Dansfilm ‘Kankantri’ brengt Surinaamse wortels samen in Neve Shalom Synagoge

door

Een mens bestaat uit meer dan één identiteit. Die gedachte vormt de rode draad in de bekroonde film ‘Kankantri’ van filmmaker Gabri Christa, die dans en film met elkaar verbindt. In de rolprent gaat een vrouw op zoek naar haar verschillende culturele en spirituele wortels. Pas wanneer zij die volledig omarmt, vindt zij de vrijheid om verder te gaan. De persoonlijke zoektocht van Christa groeit daarmee uit tot een verhaal dat de culturele diversiteit van Suriname weerspiegelt.

Tekst Audry Wajwakana

Beeld still

Na een internationale festivalreis langs onder meer Nederland, India, de Verenigde Staten (VS), Mexico en Argentinië beleefde ‘Kankantri’ zaterdag haar Surinaamse première in de Neve Shalom Synagoge, waar de film in 2023 werd opgenomen. De film, met Honoré van Ommeren in de hoofdrol, is geproduceerd door Ann Hermelijn.

“Gabri werkt heel sterk vanuit haar gevoel. Ze gaat gewoon in de synagoge zitten en vraagt zich af: ‘wat voel ik hier?’”Ann Hermelijn

De keuze voor de Neve Shalom Synagoge is niet toevallig. Het monumentale gebouw vormt het decor en vertrekpunt van Christa’s zoektocht naar haar afkomst en identiteit. Juist daarom voelt de Surinaamse première voor de makers als een thuiskomst.

In de film loopt hoofdrolspeelster Van Ommeren de synagoge binnen. Zij kan het gebouw pas verlaten nadat zij de rituelen en dansen van haar voorouders heeft doorleefd. Daarmee verbeeldt Christa, die overigens niet bij de Surinaamse première aanwezig was, haar persoonlijke zoektocht naar identiteit, verbondenheid en heling. “De film begint met een droom van Christa”, legt producent Ann Hermelijn uit aan de Ware Tijd.

De filmmaker raakte geïnspireerd tijdens haar eerste bezoek aan de synagoge in 2000. Ze was onder de indruk van het gebouw en de emoties die het bij haar opriep. Die ervaring zette haar aan tot onderzoek naar de afkomst van haar Surinaamse vader. Daarbij ontdekte zij dat ook Joodse voorouders deel uitmaken van haar familiegeschiedenis.

Samenwerking

Hermelijn en Christa leerden elkaar jaren geleden kennen tijdens Surifesta; Hermelijn was medeorganisator en Christa choreograaf. Ze kwam regelmatig naar Suriname, onder meer voor haar peetoom monseigneur Wilhelmus de Bekker.

Zij en Hermelijn verloren elkaar uit het oog, maar begin 2023 vonden zij elkaar via een gezamenlijke vriendin opnieuw. Tijdens hun eerste gesprek vertelde Christa over haar plan voor een dansfilm. Een dag later besloten zij samen het project uit te werken.

Divers

De choreograaf, filmmaker en hoogleraar aan het Barnard College van Columbia University in New York vertrekt vanuit haar eigen levensverhaal. Zij wilde zich niet beperken tot één identiteit. “Je bent meer dan een identiteit. Je bent half Surinamer, je hebt Joodse roots, maar is dat alles? Er zit veel meer in mij, zei Christa. Pas wanneer ze al die verschillende delen van zichzelf ruimte geeft, vindt zij de vrijheid om verder te gaan”, vat Hermelijn de gedachte van de film samen. Hoewel de film voortkomt uit een persoonlijk verhaal, ziet Hermelijn er tegelijkertijd een bredere boodschap in. “Uiteindelijk is het verhaal van Gabri ook het verhaal van Suriname.”

Verschillende culturen, rituelen, muziek en symbolen lopen in de film in elkaar over. Opvallend is dat de film geen uitleg geeft over de afzonderlijke tradities. Dat is volgens Hermelijn een bewuste keuze. “Het is geen antropologische film. Het is een kunstfilm. Alles vertrekt vanuit wat Gabri voelt.”

De volgorde waarin de verschillende culturen verschijnen, is daarom niet gebaseerd op historische chronologie, maar op het script en de emotionele reis van de hoofdpersoon. “Je begint met iemand die vastzit en niet vrij is. Daarna maakt ze een reis. Uiteindelijk komt ze vrij en loopt letterlijk naar buiten, samen met kinderen. Dat staat voor de toekomst.”

Volgens Hermelijn was Van Ommeren vanaf het begin de vanzelfsprekende keuze voor de hoofdrol. “Gabri zag zichzelf in Honoré terug. Omdat het zo’n persoonlijk verhaal is, moest de danseres dat gevoel kunnen dragen.”

Kankantri

Centraal in de film staat de kankantri, de imposante boom die voor veel Surinamers een bijzondere betekenis heeft. Christa gebruikt de boom als metafoor voor de Surinaamse samenleving. “De kankantri is een sterke, krachtige boom die boven alles uitstijgt. Zo ziet Gabri Suriname. En zo ziet ze ook dat deel van zichzelf dat Surinaams is”, legt Hermelijn uit.

Zelfs het spel van het licht krijgt tijdens de opnames een symbolische rol. Op verschillende momenten valt een groene gloed over de zandvloer en de danseres in de synagoge. Dat effect was niet vooraf bedacht. “Gabri werkt heel sterk vanuit haar gevoel. Ze gaat gewoon in de synagoge zitten en vraagt zich af: ‘wat voel ik hier?’ En toen kwam ze het groene licht telkens tegen als het licht overdag naar binnen scheen.”

Succes

‘Kankantri’ was te zien op festivals en in musea in onder meer Nederland, India, de VS, Mexico, Curaçao, Trinidad, Zuid-Afrika en Argentinië. De film kreeg meerdere internationale onderscheidingen en krijgt veel waardering voor de combinatie van dans, cinematografie, geluid en beeldtaal.

In mei won ‘Kankantri’ de juryprijs ‘de Groky’ tijdens het Cámara Corporizada International Film Festival in Buenos Aires, Argentinië. Voor Hermelijn gaat het succes verder dan de prijzen alleen. “Ik ben vooral blij als een team tevreden is met wat we samen maken. En als je dan ook nog prijzen wint, maakt dat je natuurlijk ontzettend trots.”

“Het is geen antropologische film. Het is een kunstfilm. Alles vertrekt vanuit wat Gabri voelt”Ann Hermelijn

Na afloop van de première zaterdag in de synagoge bleven bezoekers nog geruime tijd napraten onder het genot van traditionele Joodse lekkernijen, waaronder broodje pom. Een commerciële bioscooppremière ligt volgens Hermelijn minder voor de hand. “De ervaring leert dat kunstfilms in Suriname weinig publiek trekken. Je kunt kiezen voor een groot theater, maar dan zitten er misschien twintig of dertig mensen.”

Daarom kiezen de makers voor een andere strategie. Op 9 augustus maakt ‘Kankantri’ deel uit van een dansvoorstelling van Honoré van Ommeren, zodat een breder publiek met de film kennis kan maken.

Deze still uit de dansfilm ‘Kankantri’ werd geschoten bij de Atlantic.