BESCHOUWING — Suriname gegijzeld in geopolitiek moeras

door

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) – het klimaatpanel van de Verenigde Naties (VN) – verkeert in een diepe crisis nu lidstaten ruziën over de publicatie van nieuwe rapporten en de begroting. Daardoor dreigt Suriname te worden meegesleurd en gegijzeld in een geopolitiek moeras waar wetenschap is gedegradeerd tot politiek wisselgeld. Als gevolg daarvan kan Suriname heel veel geld mislopen, waar het in de toekomst als carbon-negatieve natie aanspraak op zou kunnen maken.

Tekst Armand Snijders

Beeld IPCC

De IPCC-vergadering gaat ieder jaar vooraf aan de Conference of the Parties, kortweg COP, waar Suriname meestal ook is vertegenwoordigd. Van 9 tot en met 20 november vindt de COP31 plaats in het Turkse Antalya. Daar komen allerlei politieke kopstukken wereldwijd samen om de stand van zaken over klimaat en milieu door te spreken en er een gezamenlijk beleid voor vast te stellen.

“Het torpederen van het IPCC door grootmachten als Saoedi-Arabië houdt de mondiale oliemarkt kunstmatig in het zadel”

Op de IPCC-vergaderingen wordt standaard het echte voorwerk verricht door wetenschappers en deskundigen. De rapporten van het IPCC vormden altijd een gouden standaard: een kant-en-klaar, onomstotelijk wetenschappelijk dossier waarmee de diplomaten op het wereldtoneel konden zwaaien.

Groot financieel tekort

De recente flop van de cruciale IPCC-vergadering in Ethiopië – die is geëindigd zonder akkoord over de planning van nieuwe rapporten en zonder budget voor 2027 – is een enorm fiasco, dat volgens deskundigen de aanpak van de klimaatcrisis die gaande is in de wereld in de war kan schoppen.

Allereerst kon er in Addis Ababa geen akkoord worden bereikt over de tijdlijn. Het bleek onmogelijk om de neuzen dezelfde kant op te krijgen over de publicatiedatum van de nieuwe klimaatrapporten. Landen die vaart willen maken (zoals die behoren tot de Europese Unie (EU) en kleine eilandstaten) botsten hard met landen die de boel willen vertragen (zoals Saudi-Arabië, India en Rusland).

Ook over de begroting voor het IPCC-fonds is geen overeenstemming bereikt. Het panel kampt met een groot financieel tekort en de weigering om het budget goed te keuren brengt de voortgang van de werkgroepen direct in gevaar.

De vergadering liep op de slotdag zo ver uit dat de delegaties van verschillende kleine eilandstaten en minst ontwikkelde landen (zoals Antigua en Barbuda en Nepal) simpelweg moesten vertrekken om hun vlucht te halen. IPCC-voorzitter Jim Skea heeft de vergadering daarna officieel geschorst, omdat de besluitvorming zonder deze kwetsbare landen niet meer inclusief zou zijn.

(lees verder onder de )

IPCC-voorzitter Jim Skea besloot de vergadering na het vertrek van onder meer Antigua en Barbuda en Nepal officieel te schorsen, omdat de besluitvorming niet meer inclusief zou zijn.

Politieke belangen

De essentie van het conflict is dat verschillende landen en vooral politieke belangen tegenover elkaar staan. Aan de ene kant staat het blok dat eist dat de nieuwste wetenschappelijke feiten op tafel liggen vóór de cruciale Global Stocktake in 2028, hét moment waarop de wereldbalans van het Parijsakkoord wordt opgemaakt. Tot dit blok,  dat beseft dat de tijd dringt, behoort onder meer de Europese Unie.

Aan de andere kant opereert een destructief vertragingsblok onder leiding van oliegigant Saudi-Arabië, India en Rusland. Formeel schermt dit blok met het nobele argument dat ontwikkelingslanden meer tijd nodig hebben om hun eigen wetenschappers te positioneren. In de praktijk is het pure obstructie. Hoe langer de wetenschap wordt gegijzeld, hoe langer de wereld afhankelijk blijft van fossiele brandstoffen. Het IPCC wordt daardoor eigenlijk simpelweg getorpedeerd.

Schade voor Suriname tastbaar

De schade is nu al merkbaar. Als klein ontwikkelingsland bezit Suriname simpelweg niet de ambtelijke capaciteit of de budgetten om zelfstandig duizenden specialistische academische rapporten door te spitten en daarvan een vertaalslag naar de praktijk te maken.

Wanneer het IPCC-panel door geldgebrek en politiek gekonkel wordt lamgelegd, verliest Suriname zijn belangrijkste munitie. De claims over de stijgende zeespiegel, de dreigende verzilting van de agrarische kuststrook en de noodzaak van adaptatiegeld zijn op internationale conferenties niets waard zonder de onafhankelijke stempel van de VN. Zonder actuele data staat Suriname met lege handen tegenover de arrogantie van de grote industriële uitstoters.

Loss and Damage Fund

Dit echec raakt Suriname direct in de portemonnee. Beleidsmakers promoten het land maar al te graag als één van de weinige carbon-negatieve landen ter wereld – een groene long die meer CO2 opneemt dan uitstoot. Maar dat betaalt de dijken in Commewijne of de waterkeringen in Paramaribo niet. Suriname is afhankelijk van internationale mechanismen zoals het Green Climate Fund en het Loss and Damage Fund.

De crisis bij het IPCC legt een bom onder de betrouwbaarheid van de gehele VN-klimaatarchitectuur. Als de wetenschappelijke basis politiek besmet raakt, verdwijnt bij rijke westerse landen de bereidheid om miljarden in deze fondsen te storten. De toewijzing van adaptiegeld, dat voor Suriname van existentieel belang is om het hoofd letterlijk boven water te houden, zal hierdoor nog verdere vertraging oplopen. Tel daarbij op dat de Verenigde Staten onder Donald Trump het IPCC en het klimaatverdrag de rug hebben toegekeerd, en het rampscenario is compleet.

“Zonder actuele data staat Suriname met lege handen tegenover de arrogantie van de grote industriële uitstoters”

Vertragingstactieken olielobby

De ontluikende crisis legt ook een pijnlijk dilemma bloot voor de Surinaamse beleidsmakers. Terwijl Suriname aan de onderhandelingstafel de dupe is van de vertragingstactieken van de olielobby, wordt tegelijkertijd reikhalzend uitgekeken naar de miljardenstroom uit blok 58. De grootschalige olie- en gasexploratie voor de kust dwingt Suriname in een moeilijke spagaat, waarin het onmogelijk is een duidelijk en vooral keihard standpunt in te nemen.

Aan de ene kant smeekt het land om internationale klimaatgerechtigheid omdat zijn kustzone verzuipt, maar anderzijds bidt Suriname dat de wereldwijde vraag naar fossiele brandstoffen nog even standhoudt zodat het de oliedollars kan incasseren. Het torpederen van het IPCC door grootmachten als Saudi-Arabië houdt de mondiale oliemarkt kunstmatig in het zadel. Dat geeft de Surinaamse schatkist op de korte termijn misschien ademruimte, maar het beslecht op de lange termijn zijn ecologisch vonnis.