Zunder: ‘Suriname miste onder Santokhi kans om eigen reparatietraject te beginnen’

door

Suriname heeft volgens Armand Zunder, voorzitter van de Nationale Reparatiecommissie Suriname (NRCS), door het optreden van de vorige regering een belangrijke kans laten liggen om zelfstandig werk te maken van reparaties voor het trans-Atlantische slavernijverleden. Nadat Nederland excuses had aangeboden voor zijn aandeel in de slavernij, had Suriname volgens hem het initiatief kunnen nemen voor rechtstreekse gesprekken met Den Haag. Echter, toenmalig president Chandrikapersad Santokhi koos daar niet voor, omdat hij ook de geschiedenis van de contractarbeid bij het proces wilde betrekken.

Tekst Ivan Cairo

Beeld dWT archief

Nederland bood op 19 december 2022 namens de regering excuses aan voor het Nederlandse slavernijverleden. Koning Willem-Alexander volgde op 1 juli 2023 met excuses namens het Koninklijk Huis. Zunder stelt dat binnen de Caricom destijds werd verwacht dat Suriname na de Nederlandse excuses zelf stappen zou zetten, maar dat gebeurde niet.

“De Caricom verwachtte dat, maar dat is niet gebeurd omdat de toenmalige president contractarbeid erbij wilde hebben. Dus unu lasi sapakara en unu lasi en tere”

Daarmee heeft het land volgens hem feitelijk de boot gemist op een moment waarop er ruimte was om een eigen traject richting Nederland te beginnen. “Het zou wijs zijn geweest indien Suriname, nadat er excuses waren aangeboden door Nederland, het initiatief had genomen. De Caricom verwachtte dat zelf, maar dat is niet gebeurd omdat de toenmalige president contractarbeid erbij wilde hebben. Dus unu lasi sapakara en unu lasi en tere“, meent Zunder in gesprek met de Ware Tijd.

Volgens hem ontbreekt in Suriname tot nu toe een zelfstandig en duidelijk uitgewerkt beleid ten aanzien van het trans-Atlantische slavernijverleden en reparaties. Het land conformeert zich volgens hem hoofdzakelijk aan besluiten die op Caricom-niveau worden genomen. Dat betekent evenwel niet dat Suriname zijn kans definitief heeft verspeeld. Het land kan alsnog besluiten Nederland rechtstreeks te benaderen.

Indien dat niet tot resultaten leidt, ziet Zunder zelfs mogelijkheden voor een juridische route. “Suriname zou nog steeds kunnen kiezen voor het pad om Nederland rechtstreeks te benaderen en desnoods Nederland te dagen voor het Internationaal Gerechtshof voor de misdaden rond de trans-Atlantische slavernij en de misdaden die zijn gepleegd tegen de inheemsen in Suriname.”

Eigen juridische route Jamaica

Zunder reageert daarmee ook op de opmerkelijke stap die Jamaica heeft gezet deze week. De regering diende maandag in Londen formeel een petitie in die is gericht aan koning Charles. Een delegatie onder leiding van minister Olivia Grange van Cultuur bracht de petitie naar Buckingham Palace. Jamaica vraagt de koning, die nog altijd het Jamaicaanse staatshoofd is, drie juridische vragen voor te leggen aan het Judicial Committee of the Privy Council.

De petitie bevat geen financiële claim. Jamaica wil in eerste instantie juridische antwoorden krijgen die van belang kunnen zijn voor het verdere reparatietraject. De regering wil onder meer laten vaststellen of het gevangennemen van Afrikanen, hun gedwongen transport naar Jamaica en hun slavernij ooit rechtmatig waren onder het Engelse recht. Daarnaast vraagt het land of deze praktijken in strijd waren met het internationale recht en of het Verenigd Koninkrijk een juridische verplichting heeft om herstel te bieden aan de Jamaicaanse bevolking.

De Jamaicaanse regering had deze juridische route al in juni 2025 aangekondigd. Grange verklaarde toen in het parlement dat de juridische aanpak niet in strijd is met de politieke reparatiestrategie, maar daarnaast kan worden gevolgd. De petitie is gebaseerd op de mogelijkheid om onder de Judicial Committee Act van 1833 bepaalde juridische vraagstukken voor advies aan de Privy Council voor te leggen.

Buckingham Palace heeft inmiddels bevestigd op de hoogte te zijn van de Jamaicaanse stap. Het paleis benadrukt dat de koning een constitutionele en politiek neutrale positie heeft en dat de petitie volgens de daarvoor geldende procedure moet worden behandeld.

Vrijheid van elk Caricom-land

Zunder ziet de Jamaicaanse actie vooral als bewijs dat afzonderlijke Caricom-landen niet verplicht zijn te wachten totdat het regionale blok gezamenlijk verdere stappen zet. “De aanpak van Jamaica demonstreert de vrijheid die elk Caricom-land heeft om een opinie te hebben over reparaties”, zegt hij. De Jamaicaanse aanpak is volgens hem uitvoerig besproken binnen zowel de Caricom Reparations Commission als onder de regeringsleiders van de gemeenschap.

Zunder vermoedt dat Kingston voor een eigen route heeft gekozen omdat het vindt dat het gezamenlijke Caricom-proces onvoldoende snel verloopt en tegelijkertijd mogelijkheden ziet om Groot-Brittannië rechtstreeks te benaderen. Hij meent dat de Jamaicaanse actie daarom niet moet worden beschouwd als een breuk met het gezamenlijke Caricom-beleid.

Jamaica heeft de gemeenschap geïnformeerd en blijft betrokken bij het regionale reparatieproces. Ook heeft het land geparticipeerd in de actualisering van het tienpuntenprogramma voor reparatoire gerechtigheid van Caricom.

De stap van Jamaica onderstreept volgens Zunder tegelijkertijd wat Suriname zelf had kunnen doen nadat Nederland excuses had aangeboden. Paramaribo hoefde niet uitsluitend te wachten op gezamenlijke Caricom-besluiten, maar had een eigen diplomatiek of juridisch traject tegenover de voormalige kolonisator kunnen beginnen.