CCJ: Suriname schond rechten Trinidadiaan, US$ 30.000 schadevergoeding

door

Tekst Ivan Cairo

PARAMARIBO — Suriname heeft het recht op vrije beweging van de Trinidadiaanse politiek analist Derek Ramsamooj geschonden. Dat heeft het Caribisch Hof van Justitie (CCJ) maandag geoordeeld. Vanwege deze ernstige inbreuk op zijn rechten als Caricom-burger moet de Staat Suriname hem een schadevergoeding van US 30.000 dollar betalen. De uitspraak in de zaak Derek Anand Ramsamooj versus de Staat Suriname werd rechtstreeks gestreamd via het YouTube-kanaal van het hof. Het vonnis werd uitgesproken door CCJ-president Winston Anderson.

Arrestatie en langdurige detentie

Ramsamooj, die in het verleden werkte als politiek consultant voor de regering-Bouterse, werd op 7 oktober 2020 aangehouden toen hij zich meldde bij het politiebureau. De dag ervoor was zijn paspoort al in beslag genomen in hotel Krasnapolsky. Hij werd aangemerkt als verdachte in een strafrechtelijk onderzoek naar vermeende corruptie en fraude bij de Surinaamse Postspaarbank (SPSB).

Volgens Ramsamooj zijn zijn rechten onder het Herziene Verdrag van Chaguaramas (het Caricom-verdrag) geschonden door de manier waarop hij tussen oktober 2020 en september 2022 is behandeld.

Het CCJ stelde vast dat hij twee keer acht dagen werd vastgehouden op basis van artikel 40 van het Surinaamse Wetboek van Strafvordering. In die cruciale fase had hij geen effectieve toegang tot een advocaat. Wel werd hij met behulp van een tolk in het Nederlands ondervraagd, waarna de opgestelde Nederlandstalige verklaring later tegen hem werd gebruikt.

Ramsamooj bleef in voorlopige hechtenis tot 22 december 2020, waarna hij vanwege een verslechterende gezondheid werd vrijgelaten. Hoewel de formele aanklachten (waaronder deelname aan een criminele organisatie, fraude en witwassen) in maart 2021 volgden, kreeg hij pas in september 2022 zijn paspoorten terug om Suriname te verlaten voor een medische behandeling.

Recht op juridische bijstand

De kern van de rechtszaak draaide om de vraag of het beperken van toegang tot een advocaat in strijd is met het Caricom-verdrag. Het hof benadrukte dat fundamentele mensenrechten — waaronder rechtsbijstand vanaf het allereerste verhoor — de basis vormen om verdragsrechten, zoals het vrije verkeer, überhaupt te kunnen uitoefenen.

Het CCJ verwees naar jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (Sardouz tegen Turkije) om te onderstrepen dat vroege toegang tot een advocaat een essentiële waarborg is. Het hof concludeerde dat artikel 40 van het Surinaamse Wetboek van Strafvordering op dit punt tekortschiet, omdat het verdachten in de onderzoeksfase zonder compenserende waarborgen juridische bijstand ontzegt. Dit is volgens het hof onverenigbaar met de minimale mensenrechtenstandaarden binnen de Caricom. Het Hof oordeelde dat het onder die omstandigheden niet nodig is om een discriminerende behandeling op grond van nationaliteit aan te tonen om een schending van Caricom-verdrag-rechten vast te stellen.

Rechter Anderson legde uit dat deze zaak verschilt van eerdere zaken, zoals Gilbert tegen de Staat Barbados, waarin werd bepaald dat het recht op vrij verkeer burgers niet beschermt tegen legitiem optreden van nationale opsporingsdiensten. “De onderhavige zaak viel binnen de lijn van jurisprudentie waarbij de nationale wetgeving die de handhavingsactie toestaat, op zichzelf in strijd is met het verdrag door de minimale standaard van mensenrechten te schenden,” zei hij.

Rechter Anderson voegde daaraan toe dat lidstaten zich in dit soort situaties nauwelijks kunnen beroepen op nationale uitzonderingsgronden: “Artikel 226 van het Caricom-verdrag speelt hierin een sterk verminderde rol. Slechts in uiterst zeldzame omstandigheden kan een lidstaat worden toegestaan zich op Artikel 226 te beroepen om gedrag te rechtvaardigen dat de essentie van verdragsrechten ondermijnt, door te verwijzen naar nationale procedures die niet voldoen aan de minimale standaarden van mensenrechten die door het gemeenschapsrecht worden vereist.”

Mogelijke gevolgen voor de strafvervolging

De uitspraak van het CCJ betekent niet dat de strafvervolging tegen Ramsamooj in Suriname moet worden stopgezet. Wel waarschuwt het hof dat bewijsmateriaal of verklaringen die zijn verzameld tijdens de periode waarin zijn rechten werden geschonden, niet zomaar opnieuw mogen worden gebruikt als dit botst met het gemeenschapsrecht.

Niet alle vorderingen van de consultant werden gehonoreerd. Zo werd de eis over het recht om diensten aan te bieden binnen de Caricom afgewezen, omdat niet kon worden bewezen dat hij op dat moment actief als zodanig functioneerde. Daarnaast kon er geen direct causaal verband worden vastgesteld tussen al zijn medische kosten en de schendingen.

Wel nam het hof medische rapporten over waaruit blijkt dat Ramsamooj tijdens zijn detentie te kampen kreeg met zware gezondheidsproblemen, waaronder een beroerte en cardiovasculaire complicaties. Volgens het hof hebben de detentieomstandigheden hieraan bijgedragen.