemaakt, niet echt onbezorgd meer kunnen slapen. En dat geeft de nabestaanden van hun slachtoffers misschien een beetje een gevoel van genoegdoening – ook al is dat bijna veertig jaar na dato.