Het Nederlandse echtpaar Coby en Niko Gabel wandelt langs de Waterkant terug naar hun verblijf. Voor Coby (70) is het de eerste keer in Suriname. \u201cDe mensen zijn ontzettend lief. Heel gemoedelijk, heel gezellig. En de natuur vind ik prachtig\u201d, zegt ze tegen de Ware Tijd, gevraagd naar haar eerste indruk van het land. Niko (74) bezocht het land al eerder. Hij verbleef er in 1973 een jaar voor zijn werk bij de Troepenmacht in Suriname (TRIS).<\/p>\n
Tekst en beeld Morena Leter<\/p>\n
Hoewel hij positief is over de opknapbeurt van de Waterkant, plaatst hij lachend een kanttekening. \u201cIk zeg weleens thuis: ze hebben in Suriname allerlei soorten hout, behalve onderhoud. Ik ben bij de opening van de Waterkant geweest [november vorig jaar, red.], maar ben vooral benieuwd hoe het er volgend jaar uitziet.\u201d Hij vindt dat Suriname over een enorm potentieel als toeristische bestemming beschikt. \u201cHet land heeft zoveel potentie. Je steekt een stok in de grond en je kunt bij wijze van spreken drie keer oogsten. Maar ja, structureel is er nog wel wat te doen.\u201d<\/p>\n
Het echtpaar behoort tot de ruim 255.000 personen die Suriname jaarlijks bezoeken. Volgens diverse prognoses zal dit aantal de komende jaren verder groeien. Een van die prognoses komt uit een businessplan van de Raad van Toezicht (RvT) van de Suriname Toerisme Autoriteit (STA). De bevindingen werden in augustus 2025 aan president Jennifer Geerlings-Simons gepresenteerd. Volgens de prognose van de RvT van de STA ontving Suriname 246.547 bezoekers in 2023. Dat aantal kan oplopen tot 258.903 in 2026 en 314.698 in 2030.<\/p>\n
\u201cToerisme is tijdens deze regeerperiode een prioriteit\u201d, zegt minister Raymond Landveld van Transport, Communicatie en Toerisme (TCT) in gesprek met de Ware Tijd. Om uitvoering te kunnen geven aan het toerismebeleid wordt het ministerie momenteel verder ingericht. \u201cIn principe zijn we bezig om het ministerie weer nieuw leven in blaast\u201d, vertelt de bewindsman, die de functie sinds juli 2025 bekleedt.<\/p>\n
\u2018Toerisme is tijdens deze regeerperiode een prioriteit\u2019 \u2013 TCT-minister Raymond Landveld<\/p>\n
Volgens hem beschikken ondertussen alle vier de directoraten \u2013 Transport, Communicatie, Toerisme en Algemene en Administratieve Zaken \u2013 over een waarnemend directeur en zijn ook de ondersteunende diensten, waaronder interne controle, internationale betrekkingen en ICT, bemand met ten minste \u00e9\u00e9n persoon. \u201cDe opdracht aan de mensen die we hebben aangetrokken is om die afdelingen in te vullen. Ik verwacht dat we tegen het einde van het jaar alles up and running hebben\u201d, zegt Landveld.<\/p>\n
Potentie<\/p>\n
Errol Gezius, voorzitter van de Stichting United Tour Guides Suriname (UTGS), is ervan overtuigd dat Suriname nog veel groeipotentieel heeft als toeristische bestemming. Volgens hem benut het land momenteel slechts 20 procent van zijn toeristische potentie. Vooral in de diversiteit aan toerismeproducten valt volgens hem winst te behalen.<\/p>\n
\u201cWe [de gidsen, red.] hebben een standaard stadstour die vaak historie vermengt met cultuur. Maar je zou ook een stadstour kunnen opzetten rond architectuur, bomen, standbeelden of monumenten. In \u00e9\u00e9n gebied kun je bij wijze van spreken tien verschillende tours aanbieden, laat staan als je dat in heel Suriname doet.\u201d<\/p>\n
Gezius vindt dat toerisme, in vergelijking met sectoren als mijnbouw en landbouw, de grootste spin-off heeft. \u201cVoor elke toerist die Suriname bezoekt, komen er bijna vijftig mensen in actie: van vliegveldpersoneel, chauffeurs en restaurants tot hotels en organisatoren van trips. Die ene euro van de toerist wordt gedeeld over heel veel mensen, waardoor velen een centje meepikken. Naarmate er meer toeristen komen, zullen mensen ook voldoende inkomsten kunnen genereren om hun dagelijkse zorgen te boven te komen.\u201d<\/p>\n
Hij waarschuwt ervoor dat de economische draagkracht niet overschreden mag worden wanneer de sector groeit. \u201cAls mensen gewend zijn SRD 100 te verdienen en plotseling SRD 5000 verdienen, kan dat meer kwaad dan goed doen. Ze kunnen hun geld bijvoorbeeld uitgeven in casino\u2019s en seksclubs, terwijl ze het met begeleiding kunnen inzetten voor het opzetten van scholen, sportvelden en bibliotheken.\u201d<\/p>\n
Minister Landveld ziet daarin een gedeelde verantwoordelijkheid. \u201cNatuurlijk willen we ondernemerschap binnen het toerisme, maar daar zijn we [TCT, red.] dus niet alleen verantwoordelijk voor. Het is ook afhankelijk van het economische beleid, hoe je weer herinvesteert en dat soort zaken.\u201d Daarbij wijst hij onder meer op de rol van de Kamer van Koophandel en Fabrieken en het ministerie van Economische Zaken, Ondernemerschap en Technologische Innovatie (EZOTI).<\/p>\n
Ook de sociaal-maatschappelijke draagkracht is volgens Gezius van belang. \u201cNiet alleen het aantal bezoekers telt, maar ook wie er komen. Zo kun je het volk beschermen tegen drugsverkopers, sekstoerisme en mensen die kennis komen stelen.\u201d<\/p>\n
Gebrek aan kwaliteitsstandaarden<\/p>\n
Het binnenland maakte geen deel uit van het programma van het echtpaar Gabel tijdens hun twee weken durende vakantie. Toch blijkt uit een schatting van de presidenti\u00eble werkgroep Toerismeontwikkeling, functioneel van 1 november 2025 tot 1 mei 2026, dat 80 tot 90 procent van de toeristen lodges in Boven-Suriname en andere natuurgebieden bezoekt waar natuur- en gemeenschapstoerisme centraal staan.<\/p>\n
Lindie Aboikoni, voorzitter van de Stichting Toerisme Boven-Suriname, legt uit waarom het gebied zo in trek is: \u201cWat Boven-Suriname zo bijzonder maakt is de natuur, maar ook de puurheid, identiteit en tradities van de mensen die daar wonen. Boven-Suriname wordt door sommigen beschouwd als het best bewaarde Afrika buiten Afrika.\u201d<\/p>\n
Volgens de werkgroep ontbreekt het echter aan uniforme kwaliteitsstandaarden voor accommodaties, gidsen en touroperators. In de praktijk worden afspraken vaak onderling gemaakt, zonder centrale richtlijnen. Aboikoni schetst hoe dat er in Boven-Suriname uitziet. Naar zijn schatting zijn er meer dan twintig lodges in het gebied die gasten accommoderen.<\/p>\n
\u201cIn Boven-Suriname hebben we geen afvalsysteem zoals in de stad. Lodges voeren hun afval zelf af. Een deel werkt met een \u2018waste-in, waste-out\u2019-systeem, waarbij de groepsleider ervoor zorgt dat het afval na een trip wordt meegenomen. Sommige lodges die pakketten aanbieden, laten hun afval vervoeren naar Atjoni en vervolgens naar een stortplaats.\u201d<\/p>\n
\u2018Voor elke toerist die Suriname bezoekt, komen er bijna vijftig mensen in actie: van vliegveldpersoneel, chauffeurs en restaurants tot hotels en organisatoren van trips.\u2019 \u2013 Errol Gezius<\/p>\n
Voor sanitair zijn er lokale oplossingen ontwikkeld. \u201cDe meeste lodges beschikken over een eigen systeem voor de afvoer en verwerking van afvalwater.\u201d Om meer eenheid te cre\u00ebren in de aanpak wordt gewerkt aan het vastleggen van standaarden voor accommodaties. \u201cWe zijn momenteel bezig om samen met het Surinaams Standaarden Bureau (SSB) richtlijnen voor accommodaties uit te werken\u201d, aldus Aboikoni.<\/p>\n
Ook op het niveau van gidsen gebeurt veel op eigen initiatief. \u201cUTGS beheert een WhatsApp-groep met ongeveer 115 gidsen. De gidsen voeren tours uit, maar helpen ook waken tegen milieu- en natuurgerichte calamiteiten, waaronder dierensmokkel en stroperij. Ze ondernemen zelfstandig initiatieven voor het opknappen van wegen naar toeristische oorden als Brownsberg Natuurpark\u201d, zegt Gezius. In 2019 stelde het SSB de Nationale Standaard \u2018Boekingsagenten, Touroperators en Reisbureaus in Suriname\u2019 vast. \u201cZonder ministerieel besluit kan de standaard nog niet verplicht worden gesteld\u201d, benadrukt hij.<\/p>\n
Wachten op operationalisering Suriname Toerisme Autoriteit<\/p>\n
Voor het beheer van toerismedata, het ontwikkelen van kwaliteitsstandaarden voor de sector en het bevorderen van uniforme werkwijzen kijkt minister Landveld naar de STA. \u201cDat zijn allemaal verantwoordelijkheden van de STA\u201d, zegt hij. Ook de certificering van restauranthouders, gidsen en taxichauffeurs kan volgens hem onder de autoriteit vallen. Hoewel de Wet Suriname Toerisme Autoriteit op 1 juni 2023 werd afgekondigd, is de organisatie sindsdien nog niet operationeel.<\/p>\n
Stuard Orassie, voorzitter van de RvT van de STA, ziet daarin een knelpunt. \u201cVanwege het gebrek aan data en de beperkte toegang tot betrouwbare gegevens kan bijvoorbeeld uit de cijfers niet met zekerheid worden vastgesteld hoeveel van de aangekomen personen in Suriname daadwerkelijk toeristen zijn\u201d, zegt hij, verwijzend naar de eerdere prognose over stijgende bezoekersaantallen.<\/p>\n
\u201cEr dient ordening te komen in datamanagement. In verschillende presentaties van gezaghebbende organisaties in het land zie je verschillende cijfers voorbijkomen, en dat voelt niet goed aan. Het ligt nu aan de overheid om na assessments, overeenkomstig haar beleidsinzichten en strategie op de lange termijn, besluiten te nemen over hoe ze de STA daadwerkelijk kan operationaliseren. Hierna kan de STA invulling geven aan duurzaam toerisme zoals vervat in de wet van 1 juni 2023\u201d, aldus Orassie.<\/p>\n
De zittingstermijn van de in 2023 benoemde RvT loopt dit jaar af. Op de vraag van de Ware Tijd waarom de STA nog niet operationeel is, antwoordt Landveld: \u201cDe vorige raad is benoemd in 2023 en verder is er niets gebeurd. Waarom de vorige regering er niets mee heeft gedaan weet ik niet, maar wij gaan het wel doen.\u201d Volgens Landveld is er sinds de benoeming weinig voortgang geboekt, waardoor een nieuwe raad nodig is. \u201cWe hebben nieuwe energie nodig. Ik wil mensen hebben van wie ik weet: h\u00e9, daar zit energie in en ze gaan aan de gang. Ik heb hierover al afspraken gemaakt met de president. We gaan een nieuwe raad samenstellen.\u201d<\/p>\n
\u201cWat ik wil doen, is vanuit onze begroting 15 miljoen [SRD, red.] ter beschikking stellen\u201d, vervolgt hij. Daarmee verwijst Landveld naar de Wet Suriname Toerisme Autoriteit, waarin is bepaald dat de Staat een startkapitaal van SRD 15 miljoen beschikbaar moet stellen voor de STA. In totaal is volgens de bewindsman SRD 25 miljoen ingeruimd voor de ontwikkeling van lokaal toerisme. De overige SRD 10 miljoen is bestemd voor kleinere projecten. \u201cEen vakantieoord waar misschien een openbare weg niet zo goed is of het tourist information center dat we in alle districten willen hebben\u201d, licht hij toe. Gevraagd wanneer hij verwacht dat de STA operationeel zal zijn, antwoordt Landveld: \u201cTegen het eind van het jaar moet ook dat up and running zijn.\u201d<\/p>\n
Bereikbaarheid vergroten<\/p>\n
De Suriname Hospitality and Tourism Association (Shata) heeft het vergroten van de bereikbaarheid van Suriname hoog op de agenda staan. \u201cOp dit moment verkennen we samen met de overheid en relevante stakeholders mogelijkheden om de airlift verder te versterken\u201d, zegt directeur Germaine Oostwijk. \u201cAirlift is het aantal vluchten en luchtvaartmaatschappijen dat het land aandoet\u201d, legt ze uit.<\/p>\n
Volgens voorzitter Egon von Foidl zijn er regionale voorbeelden waaruit ook voor Suriname waardevolle inzichten kunnen worden gehaald. \u201cIn Guyana heeft de overheid actief ingezet op het uitbreiden van het aantal internationale vliegverbindingen. Vanuit Georgetown kun je rechtstreeks naar steden als New York, Miami, Toronto en Amsterdam vliegen.\u201d<\/p>\n
De beperkte bereikbaarheid heeft directe gevolgen voor de concurrentiepositie van Suriname. \u201cAls je een Canadese toerist wilt aantrekken, wordt het een uitdaging om dat binnen vier \u00e0 vijf uur te doen. De reis duurt vaak net zo lang als een vlucht naar Europa\u201d, aldus Von Foidl. Om die positie te versterken werkt de organisatie aan het formaliseren van een regionale samenwerking tussen Suriname, Guyana en Frans-Guyana. \u201cWe willen het gebied gezamenlijk positioneren als \u00e9\u00e9n bestemming. Als Guyana bijvoorbeeld een toerist aantrekt, kan die gemakkelijk doorreizen naar Suriname.\u201d<\/p>\n
High-end toerisme<\/p>\n
\u201cWat we moeten stimuleren is dat we op termijn, de komende tien, vijftien, twintig jaar, high-end toerisme hebben\u201d, zegt Landveld. \u201cEr zijn mensen, vooralsnog de Japanse toerist, die er geen probleem mee hebben om veel te betalen. Maar die [toerist, red.] wil alle luxe hebben, tot in de jungle. Die wil in zijn kamer kunnen staan en bij wijze van spreken die tijger daar zien\u201d, legt hij uit. Volgens de bewindsman zijn er in Suriname een paar lodges in het binnenland die daar naartoe bewegen. \u201cMaar we zijn nog niet op dat niveau om die mensen te cateren.\u201d<\/p>\n
Aboikoni herkent deze ontwikkeling. \u201cEr zijn gasten die kiezen voor een luxe lodge met airconditioning, warm en koud water en een gezondheidsmatras.\u201d Tegelijkertijd wil hij de sector niet in \u00e9\u00e9n richting duwen en juicht hij elke ontwikkeling toe die de sector verbetert. Hij vindt het belangrijk dat er ruimte blijft voor verschillende vormen van toerisme. \u201cJe moet eerst duidelijke categorie\u00ebn vaststellen. De service die je bij een luxe hotel en bij een eenvoudige lodge krijgt is verschillend. Soms kiest iemand eerder voor het eenvoudige.\u201d<\/p>\n
Ownership<\/p>\n
Gezius is de mening toegedaan dat de ontwikkeling van toerisme pas echt waarde heeft wanneer lokale gemeenschappen daar ook van meeprofiteren. \u201cVeel toeristische activiteiten worden vanuit Paramaribo georganiseerd. Dat is op zich niet verkeerd, maar daardoor ontstaat het risico dat gemeenschappen in de districten en het binnenland vooral uitvoerend werk doen.\u201d<\/p>\n
Volgens hem heeft dat invloed op de betrokkenheid van lokale gemeenschappen. \u201cAls mensen niet meeprofiteren of geen zeggenschap hebben, voelen ze minder ownership. Toerisme is pas duurzaam wanneer gemeenschappen zelf initiatieven nemen en daar ook de voordelen van ervaren.\u201d<\/p>\n
In Commewijne woont Andre Karijodimedjo (67) met zijn partner in een gebied waar dagelijks toeristische activiteiten plaatsvinden. Verderop aan de zandweg ligt Boutique Hotel Peperpot. Regelmatig fietsen toeristen langs zijn woning. \u201cZe vragen dan: wat voor plant is dit? Waar is die warung? Waar zijn de winkels of waar is Boutique Hotel Peperpot?\u201d, zegt Karijodimedjo.<\/p>\n
Hoewel hij naar eigen zeggen niet profiteert van de activiteiten rondom het hotel, vindt hij het belangrijk dat lokale gemeenschappen actief betrokken blijven bij de ontwikkeling van toerisme. \u201cJe kunt niet altijd wachten op de overheid.\u201d Tegelijkertijd vindt hij dat de overheid actiever moet samenwerken met lokale ondernemers en initiatieven vanuit de gemeenschap moet ondersteunen. \u201cAls bewoners met een goed idee komen, moet de overheid ze helpen om dat uit te voeren. Zo ontwikkel je het volk.\u201d<\/p>\n
Volgens Karijodimedjo vraagt toerismeontwikkeling om meer bewustwording binnen de samenleving. \u201cOp toeristisch gebied is de bevolking nog niet bewust genoeg.\u201d Daarbij wijst hij onder meer op zwerfvuil langs de weg en de manier waarop mensen omgaan met hun omgeving. \u201cIk zie flesjes en portiebakjes van bezoekers langs de weg. Die ruim ik zelf op.\u201d<\/p>\n
Om het bewustzijn rond toerisme te vergroten, lanceerden de ministeries van TCT en EZOTI op 1 juni de nationale mediacampagne \u2018Our Suriname \u2013 Dis\u2019 Na Wi\u2019. De campagne moet de samenleving bewuster maken van de economische en maatschappelijke waarde van toerisme voor Suriname. In een latere fase zal specifiek aandacht worden besteed aan jongeren.<\/p>\n
\u2018Als je een Canadese toerist wilt aantrekken, wordt het een uitdaging om dat binnen vier \u00e0 vijf uur te doen. De reis duurt vaak net zo lang als een vlucht naar Europa\u2019 \u2013 Egon von Foidl<\/p>\n
Landveld ziet daarnaast een actieve rol weggelegd voor lokale gemeenschappen. Gevraagd naar het voorbeeld van Commewijne, stelt hij dat er wel degelijk mogelijkheden zijn om inkomsten uit toerisme te halen. Volgens hem kunnen bewoners inspelen op de behoeften van bezoekers door zelfstandig producten of diensten aan te bieden.<\/p>\n
Denken in termen van generaties<\/p>\n
\u201cWat we nu zien is dat verschillende beleidsonderdelen binnen het toerisme onder diverse ministeries vallen, waarbij de onderlinge afstemming niet altijd optimaal is. Het versterken van samenhang en effici\u00ebntie blijft daarom een belangrijk aandachtspunt\u201d, zegt Oostwijk. Toerisme wordt wereldwijd gezien als een belangrijke bron van werkgelegenheid en armoedebestrijding, maar het ontbreekt nog aan een duidelijke strategische koers. \u201cAls het land helder kan formuleren wat voor soort bestemming het wil zijn en op welke doelgroep het zich richt, kan de sector gerichter worden ontwikkeld\u201d, vervolgt ze.<\/p>\n
Reizigers halen hun bagage op na aankomst op de Johan Adolf Pengel International Airport. De toerismesector rekent de komende jaren op verdere groei van het aantal bezoekers.<\/p>\n
Volgens haar moet de private sector daarin een grotere rol vervullen. \u201cToerisme is een economische sector. Het zijn bedrijven en ondernemers die investeren en producten ontwikkelen om bezoekers aan te trekken.\u201d Voor de overheid ziet zij een belangrijke faciliterende en kaderstellende rol, in nauwe samenwerking met de private sector. \u201cDe overheid moet zorgen voor wetgeving, regulering en ondersteuning waar nodig.\u201d<\/p>\n
\u201cWe kunnen verwachten dat we straks veel geld zullen verdienen met de olie-industrie\u201d, besluit Landveld. \u201cMaar op een gegeven moment raakt de olie op. Dan moet je sectoren hebben die gewoon door kunnen gaan. Toerisme is daar \u00e9\u00e9n van. Je bent er niet morgen; je komt er stapsgewijs. Onze toerismeproducten zijn diamonds in the rough. Ze moeten gepolijst worden.\u201d Hij is de mening toegedaan dat toekomstige inkomsten uit de olie-industrie daarbij een belangrijke rol spelen.<\/p>\n
\u201cAls je miljarden begint te verdienen, kan je al die high-end hotels, restaurants en transportmiddelen neerzetten en mensen spoedcursussen geven over hoe ze gasten moeten bedienen. Maar het is de vraag of je dat kunt vasthouden. Als je successievelijk groeit, kan je het beter vasthouden.\u201d Volgens hem moet verder worden gedacht dan een vijfjarige regeerperiode. \u201cLanden die grote stappen vooruit hebben gemaakt, durven te denken in termen van generaties.\u201d-.<\/p>\n
Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds Journalistiek Suriname (www.fonds-ssjs.org).<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het Nederlandse echtpaar Coby en Niko Gabel wandelt langs de Waterkant terug naar hun verblijf. Voor Coby (70) is het de eerste keer in Suriname. \u201cDe mensen zijn ontzettend lief. Heel gemoedelijk, heel gezellig. En de natuur vind ik prachtig\u201d, zegt ze tegen de Ware Tijd, gevraagd naar haar eerste indruk van het land. Niko … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,121],"tags":[],"class_list":["post-403977","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ware","category-wtijd"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/403977","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=403977"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/403977\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=403977"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=403977"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=403977"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}