Kleine rijstboeren Nickerie trekken aan de bel: ‘Rijstsector bloedt langzaam dood’

door

Oplopende productiekosten, gebrekkig beleid en tekort aan afzetmogelijkheden doen de kleine rijstboeren in Nickerie vrezen voor hun bestaanszekerheid. Sommigen hebben hun productie noodgedwongen drastisch teruggeschroefd. Anderen zijn helemaal gestopt en hebben hun toevlucht gezocht tot een baan bij de overheid of de pluimveeteelt. Toch weigeren zij hun rijstvelden definitief op te geven.

Tekst en beeld Audry Wajwakana

Het is midden september en de uitgestrekte rijstvelden in Nickerie kleuren goudgeel. Op enkele velden zijn combines onder de bloedhete zon tot laat in de avond bezig de rijpe padie binnen te halen. Het is een prachtig gezicht. Maar achter dit idyllische landschap schuilt een zorgwekkende werkelijkheid. Er wordt steeds minder ingezaaid en daarmee dreigt ook de totale rijstoogst verder terug te lopen.

“Rijst zit in ons. We zijn aan die klei gebonden en hebben een bepaald gevoel bij deze bodem hier. Dus we gaan blijven”‘Ko’ Dwarka

Op de blauwe witte veranda van rijstboer ‘Ko’ Dwarka in de Clarapolder, omringd door prachtig bloeiende potplanten, is een handjevol kleine rijstboeren bijeengekomen. Tegenover de Ware Tijd luchten ze hun hart over de aanhoudende problemen die de sector steeds verder in het nauw drijven.

Eén van de boeren wijst op de sterke terugval van de sector. “Vroeger werd meer dan 34.000 hectare ingezaaid. Dit seizoen halen we nauwelijks 19.000 hectare. Dat is een enorme achteruitgang”, schetst hij bezorgd de afname. De gevolgen zullen uiteindelijk ook in de schappen merkbaar zijn, waarschuwt de boer.

Overigens, niet alleen de rijstvoorziening voor de bevolking staat onder druk, ook de pluimveesector dreigt te worden geraakt. Immers, slijpmeel, een bijproduct van de rijstverwerking, vormt een belangrijk bestanddeel van pluimveevoer.

Vijftig jaar dezelfde probleem

De problemen waarmee de rijstboeren kampen, zijn volgens Dwarka “allesbehalve nieuw”. “Al meer dan vijftig jaar worden dezelfde knelpunten aangekaart, zonder dat opeenvolgende regeringen erin zijn geslaagd structurele oplossingen te bieden. Als het zo doorgaat, bloedt de sector langzaam dood”, benadrukt hij.

De boeren voelen zich in de steek gelaten. “Als je het over rijstboeren hebt, krijgen we meteen het stigma dat we altijd klagen”, stelt Dwarka. Maar de boeren willen volgens hem vooral onder omstandigheden kunnen werken waarin de productie rendabel is.

‘Foutief en corruptief’

Dat er door opeenvolgende regeringen veel geld in de rijssector is geïnvesteerd, ontkent Rajen Bishar niet. Op de vraag wat al die investeringen hebben opgeleverd, reageert hij kritisch. “Er is wel veel geïnvesteerd door de vorige regering, maar foutief of corruptief”, meent hij stellig.

Als voorbeeld noemt hij de geplande bouw van de moderne Jai Kisaan-rijstpelmolen, waarvoor geld beschikbaar werd gesteld en zelfs het startsein in oktober 2024 door toenmalig president Chandrikapersad Santokhi werd gegeven. Echter, tot heden is deze niet van de grond gekomen.

Bishar haalt ook de problemen rond de Wakay-pompen aan. Boeren, die voor de bevloeiing van hun rijstvelden afhankelijk waren van deze pompen, vroegen destijds dagenlang om zoetwater. Dat kwam niet tijdig beschikbaar, waardoor zij grote verliezen leden. Geruchten deden toen de ronde dat brandstof, die was bestemd voor de pompen in Wageningen, voor privédoeleinden werd gebruikt.

Ook bij graafwerkzaamheden voor het onderhoud van kanalen zou door gebrekkige controle met middelen zijn gesjoemeld. De boeren vragen zich daarnaast af wat terecht is gekomen van de investeringen in het Maratakkakanaal. “Er is werkelijk voor miljoenen geïnvesteerd voor de boeren, maar de meeste waren showprojecten om eigen vriendjes te ondersteunen”, wordt beweerd. De landbouwers zijn uiteindelijk degenen die daarvan de gevolgen ondervinden.

Productiekosten

Ondanks de overheidsinvesteringen blijft het voor kleine rijstboeren moeilijk om hun productie draaiende te houden. Het beeld dat rijstboeren hun hand ophouden voor subsidie, stuit de aanwezigen tegen de borst. “Wij willen eigenlijk helemaal geen subsidie. Wat wij willen, is een betaalbare padieprijs”, benadrukt één van hen.

Om rendabel te kunnen produceren, moeten vooral de kosten omlaag. Een groot struikelblok is de prijs van kunstmest. Een zak ureum die het vorige seizoen nog SRD 1.350 kostte, steeg naar SRD 2.350. De boeren spreken van prijsopdrijving en onvoldoende controle op de import en verkoop van landbouwbenodigdheden. Ook brandstof, chemicaliën, zaaizaad en machineonderdelen worden steeds duurder.

Een boer illustreert hoe de verhouding tussen de kosten en de opbrengsten is veranderd. Twintig jaar geleden kon hij met de opbrengst van een zak padie nog een zak kunstmest kopen. Tegenwoordig moet hij daarvoor vijf zakken padie verkopen.

De kosten worden ook opgedreven door problemen met de waterhuishouding en de beschikbaarheid van goed zaaizaad. Slecht onderhouden aan- en afvoerkanalen bemoeilijken de productie. Dwarka pleit daarom voor betere functionerende waterschappen, waarbij boeren meer verantwoordelijkheid krijgen voor het onderhoud van de infrastructuur. Nu moeten zij telkens bij overheidsinstanties aankloppen voor machines, brandstof en andere voorzieningen.

Prijzen, rente, betalingen

Ook de ondersteuning vanuit Adron, het Anne van Dijk Rijst Onderzoekscentrum Nickerie, laat in de ogen van de boeren te wensen over. Het centrum speelde vroeger een belangrijke rol bij de ontwikkeling en vermeerdering van rijstrassen en de beschikbaarstelling van kwalitatief zaaizaad. Die ondersteuning is sterk teruggelopen. Daardoor zijn boeren steeds afhankelijker geworden van rijstrassen uit Guyana, die niet altijd de gewenste kwaliteit hebben.

Die onzekerheid houdt niet op wanneer de padie eenmaal is geoogst. De boeren hebben nauwelijks invloed op de prijs die pelmolenaars en opkopers voor hun padie betalen. Bovendien moeten zij soms maanden wachten voordat zij hun geld ontvangen.

Eén van de aanwezigen vertelt dat sommige molenaars zelfs tot twee jaar over betalingen doen, zonder rente te vergoeden. Daar staat tegenover dat de boeren zelf rente moeten betalen wanneer zij kunstmest op krediet kopen of een banklening afsluiten.

Dwarka noemt rentetarieven van 17 tot 18 procent voor landbouwleningen, die door bijkomende lasten nog hoger uitvallen. Banken zijn bovendien terughoudender geworden met het financieren van de rijstproductie. “Omdat de rijstsector geen zekerheid meer biedt”, verklaart een boer.

(lees verder onder de )

Een rijstboer toont hoeveel hij voor zijn oogst bij de pelmolenaar heeft betaald.

Noodgedwongen minder productie

De schuldenlast dwingt steeds meer boeren hun productie te verminderen. Met de opbrengsten van de oogst worden eerst de schulden afgelost, waarna onvoldoende geld overblijft om opnieuw hetzelfde areaal te beplanten. Bishar beschrijft hoe boeren die ooit honderd hectare inzaaiden, terugvielen naar tachtig, vervolgens vijftig en uiteindelijk nauwelijks tien hectare. Sommige hebben inmiddels helemaal niets meer ingezaaid.

Eén van de boeren bij het gesprek is daarvan het levende voorbeeld. Hij beplantte aanvankelijk tachtig hectare. Toen de financiële problemen toenamen, bracht hij zijn productie terug naar vijftig hectare. Inmiddels staat de teller op nul. Zijn laatste spaargeld investeerde hij in hokken voor kippen en doksen voor de pluimveeteelt. Daarmee probeert hij nu in zijn levensonderhoud te voorzien. “Maar ik wil doorgaan met planten. Mijn hart kan het niet loslaten”, zegt de boer. Voor Dwarka is die gehechtheid herkenbaar. “Rijst zit in ons. We zijn aan die klei gebonden en hebben een bepaald gevoel bij deze bodem hier. Dus we gaan blijven”, klinkt hij stellig.

De vertegenwoordiging van boeren in boerenorganisaties is een ander zorgpunt van de landbouwers. Zij vinden dat hun belangen onvoldoende worden behartigd. Er zijn nauwelijks bijeenkomsten en concrete resultaten blijven uit. Bishar pleit voor een sterke, onafhankelijke boerenorganisatie die losstaat van partijpolitiek en de belangen van landbouwers op lange termijn verdedigt.

(lees verder onder de )

Onder de bloedhete zon oogst een combine de rijpe rijsthalmen op een rijstveld.

Afzetmarkt en hoop

Naast de problemen bij de productie en financiering vormt afzet van rijst een obstakel. De Europese markt is gedeeltelijk weggevallen door restricties, terwijl nieuwe markten onvoldoende worden aangeboord. Dwarka vraagt zich af welke rol de Surinaamse ambassades spelen bij het zoeken naar nieuwe markten.

Meer pelmolens kunnen de concurrentie tussen opkopers vergroten, maar daarmee is het belangrijkste probleem niet opgelost. “Je hebt productie en je hebt verwerking, maar je hebt geen afzet.” De gevolgen reiken verder dan de landbouwbedrijven. Bishar wijst erop dat wanneer boeren minder verdienen, ook winkels, transporteurs en andere ondernemers dat merken.

“Er is werkelijk voor miljoenen geïnvesteerd voor de boeren, maar de meeste waren showprojecten om eigen vriendjes te ondersteunen”Rajen Bishar

De boeren vrezen dat de rijstsector hetzelfde lot zal ondergaan als andere landbouwsectoren die in de loop der jaren sterk zijn teruggevallen. Toch weigeren zij zich bij die ontwikkeling neer te leggen. Dwarka benadrukt dat boeren de vereiste kennis en ervaring hebben, maar dat beleidsmakers daadwerkelijk naar hen moeten luisteren. “Je zaait iedere keer weer met de hoop dat het dít seizoen beter wordt”, zegt hij.

Na het gesprek met de boeren neemt Dwarka de Ware Tijd mee naar het rijstveld achter zijn huis. Hij laat zien hoe hij zijn activiteiten heeft uitgebreid met het houden van kippen, doksen en geiten om de teruglopende inkomsten uit de rijstbouw op te vangen. Op de vraag wat de boeren zullen doen als de rijstsector in Nickerie in elkaar instort, antwoordt hij schouderophalend: “Dan gaan we allemaal op de stoep van Sociale Zaken staan of solliciteren bij de overheid, zoals dat nu al gebeurt.”

Na het lossen van de rijstoogst wordt de padie met een heftruck op een hoop gestapeld waarna deze verder wordt verwerkt tot verschillende rijstproducten in de pelmolen.