Mennonieten in Suriname (1) — Grondhonger van de mennonieten: een nieuw bestaan in Suriname

De uitzetting van 63 mennonieten heeft voorlopig een einde gemaakt aan een omstreden landbouwproject in het binnenland. Echter, hun vertrek betekent niet dat de plannen om honderden mennonitische gezinnen naar Suriname te halen van tafel zijn. Terwijl de regering en milieuorganisaties bedenkingen hebben, zien ondernemers mogelijkheden voor grootschalige landbouw. De belangstelling voor Suriname past in een eeuwenoude migratiegeschiedenis waarin geloof, bevolkingsgroei en de behoefte aan landbouwgrond nauw met elkaar zijn verbonden.

Tekst Ivan Cairo

Beeld FB Terra Invest Suriname & Guyana

Terwijl rechter Robert Praag zich maandag boog over het tweede kort geding tegen de uitzetting van 63 mennonieten, waren 57 van hen al met twee vluchten uit Suriname vertrokken. De zes achterblijvers, drie vrouwen met ieder een in Suriname geboren baby, zouden dinsdag worden uitgezet. Hun vertrek was vertraagd omdat de baby’s nog geen reisdocumenten hadden. Volgens hoofdinspecteur Sharveen Koelfat is dat inmiddels geregeld.

“Na protesten van milieuorganisaties en inheemse vertegenwoordigers werd het oorspronkelijke project in 2024 door de regering-Santokhi stopgezet. Maar de belangstelling voor Suriname verdween daarmee niet”

Rechter beveelt toegang advocaat

Advocaat Derrick Veira protesteerde tijdens de zitting tegen de handelwijze van de overheid. Hij stelde dat hem de toegang tot zijn cliënten in Kraka is geweigerd en dat de uitzetting had moeten worden opgeschort totdat president Jennifer Geerlings-Simons had beslist over een herzieningsverzoek. “Dit is niet de wijze waarop we met het recht moeten omgaan”, zei de jurist.

Staatsadvocaat Dwight Kraag betoogde dat de mennonieten in 2024 met vakantievisa van negentig dagen waren binnengekomen en geen geldige verblijfsdocumenten hadden. Een eerdere uitnodigingsbrief voor vijftig gezinnen was volgens hem bovendien gericht aan Terra Invest en niet aan Suriname Green Energy Agriculture, de onderneming waarmee de betrokken groep samenwerkte. Rechter Praag droeg de politie op Veira toegang tot zijn cliënten te geven.

De gebeurtenissen volgden op een eerdere rechterlijke nederlaag van Suriname Green Energy Agriculture. Op 29 oktober wees kantonrechter Deborah Haakmat-Sniphout de vordering van het bedrijf om de uitzetting tegen te houden af. Het economische belang van de onderneming woog niet zwaarder dan de bevoegdheid van de staat om de vreemdelingenwetgeving te handhaven, blijkt uit het vonnis.

Eeuwenlang op zoek naar ruimte

De families die uit het Mazonia-gebied werden verwijderd, behoren tot een religieuze gemeenschap waarvan de geschiedenis ruim vier eeuwen teruggaat. De mennonieten ontstonden in de zestiende eeuw uit de wederdopersbeweging in Europa. Hun naam verwijst naar de Nederlandse geloofshervormer Menno Simons, die geweldloosheid, de volwassenendoop en een christelijk leven, gebaseerd op strenge geloofsregels, predikte.

Vervolging en de behoefte aan godsdienstvrijheid brachten verschillende groepen naar Pruisen en later het Russische Rijk. Vanaf de negentiende eeuw vestigden mennonieten zich in Noord-Amerika. Conservatieve groepen trokken vervolgens naar Mexico en Paraguay, waarna nieuwe kolonies ontstonden in onder meer Bolivia, Belize en Peru.

Niet alle mennonieten leven volgens dezelfde voorschriften. Sommige gemeenschappen zijn volledig geïntegreerd in de moderne samenleving. De conservatieve landbouwkolonies die belangstelling tonen voor Suriname, houden doorgaans sterker vast aan hun eigen leefregels. Zij hebben eigen scholen en kerken, spreken vaak Plautdietsch, een vorm van Nederduits, en onderhouden onderlinge nauwe banden.

Landbouw neemt een centrale plaats in hun bestaan in. Gezinnen zijn vaak groot en wanneer kinderen volwassen worden, hebben zij grond nodig om een eigen bedrijf te beginnen. Na enkele generaties kan de beschikbare landbouwgrond onvoldoende zijn om alle gezinnen een bestaan te bieden. Nieuwe kolonies worden dan elders gesticht.

De migratie heeft ook een culturele betekenis. Door gezamenlijk naar nieuwe gebieden te trekken, kunnen conservatieve mennonieten hun eigen onderwijs, geloofspraktijken en gemeenschapsleven voortzetten. De beschikbaarheid van betaalbare landbouwgrond bepaalt in belangrijke mate waar zij zich vestigen.

Dat heeft geleid tot een omvangrijke internationale landbouwbeweging. Onderzoekers onder leiding van Yann le Polain de Waroux brachten meer dan tweehonderd mennonitische kolonies in negen Latijns-Amerikaanse landen in kaart. Uit onderzoek blijkt dat hun gezamenlijke grondgebied groter is dan Nederland.

Traditioneel leven, moderne landbouw

Het beeld van mennonieten als eenvoudige boeren met een afkeer voor moderne voorzieningen is slechts gedeeltelijk juist. Binnen conservatieve kolonies zijn er beperkingen op bepaalde communicatiemiddelen, kleding en sociale gewoonten. Tegelijkertijd hebben sommige gemeenschappen omvangrijke landbouwbedrijven met moderne machines, zoals tractoren en maaidorsers.

Vooral in Bolivia en Paraguay hebben mennonitische kolonies zich ontwikkeld tot belangrijke landbouwproducenten. Hun economische activiteiten beperken zich niet tot de eigen voedselvoorziening. Zij produceren ook gewassen voor verkoop, zoals soja en maïs.

Die combinatie van traditioneel gemeenschapsleven en moderne landbouwtechnieken maakt de kolonies aantrekkelijk voor ondernemers die grote landbouwprojecten willen ontwikkelen. De families brengen ervaring, arbeidskracht en soms eigen kapitaal mee. Hun behoefte aan nieuwe grond sluit aan bij de ambities van investeerders die nog onontgonnen gebieden voor landbouw geschikt willen maken.

Ook Suriname kwam daardoor in beeld. Sinds 2022 hebben mennonitische groepen uit verschillende landen het land bezocht om vestigingsmogelijkheden te onderzoeken. Onder de regering-Santokhi werden afspraken gemaakt die uiteindelijk tot grote maatschappelijke bezorgdheid leidden.

Ondernemers achter vestigingsplannen

Eén van de eerste initiatieven liep via Terra Invest Suriname & Guyana, waarmee onder anderen de Nederlandse ondernemer Ruud Souverein en de Argentijnse landbouwondernemer Adrián Barbero waren verbonden. De plannen voorzagen in de vestiging van mennonitische landbouwfamilies op grote oppervlakten grond.

Na protesten van milieuorganisaties en inheemse vertegenwoordigers werd het oorspronkelijke project in 2024 door de regering-Santokhi stopgezet. Maar de belangstelling voor Suriname verdween daarmee niet.

Via Braganza Marketing Group kwamen er nieuwe landbouwplannen. Het bedrijf stelt dat op 13 januari 2026 drie overeenkomsten met het ministerie van Landbouw, Veeteelt en Visserij zijn gesloten voor projecten langs de Weg naar West-Suriname, samen 34.185 hectare groot.

Souverein vertelde in september aan de Ware Tijd dat Braganza Marketing Group rekening houdt met de komst van ongeveer 340 mennonietengezinnen. Daarbij wordt uitgegaan van gemiddeld honderd hectare per gezin. De investeringen werden op ongeveer 22 miljoen US dollar geraamd. “De afgelopen vijf jaar zijn regelmatig groepen naar Suriname gekomen die doorgaans na één of twee weken weer vertrokken”, verklaarde Souverein.

Braganza Marketing Group werkt met drie Surinaamse ondernemingen die landbouwgroepen uit Belize en Mexico vertegenwoordigen: Agriculture The Crown, Agriculture New Start en New Mexico Agriculture. De betrokken coöperaties bepalen zelf welke gezinnen deelnemen.

Geen sprake van grondverkoop

Directeur Lionel Blokland weersprak in september berichten dat Braganza Marketing Group grond aan mennonieten zou verkopen. Het zou gaan om samenwerking waarbij buitenlandse partners landbouwkennis, kapitaal en arbeidskrachten inbrengen.

Het bedrijf zegt gebruiksrechten voor twintig jaar te hebben en verwacht bij volledige uitvoering jaarlijks ongeveer dertien miljoen US dollar aan belasting af te dragen. Die opbrengsten zijn vooralsnog bedrijfsprognoses.

Suriname Green Energy Agriculture volgt een afzonderlijk traject. De onderneming sloot onder de vorige regering een publiek-private samenwerkingsovereenkomst voor landbouwontwikkeling en de productie van onder meer biobrandstof. Ze was betrokken bij de groep van 63 mennonieten die eind oktober uit het Mazonia-gebied werd verwijderd. De rechtszaak over hun verblijf staat los van de overeenkomsten die Braganza Marketing Group zegt te hebben gesloten.

LVV-minister Mike Noersalim benadrukte in september dat zijn ministerie geen afzonderlijke overeenkomst met de mennonieten heeft aangetroffen. Formele gronduitgifte behoort bovendien tot de bevoegdheid van het ministerie van Grondbeleid en Bosbeheer. Milieustudies, vergunningen en legaal verblijf blijven vereist.

“Terwijl de regering en milieuorganisaties bedenkingen hebben, zien ondernemers mogelijkheden voor grootschalige landbouw”

De plannen hebben intussen voor verdeeldheid gezorgd. Sommige gemeenschappen zien mogelijkheden voor werkgelegenheid en infrastructuur. Milieuorganisaties vrezen dat de komst van grote landbouwkolonies zal leiden tot ontbossing en aantasting van traditionele leefgebieden.

De bezorgdheid is mede ingegeven door ervaringen elders in Latijns-Amerika. In Bolivia, Peru en Colombia heeft de uitbreiding van mennonitische landbouwkolonies geleid tot omvangrijk bosverlies, omstreden grondtransacties en conflicten met inheemse gemeenschappen. In deel 2 van dit onderzoeksdossier worden die ervaringen onderzocht.

...