Wuqiao bewaart traditie en exporteert acrobatiek

door

Een jong meisje staat kaarsrecht op haar handen. Haar benen buigen langzaam naar voren totdat haar voeten bijna haar hoofd raken. Een paar meter verder probeert een andere leerling dezelfde beweging. Een trainer kijkt zwijgend toe, corrigeert een houding en laat haar opnieuw beginnen. Nog eens. En nog eens. Wat later op het podium moeiteloos en bijna gewichtloos zal lijken, blijkt hier in de acrobatenschool van Wuqiao vooral het resultaat van discipline, eindeloos oefenen en een lichaam dat jarenlang wordt getraind om het schijnbaar onmogelijke mogelijk te maken.

Tekst en beeld Ivan Cairo

Wie Wuqiao bezoekt, begrijpt al snel waarom deze plaats in de Noord-Chinese provincie Hebei zichzelf met overtuiging presenteert als de hoofdstad van de Chinese acrobatiek. Hier is acrobatiek geen voorstelling die ’s avonds begint wanneer het doek opengaat. Ze is overal: in trainingszalen, op straat, in theaters en in het museum waar duidelijk wordt hoe diep deze kunstvorm in het leven van Wuqiao is geworteld.

Bewuste keus

Een bezoek aan de Hebei Wuqiao Acrobatic Art School laat zien wat achter het uiteindelijke spektakel schuilgaat. In grote oefenruimten trainen jonge mensen hun lenigheid, kracht, evenwicht en coördinatie. Handstanden, overslagen en lichaamshoudingen worden eindeloos herhaald totdat iedere spier lijkt te weten wat er moet gebeuren.

Opvallend is de ernst waarmee de jongeren trainen. Voor hen is dit geen gymnastiekles na schooltijd. Zij kiezen bewust voor acrobatiek als beroep en carrière. Een opleiding kan toegang bieden tot professionele gezelschappen, theaters, toeristische producties en internationale optredens.

De 17-jarige Huang Jianqi heeft bewust gekozen voor een beroep als professionele acrobaat. Ze traint intussen drie jaar bij Hebei Wuqiao Acrobatic Art School en hoopt zich te kunnen aansluiten bij een van de top-acrobatengroepen van China. Lachend zegt ze een professionele carrière als acrobaat wel te zien zitten, maar ze houdt toch een slag om de arm. “Misschien dat ik ooit iets anders ga doen, maar voor nu is het acrobatiek.”Het internationale karakter van de opleiding is eveneens zichtbaar. Momenteel traint er een groep van 25 acrobaten uit Bangladesh in Wuqiao, naast studenten uit andere landen. Chinese en buitenlandse jongeren oefenen er in dezelfde zalen en ondergaan dezelfde intensieve training.

Jalal Uddin, trainer van de Bengaalse acrobaten, is zeer enthousiast dat zijn pupillen de gelegenheid hebben om in Wuqiao te trainen. Maar de twee maanden durende stage vindt hij te kort. “Elk jaar sturen we onze beste acrobaten voor twee maanden naar China, maar zes maanden zouden beter zijn”, zegt Uddin in gesprek met de Ware Tijd. Hij legt verder uit dat Bangladesh in 1994 is begonnen met professionele acrobatiek.

Buitenlandse studenten worden in Wuqiao met open armen ontvangen.

Kleuren, licht en spektakel

Na de geconcentreerde sfeer van de trainingsruimten verandert de ervaring zodra Wuqiao Acrobatics World wordt betreden. Hier vervaagt de grens tussen pretpark, openluchtmuseum en theater. Overal kan iets gebeuren. Op verschillende plekken staan straatartiesten klaar om hun kunsten te vertonen. Ze balanceren voorwerpen, jongleren, voeren goocheltrucs uit en zoeken contact met het publiek. Traditioneel vormgegeven gevels, rode lantaarns, uithangborden en straatjes vormen het decor. Een artiest begint zijn act en binnen enkele ogenblikken ontstaat een kring van nieuwsgierige toeschouwers.

Daar krijgt de bezoeker iets mee van de oude jianghu-cultuur: de wereld van rondtrekkende artiesten die hun kunsten op markten en pleinen vertoonden en afhankelijk waren van hun behendigheid en uitstraling om een publiek vast te houden.

Zodra de grote voorstelling begint, maakt de intimiteit van de straat plaats voor choreografie, licht, muziek en spektakel. De kleuren spatten van het podium. Felrood en goud worden afgewisseld met blauw, groen, geel en glinsterende stoffen die het theaterlicht vangen.

De rijk versierde kostuums zijn nadrukkelijk onderdeel van de voorstelling. Soms ogen ze traditioneel Chinees, dan weer zijn ze duidelijk ontworpen voor een moderne internationale show. Stoffen bewegen mee met draaiende lichamen en felle kleuren vloeien tijdens snelle groepsacts in elkaar over.

Lichamen draaien door de lucht. Artiesten bouwen menselijke constructies waarin evenwicht belangrijker lijkt dan de zwaartekracht. Voorwerpen worden op voeten, handen of hoofd gebalanceerd. Dan volgt weer een snelle groepsact waarin timing allesbepalend is.Juist na een bezoek aan de acrobatenschool krijgt zo’n voorstelling een andere betekenis. De bezoeker heeft eerder gezien hoeveel herhaling schuilgaat achter een beweging die hier in een paar seconden wordt uitgevoerd. Het publiek reageert zoals circuspubliek overal ter wereld reageert: eerst stil wanneer het gevaarlijk wordt, vervolgens met applaus en uitroepen zodra een stunt slaagt. Tijdens sommige acts is het zo stil dat alle aandacht naar één artiest wordt gezogen. Zodra de beweging lukt, volgt de ontlading.

In het Jianghu Theater krijgt de bezoeker een andere kant van Wuqiao te zien. Ook hier draait alles om behendigheid en verbazing, maar de presentatie grijpt nadrukkelijk terug op de oude wereld van volksartiesten, goochelaars en rondtrekkende entertainers.

De artiest speelt niet alleen met zijn attributen, maar ook met zijn publiek. Hij bouwt spanning op, laat een beweging bijna misgaan, wacht een fractie langer dan comfortabel voelt en voltooit dan alsnog zijn stunt. Dat contact tussen artiest en toeschouwer verbindt de moderne theatervoorstelling met een veel oudere traditie.

Museum vol verhalen

Wie daarna het museum bezoekt, ziet waar veel van wat buiten en op het podium wordt vertoond vandaan komt. Afbeeldingen, gebruiksvoorwerpen, kostuums en historische verwijzingen nemen de bezoeker mee naar een tijd waarin acrobatiek nog geen grote theaters, felle spots of uitgebreide geluidsinstallaties nodig had.Het museum laat zien hoe vaardigheden van meester op leerling en binnen families werden doorgegeven. Wat tegenwoordig in professionele oefenzalen systematisch wordt getraind, werd generaties lang binnen gemeenschappen aangeleerd en verder ontwikkeld.

Aan het einde van een dag in Wuqiao blijven vooral beelden hangen. De jonge leerling die telkens opnieuw een moeilijke houding probeert. De trainer die met een klein gebaar corrigeert. De artiest op straat die mensen om zich heen verzamelt. De schittering van goudkleurige versieringen onder theaterlicht. Felrode kostuums die tijdens een snelle beweging over het podium lijken te waaieren. De geconcentreerde gezichten vlak voordat een stunt begint en de brede glimlach zodra het applaus losbarst.

Van armoede naar acrobatenstad

De wortels van de acrobatische traditie in Wuqiao gaan meer dan tweeduizend jaar terug. Historische bronnen maken melding van acrobatische kunsten in de regio en op grafmuurschilderingen uit de Jin-dynastie, tussen 265 en 420, zijn al voorstellingen van acrobaten aangetroffen. Tijdens de Song-dynastie werd acrobatiek steeds populairder onder de gewone bevolking en in latere eeuwen trokken artiesten uit Wuqiao door China en uiteindelijk ver daarbuiten.

De geografische ligging hielp daarbij. De Beijing-Hangzhou Grand Canal liep door dit gebied en vormde eeuwenlang een belangrijke verkeersader. Rondreizende artiesten konden noordwaarts richting Beijing en Tianjin of zuidwaarts naar steden als Hangzhou en Yangzhou trekken.

Achter die ontwikkeling zat ook bittere noodzaak. De grond rond Wuqiao was niet overal geschikt voor een goed bestaan uit landbouw. Overstromingen en verzilte grond maakten het leven moeilijk. Wie onvoldoende aan het land kon verdienen, moest andere vaardigheden ontwikkelen. Acrobatiek werd daardoor behalve kunst en volksvermaak ook een manier om brood op de plank te krijgen.

Waar jongeren tegenwoordig bewust voor een professionele opleiding kunnen kiezen, werden hun voorgangers soms acrobaat omdat er weinig alternatieven waren. Vaardigheden waarmee ooit langs wegen, op markten en pleinen geld werd verdiend, zouden uiteindelijk de basis vormen voor een industrie die Wuqiao internationaal op de kaart heeft gezet.

De oude volkstraditie is inmiddels omgevormd tot een professionele opleiding zonder de historische oorsprong volledig los te laten. De Hebei Wuqiao Acrobatic Art School werd in 1985 opgericht en heeft zich steeds nadrukkelijker internationaal georiënteerd. Sinds 2002 worden er buitenlandse studenten opgeleid. Inmiddels hebben honderden studenten uit andere landen hier een training gevolgd.

Het China Wuqiao International Circus Festival werd in 1987 opgericht en groeide uit tot een bekende internationale ontmoetingsplaats voor circus en acrobatiek. Wuqiao Acrobatics World volgde in de jaren negentig en trekt tegenwoordig jaarlijks honderdduizenden bezoekers.

Acrobatiek werd daarmee tegelijkertijd erfgoed, opleiding, toeristische attractie en economische activiteit. In 2006 kreeg de traditie officiële nationale erkenning toen Wuqiao-acrobatiek werd opgenomen op China’s eerste nationale lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Wereld komt naar Wuqiao

Daarmee is een ontwikkeling ontstaan die bijna het omgekeerde is van wat eeuwen geleden gebeurde. Vroeger vertrokken artiesten uit Wuqiao om elders hun kunsten te vertonen en daarmee een inkomen te verdienen. Tegenwoordig komen mensen uit andere delen van China en uit het buitenland juist naar Wuqiao om de kunst te bekijken of zelf te leren.

De groep van 25 acrobaten uit Bangladesh is daarvan een zichtbaar voorbeeld. Wuqiao exporteert daarbij geen product dat in een fabriek wordt gemaakt en in een container wordt verscheept, maar kennis: lichaamstechniek, trainingsmethoden, choreografie, discipline en podiumervaring. Buitenlandse studenten nemen die vaardigheden mee naar hun eigen land, waar zij kunnen optreden of zelf anderen opleiden.

Tegelijkertijd komen internationale artiesten, gezelschappen en bezoekers naar Wuqiao. De stad heeft daardoor een opmerkelijke positie gekregen: ze bewaart een eeuwenoude lokale traditie en gebruikt diezelfde traditie om verbindingen met de rest van de wereld te leggen.

Een jonge vrouw geeft een demonstratie in het balanceren van een aantal houten banken.

De plaats bewaart haar erfgoed niet uitsluitend achter glas. In het museum wordt het verleden gedocumenteerd, terwijl enkele straten verder jongeren datzelfde erfgoed opnieuw instuderen. Straatartiesten tonen technieken die herinneren aan de rondtrekkende kunstenaars van vroeger en in het theater wordt de traditie met moderne belichting, muziek, choreografie en kleurrijke kostuums tot een hedendaags spektakel gemaakt.

Zo heeft Wuqiao een opmerkelijke cirkel gesloten. Wat ooit voor inwoners van een arme landbouwstreek een manier was om buiten hun woonplaats de kost te verdienen, is uitgegroeid tot een culturele industrie waarvoor buitenlanders juist naar Wuqiao komen.

De omstandigheden zijn veranderd. De podia zijn groter, de kostuums kleurrijker en de spots feller geworden. De artiesten reizen tegenwoordig per vliegtuig in plaats van met rondtrekkende gezelschappen langs het Grand Canal.

Maar achter alle glitter is één ding nauwelijks veranderd: voordat een acrobaat het publiek enkele minuten kan laten geloven dat de zwaartekracht niet bestaat, zijn duizenden uren nodig waarin hij leert haar te beheersen.