ZERO KANS OP OPSTAND OP PLANTAGE SURINAME

door

Een regering valt zelden door economische problemen alleen. Zij valt pas wanneer een georganiseerde oppositie erin slaagt, maatschappelijke onvrede om te zetten in politieke actie. En juist daar ontbreekt het vandaag aan. De grootste politieke overwinning van de NDP vond misschien wel ná de verkiezingen plaats. NDP heeft een ‘Kinki a systeem’ goed toegepast: zij heeft alle oproerkraaiers erbij genomen, in de regering en ook allemaal een lekkers gegeven. Dus ze hebben het systeem wel ‘gekinkiet’ en dat hebben ze zo sluw gedaan, dat er geen opstand meer kan uitbreken op Plantage Suriname.
Iedereen die maar een lucifer voor een protest bij zich draagt of droeg, is ‘geaccommodeerd’. Fjo-fjo, Sabaku, allemaal hebben een stukje vis, bonjo, een post, lekkers of tjauwmin gehad. En dus zitten ze rustig langs de Surinamerivier te chillen, terwijl de prijzen in de winkels blijven stijgen en de illusie zegeviert dat een stabiele koers een walhalla van Suriname zal maken! Een grote fout die de regering Santokhi-Brunswijk zuur is komen te staan. Had Chan zich laten overtuigen door de opportunistische Engel op zijn linkerschouder, dan had het protest nooit plaatsgevonden. De NDP heeft hiervan geleerd. Door alle zwervers, leeglopers en opportunisten te ‘accommoderen’, ook al waren ze veroordeeld voor wat dan ook, hebben ze de angel uit ieder potentieel protest gehaald. Lees deze analyse…
Misschien ligt de belangrijkste verklaring voor het uitblijven van maatschappelijke onrust niet uitsluitend bij de zwakte van de oppositie, maar juist bij de manier waarop de huidige politieke machtsverhoudingen na de verkiezingen zijn ingericht. Vanuit politiek-strategisch perspectief valt op dat een groot deel van het politieke speelveld onderdeel is geworden van de regeringscoalitie of zich daaraan heeft verbonden. Daardoor is het voor de oppositie aanzienlijk moeilijker geworden om een brede maatschappelijke coalitie op te bouwen die als motor van een protestbeweging kan fungeren.
Juist daarin schuilt volgens mij, de grootste politieke kracht van de huidige machtsconstructie. Een oppositie kan alleen succesvol mobiliseren wanneer zij bondgenoten vindt buiten de eigen partij. Wanneer potentiële partners zich echter al binnen of rondom de regeringscoalitie bevinden, ontstaat vanzelf een situatie waarin de ruimte voor gezamenlijke oppositie kleiner wordt. Dat betekent niet dat er geen kritiek bestaat, maar wel dat die kritiek veel moeilijker uitgroeit tot een breed georganiseerde beweging.
In politieke zin heeft de NDP daarmee een bijzonder sterke uitgangspositie gecreëerd. Niet alleen beschikt de coalitie over een parlementaire meerderheid, maar zij heeft tegelijkertijd de politieke ruimte waarbinnen een krachtige oppositie zich normaal gesproken ontwikkelt, aanzienlijk kleiner gemaakt. Daarmee is de VHP grotendeels op zichzelf aangewezen.
Onvrede alleen heeft nog nooit een regering ten val gebracht. Wie de Surinaamse samenleving de afgelopen maanden heeft gevolgd, merkt een merkwaardige tegenstelling op. Vrijwel iedereen kent wel iemand die klaagt over de hoge prijzen, de beperkte koopkracht, de moeizame economische situatie of de onzekerheid over de toekomst. De gesprekken op straat, op het werk en aan de keukentafel laten zien, dat veel burgers zich zorgen maken. Toch blijft het opvallend rustig. Er zijn geen massale protestmarsen, geen wekenlange demonstraties en geen maatschappelijke beweging die de regering werkelijk onder druk zet. Dat roept een fundamentele vraag op. Waarom blijft een volksopstand uit, terwijl de economische zorgen nog altijd groot zijn?
Het antwoord ligt niet uitsluitend in de economie. De geschiedenis leert juist dat regeringen zelden ten val komen, omdat de bevolking armer wordt. Armoede op zichzelf is vrijwel nooit voldoende om duizenden mensen tegelijkertijd de straat op te krijgen. Een opstand ontstaat pas wanneer maatschappelijke onvrede wordt verbonden aan politieke organisatie, geloofwaardig leiderschap en de overtuiging dat verandering daadwerkelijk mogelijk is. Juist die combinatie ontbreekt op dit moment in Suriname.
Een opstand begint niet bij het volk, maar bij een georganiseerde oppositie. Het romantische beeld dat een woedende bevolking spontaan besluit de straat op te gaan, komt in de politieke geschiedenis nauwelijks voor. Vrijwel iedere succesvolle protestbeweging werd voorafgegaan door maanden of zelfs jaren van voorbereiding, organisatie en politieke mobilisatie. Achter iedere grote volksbeweging bevinden zich mensen die richting geven aan maatschappelijke frustratie, die het vertrouwen weten te winnen van burgers en die erin slagen een gevoel van gezamenlijk doel te creëren.
Daarvoor is veel meer nodig dan felle toespraken in De Nationale Assemblée of scherpe berichten op sociale media. Een oppositie moet de samenleving feilloos kunnen aanvoelen. Zij moet begrijpen waar de pijn zit, welke emoties leven onder de bevolking en vooral, hoe die gevoelens kunnen worden omgezet in collectieve actie. Burgers verlaten hun dagelijkse bestaan niet zomaar om te demonstreren. Zij doen dat pas wanneer zij geloven dat hun deelname werkelijk verschil kan maken en wanneer zij vertrouwen hebben in de mensen die die beweging leiden. Daarmee wordt ook duidelijk waarom maatschappelijke onvrede in de ene periode wel leidt tot massale protesten en in een andere periode nauwelijks zichtbaar wordt.
Een volksopstand vraagt om leiders, organisatie en middelen. Wie de geschiedenis van protestbewegingen bestudeert, ziet steeds dezelfde ingrediënten terugkomen. Allereerst is er een oppositie nodig die bereid is de confrontatie aan te gaan en die over voldoende gezag beschikt om grote groepen burgers achter zich te krijgen. Vervolgens zijn er maatschappelijke leiders nodig die de onvrede voortdurend voeden, organiseren en richting geven. Vakbonden, jongerenorganisaties, maatschappelijke organisaties, religieuze leiders en invloedrijke opiniemakers vormen vaak de ruggengraat van een protestbeweging. Maar er is nog een factor waar zelden openlijk over wordt gesproken: middelen. Mobilisatie kost geld. Demonstraties organiseren, mensen vervoeren, communicatie opzetten, bijeenkomsten houden en campagnes voeren vragen om financiële ondersteuning. Iedere succesvolle protestbeweging beschikt uiteindelijk over een netwerk van mensen en organisaties die bereid zijn daarin te investeren. Zonder logistiek, organisatie en financiering blijft maatschappelijke onvrede vaak beperkt tot gesprekken in huiskamers en op sociale media.
Politiek idealisme alleen is zelden voldoende, de geschiedenis van Suriname bevestigt dit patroon. Ook Suriname vormt daarop geen uitzondering. Tijdens de laatste jaren van de regering-Bouterse, ontstond een brede oppositie waarin verschillende politieke partijen en maatschappelijke organisaties elkaar vonden. De VHP stond destijds niet alleen. Onder meer de NPS en andere maatschappelijke krachten trokken gezamenlijk op, waardoor maatschappelijke kritiek kon uitgroeien tot een brede protestbeweging. Juist die samenwerking gaf burgers het gevoel dat verandering mogelijk was.
Tijdens de regering-Santokhi ontstond vervolgens een spiegelbeeld van die situatie. De NDP bevond zich weliswaar in de oppositie, maar beschikte nog altijd over een omvangrijke politieke organisatie, ervaren partijstructuren en een trouwe achterban. De partij had voldoende organisatorische capaciteit om maatschappelijke onvrede politiek te kanaliseren en zichtbaar te maken. Economische problemen werden daardoor niet alleen gevoeld, maar kregen ook een politieke uitlaatklep. Of men het nu eens was met de strategie of niet, feit is dat de oppositie erin slaagde maatschappelijke frustratie voortdurend op de politieke agenda te houden en daarmee druk op de regering uit te oefenen.
Dat is precies het verschil met de huidige situatie. De VHP staat eerst voor haar eigen wederopbouw. Daarmee komen we bij een tweede verklaring voor het uitblijven van een volksopstand. De VHP bevindt zich na het verkiezingsverlies in een periode van zelfreflectie, interne heroriëntatie en organisatorische wederopbouw. Dat is een volkomen normale fase voor iedere politieke partij die een verkiezingsnederlaag heeft geleden, maar het betekent tegelijkertijd dat veel energie wordt besteed aan interne vernieuwing in plaats van maatschappelijke mobilisatie. Daar komt nog bij dat een partij die jarenlang regeringsverantwoordelijkheid heeft gedragen, tijd nodig heeft om haar geloofwaardigheid als oppositie opnieuw op te bouwen.
Burgers verwachten immers eerst antwoorden op de vraag wat er tijdens de vorige regeerperiode beter had gekund, voordat zij opnieuw bereid zijn massaal achter dezelfde partij aan te lopen. Dat maakt de positie van de VHP ingewikkeld. De partij moet tegelijkertijd zichzelf vernieuwen én een geloofwaardig alternatief vormen. Dat is een zware opdracht die niet binnen enkele maanden kan worden voltooid.
Rust betekent niet automatisch tevredenheid. Het zou daarom een vergissing zijn wanneer de regering de huidige politieke rust zou interpreteren als een bewijs dat de samenleving tevreden is. Stilte betekent niet noodzakelijk instemming. In veel landen blijkt juist achteraf dat maatschappelijke onvrede jarenlang onder de oppervlakte aanwezig was, zonder dat zij zichtbaar werd in grootschalige protesten.
Tegelijkertijd geldt ook het omgekeerde. Zolang er geen oppositie bestaat die de bevolking weet te verbinden, blijft maatschappelijke onvrede vaak versnipperd. Mensen blijven mopperen, maar ieder doet dat afzonderlijk. Zonder organisatie, zonder leiderschap en zonder een overtuigend politiek alternatief verandert die onvrede zelden in een massabeweging. Juist daarom lijkt de huidige regering voorlopig relatief veel bestuurlijke ruimte te hebben. Niet omdat alle problemen zijn opgelost of omdat de bevolking plotseling tevreden is geworden, maar omdat de politieke voorwaarden voor een brede volksmobilisatie op dit moment grotendeels ontbreken. Conclusie: een regering valt pas wanneer een alternatief opstaat.
Wie de geschiedenis van Suriname naast die van Rusland en tal van andere landen legt, ontdekt dat regeringen vrijwel nooit uitsluitend bezwijken onder economische problemen. Zij verliezen hun positie wanneer vier ontwikkelingen tegelijkertijd samenkomen: een bevolking die haar vertrouwen verliest, een geloofwaardige oppositie die maatschappelijke onvrede weet te organiseren, invloedrijke maatschappelijke leiders die bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen en een brede coalitie die beschikt over voldoende organisatorische en financiële capaciteit om die beweging langdurig te dragen. Juist die combinatie lijkt vandaag niet aanwezig. De VHP bevindt zich in een fase van herstel en heroriëntatie, terwijl de huidige regeringscoalitie erin is geslaagd een groot deel van het politieke speelveld aan zich te binden, waardoor de ruimte voor een brede oppositie kleiner is geworden dan tijdens eerdere regeringen. Dat maakt de kans op een massale volksopstand op korte termijn volgens mij beperkt.
Dat betekent niet dat de regering zich rijk mag rekenen. Politieke geschiedenis leert immers eveneens dat maatschappelijke steun geen permanent bezit is. Uiteindelijk wordt iedere regering afgerekend op resultaten. Wanneer verwachtingen niet worden waargemaakt, economische vooruitgang uitblijft en burgers het vertrouwen verliezen, kan ook een ogenschijnlijk stabiele politieke situatie snel veranderen. Voorlopig lijkt de huidige coalitie echter te profiteren van een politieke constellatie waarin niet zozeer de tevredenheid van het volk, maar vooral de afwezigheid van een voldoende sterke, georganiseerde en breed gedragen oppositie de belangrijkste verklaring vormt voor de rust op straat. Dat is misschien wel de meest onderschatte politieke realiteit van dit moment.
NDP Kinki systeem wel als een sluwe vos, en VHP staat te kijken. Zero kans op opstand, dus VHP en het Surinaams volk gaan lang wachten!
Dr. Ashwin Ramcharan RO
The post ZERO KANS OP OPSTAND OP PLANTAGE SURINAME ..