Artsen ’s Lands Hospitaal luiden noodklok over soa’s en tienerzwangerschappen

‘Zorgwekkende toename onder jongeren 12 tot 19 jaar’

Baby’s die worden geboren met syfilis, tieners met meerdere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) en meisjes die nauwelijks zicht hebben op de gevolgen van hun keuzes. Voor artsen in Suriname zijn het signalen dat er iets fundamenteel misgaat. De Ware Tijd sprak met drie toppers van ’s Lands Hospitaal: medisch directeur Soenitadevi Nannan Panday-Gopisingh, dermatoloog Karin Sewpersad en kinderarts Rika Morpurgo, waarbij blijkt dat de situatie meer dan zorgwekkend is. Echter, er is (nog) geen reden tot paniek, wel moeten zaken snel anders worden aangepakt. Daarvoor is evenwel een breder kader nodig, dus niet alleen medici.

Tekst en beeld Edwien Bodjie

Nannan Panday-Gopisingh, Sewpersad en Morpurgo schetsen een indringend beeld van een probleem dat verder reikt dan de spreekkamer. Het raakt aan gedrag, opvoeding en de werking van het zorgsysteem. “Bij hiv zadelen ouders een kind op met een aandoening die levenslang moet worden behandeld. Dat kind heeft daar niet om gevraagd. Die verantwoordelijkheid ligt volledig bij de ouders”, zegt medisch directeur Nannan Panday-Gopisingh.

“We hebben zwangere meisjes van veertien jaar gezien met syfilis, hiv en hepatitis B. Dat zijn kinderen die zelf nog bescherming nodig hebben”Medisch directeur Soenitadevi Nannan Panday-Gopisingh

Vooral de terugkeer van aangeboren syfilis baart zorgen. Jarenlang kwam deze aandoening nauwelijks voor, maar inmiddels zien artsen opnieuw baby’s die ermee worden geboren. “Dat zagen we bijna niet meer”, zegt Nannan Panday-Gopisingh. “Als dat weer gebeurt, betekent het dat het systeem ergens faalt.”

In theorie is de aanpak duidelijk. Zwangere vrouwen worden standaard getest op onder meer hiv, hepatitis en syfilis. Bij een positieve uitslag volgt behandeling. Toch blijkt die keten in de praktijk niet altijd sluitend. “Het probleem zit niet in het testen, maar in wat daarna gebeurt. Soms bereiken vrouwen de behandelende diensten niet of ze maken hun behandeling niet af”, zegt de directeur. Het gevolg is dat vrouwen die wel onder controle zijn geweest, alsnog een besmet kind krijgen. “Dat zijn precies de situaties die we nu zien.”

Zwakke schakels in zorgketen

De bevindingen leidden tot een evaluatie van het zorgsysteem, waarbij ook internationale organisaties waren betrokken. Daarbij werd gekeken waar patiënten uit de keten verdwijnen. Sewpersad vertelt dat inmiddels stappen zijn gezet om de samenwerking te verbeteren. “Patiënten komen nu met een verwijsbrief bij ons en krijgen direct behandeling en voorlichting.”

Maar een knelpunt blijft de therapietrouw. “Sommige patiënten hebben genoeg aan één injectie, maar anderen moeten meerdere keren terugkomen. We zien vaak dat die groep na de eerste behandeling wegblijft.”

Ook de aard van de behandeling speelt een rol. “Het is geen prettige injectie”, geeft Sewpersad toe. “Maar goede uitleg maakt wel verschil.”

Een ander probleem is dat partners vaak niet worden behandeld. “Veel partners werken in de goudsector en zijn weken weg. Als zij niet worden behandeld, kan de vrouw opnieuw besmet raken.”

Om beter zicht te krijgen op patiënten wordt gewerkt aan een centrale database. Daarmee moet sneller worden ingegrepen als iemand niet terugkomt voor behandeling. Daarnaast is een nieuwe richtlijn ingevoerd: testen en behandelen moeten zoveel mogelijk op dezelfde plek plaatsvinden. “Hoe minder schakels, hoe kleiner de kans dat mensen uitvallen”, stelt Sewpersad.

Verhalen uit de praktijk

Eén van de meest zorgwekkende ontwikkelingen is de toename van soa’s onder jongeren. De meeste gevallen doen zich voor in de leeftijdsgroep twaalf tot en met negentien jaar. “We hebben zwangere meisjes van veertien jaar gezien met syfilis, hiv en hepatitis B”, beschrijft Nannan Panday-Gopisingh. “Dat zijn kinderen die zelf nog bescherming nodig hebben.”

De artsen vertellen dat gebrek aan begeleiding een grote rol speelt. Sewpersad: “Opvoeding schiet vaak tekort en er is weinig toezicht. Gedrag veranderen is bovendien bijzonder moeilijk.” Ze stellen dat psychologische ondersteuning zou kunnen helpen, maar die is nauwelijks toegankelijk. “Voor veel mensen is het simpelweg te duur.”

(lees verder onder de )

Dermatoloog Karin Sewpersad (l) en medisch directeur Soenitadevi Nannan Panday-Gopisingh (r) waarschuwen dat de huidige situatie niet als normaal mag worden beschouwd en dat er direct moet worden ingegrepen.

Kinderarts Morpurgo bevestigt hoe ingrijpend de gevolgen kunnen zijn. Ze vertelt over een veertienjarig meisje dat te laat in behandeling kwam. “De baby is in de buik overleden. Dat was een drama.”

Ze herinnert zich ook kinderen die met ernstige botafwijkingen werden geboren als gevolg van syfilis. “Ze hadden zoveel pijn dat ze hun ledematen niet konden bewegen. Het leek alsof ze verlamd waren.”

In sommige gevallen slaat de behandeling alsnog aan, maar niet altijd. “Er zijn ook veel situaties waarin kinderen vlak na de geboorte overlijden of al in de buik. Dat wil je voorkomen”, zegt Morpurgo. Ze noemt verlies van een kind, zeker bij een eerste zwangerschap, “bijzonder traumatisch”.

(lees verder onder de )

Syfilis-gevallen bij zowel mannen als vrouwen vanaf 2024 tot en met april 2026.

Meer dan medisch probleem

Voor Nannan Panday-Gopisingh, Sewpersad en Morpurgo is duidelijk dat de problematiek niet alleen medisch is. Het raakt aan bredere maatschappelijke vraagstukken. Opvoeding, gezinsstructuren en sociale omstandigheden spelen een bepalende rol.

De medisch directeur ziet dat dagelijks terug in de praktijk. “Zwanger worden is één, maar verantwoordelijkheid dragen voor een kind is iets totaal anders”, benadrukt zij. Volgens haar begint preventie al vóór de zwangerschap. “Mensen moeten zich afvragen: ‘waar begin ik aan?’ en ‘is een zwangerschap gewenst?’ Dat heeft invloed op hoe een kind later wordt verzorgd en opgevoed.”

Nannan Panday-Gopisingh wijst op situaties waarin jonge moeders niet weten wie de vader is of waarin kinderen opgroeien in instabiele thuissituaties in omstandigheden waarin sprake is van verwaarlozing, mishandeling of emotionele instabiliteit. “Consultatiebureaus zijn er daarom niet alleen voor medische controles. Je kijkt ook naar de omgeving waarin een kind opgroeit. We zien verwaarlozing en mishandeling, met grote gevolgen voor de ontwikkeling van het kind.”

Ze pleit ervoor dat preventie eerder moet beginnen. “Mensen moeten zich afvragen waar ze aan beginnen als ze een kind krijgen.” Het idee van een vorm van ouderschapsvoorbereiding verdient volgens haar daarom serieuze aandacht. “We zien te vaak dat mensen niet voorbereid zijn.”

Ondanks de zorgelijke ontwikkelingen zijn er ook verbeteringen. De samenwerking binnen de zorg is versterkt en richtlijnen zijn aangepast. Toch is volgens het trio een bredere aanpak nodig, met meer nadruk op communicatie. “We moeten jongeren bereiken via kanalen die zij gebruiken”, zegt Nannan Panday-Gopisingh.

Sewpersad is het daar mee eens. “Het moet niet gaan om één campagne, maar om blijvende aandacht”, vult ze aan. Daarbij kunnen jongeren zelf een belangrijke rol spelen. “Ze luisteren eerder naar leeftijdsgenoten dan naar artsen. Ervaringsdeskundigen kunnen helpen om de boodschap over te brengen.”

(lees verder onder de )

De data van de tien districten uit 2025.

Verantwoordelijkheid

Nannan Panday-Gopisingh, Sewpersad en Morpurgo zijn het erover eens dat het probleem alleen kan worden aangepakt als alle lagen van de samenleving betrokken zijn: zorgverleners, ouders, jongeren en beleidsmakers. “De genoemde ziekten zijn in veel gevallen te voorkomen, maar dan moet je wel bewust handelen”, meent Nanan Panday-Gopisingh.

“Het moet niet gaan om één campagne, maar om blijvende aandacht”Dermatoloog Karin Sewpersad

Ze stelt vervolgens dat vandaag de dag informatie voor iedereen toegankelijk is. “Met een telefoon kun je alles opzoeken.” Toch is kennis alleen niet voldoende. Gedragsverandering vraagt tijd en inzet. “We moeten ergens beginnen”, onderstreept Sewpersad.

Zij en de medisch directeur zeggen dat de huidige situatie niet als normaal mag worden beschouwd. “Dit is een waarschuwing! We moeten nu ingrijpen!” benadrukt de dermatoloog ernstig.

Een overzicht van de soa’s in 2023, 2024 en 2025.

Syfilis-gevallen tot nu toe in 2026 naar etniciteit en leeftijdsklasse.

Syfilis-gevallen in 2025 naar etniciteit en leeftijdsklasse.

Syfilis-gevallen in 2024 naar etniciteit en leeftijdklasse.