\u00a0De traditionele (fraude) driehoek en haar latere uitbreidingen bieden houvast, maar verklaren onvoldoende, hoe financi\u00eble ontsporing in de praktijk ontstaat. Er is een patroon dat me al jaren bezighoudt. Eerst is er de rel. Een groot fraude\u00a0 of witwasschandaal, boetes van honderden miljoenen, parlementaire vragen, verontwaardigde opiniestukken. Denk aan de ING witwaszaak, de Dividendstrip\u2013\/CumEx constructies, het Wirecard debacle in Duitsland. Na de ontploffing weten we alles. Wie, wat, wanneer, hoeveel.
\nMaar daarvoor?
\nDaarvoor werken accountants, toezichthouders, banken, juristen, controllers \u2013 allemaal verstandige mensen \u2013 vaak jarenlang langs zo\u2019n casus heen.
\nHoe kan dat?
\nWe voegen regels toe, draaien aan controleknoppen, bouwen nieuwe modellen. En toch blijven we vooral achteraf goed in het reconstrueren van wat er misging. Mijn overtuiging: we kijken nog steeds op de verkeerde manier naar financi\u00eble criminaliteit. Te veel in labels, te weinig in anatomie.
\nVan label naar script
\nWe noemen iets fraude, corruptie of witwassen, en hebben dan het gevoel dat we het daarmee zo ongeveer benoemd hebben. Als afbakeningskader is het functioneel, maar als verklaringsmodel schiet het tekort. De ING boete vanwege ernstige tekortkomingen in het voorkomen van witwassen, wordt \u2018witwaszaak ING\u2019. Wirecard heette jarenlang een \u2018snelgroeiende fintech\u2019, tot het ineens \u2018een van de grootste boekhoudfraudes in Europa\u2019 werd. De Dividendstrip \/CumEx affaire wordt vaak samengevat als \u2018belastingfraude\u2019. Drie heel verschillende scripts, drie totaal andere werelden qua betrokkenen, structuren en misleidingstechnieken. Hetzelfde woord \u2018fraude\u2019, bedekt al die ladingen.
\nAls je wilt begrijpen hoe financi\u00eble criminaliteit ontstaat, moet je precies dat script zichtbaar maken. Ik probeer elke zaak terug te brengen tot vier vragen:<\/p>\n
Wat wilden de daders financieel precies bereiken?
\nIn welke fasen is dat gegaan (Hoe ziet de film eruit als je hem uittekent?
\nWelke concrete handelingen hebben de illegale uitkomst veroorzaakt?
\nWaarom kon dat juist in deze organisatie, in deze sector, op dat moment?<\/p>\n
Dat noem ik de anatomie van financi\u00eble criminaliteit.
\nVijf fasen die je bijna altijd terugziet
\nAls je grote zaken naast elkaar legt (de ING witwaszaak, Wirecard, CumEx, vastgoedfraudes, corruptie in aanbestedingen), zie je een herkenbaar patroon. Vrijwel altijd kun je de casus in vijf fasen knippen.<\/p>\n
Positioneren<\/p>\n
Eerst moet iemand een positie krijgen van waaruit hij of zij iets kan uitrichten.
\n-Bij ING: medewerkers en afdelingen met toegang tot klantdossiers en transactie monitoring die jarenlang signalen niet (voldoende) oppakten.
\n-Bij CumEx: banken, brokers, hedgefunds, fiscalisten en andere adviseurs op strategische plekken in de dividendketen.
\n-Bij lokale vastgoedfraudes: een inkoper, ontwikkelaar of bestuurder met invloed op grondaankopen, taxaties, gunningen.
\nFraude komt zelden als komeet van buitenaf. Ze nestelt zich in bestaande rollen en structuren.<\/p>\n
Misleiden & voorbereiden<\/p>\n
Daarna komt de set up. Het verhaal, de documenten, de systemen die iedereen gerust moeten stellen. Bij Wirecard zagen we schitterende groeicijfers, mooie presentaties, een zinderend fintech narratief. Toezichthouders en accountants kregen een verhaal, zoals: dit is complex, innovatief, grensverleggend. \u2018U hoeft niet alles te begrijpen, dat doen wij.\u2019 In de ING zaak was de misleiding subtieler. Het was niet \u00e9\u00e9n grote leugen, maar een jarenlang patroon van onvoldoende doorvragen, gemakzuchtige risicobeoordelingen, KYC processen die op papier goed leken maar in de praktijk gaten vertoonden. Formeel klopt er veel; materieel wordt het beeld vertekend.In CumEx constructies lag de kracht in de juridische en fiscale complexiteit. Het verhaal was: \u2018Het mag, de wet laat dit toe, dit is slimme fiscale planning.\u2019 Je zou kunnen zeggen, in deze fase wordt het \u2018toneel\u2019 gebouwd en het script geschreven.<\/p>\n
Kernhandelingen<\/p>\n
Dan komt de truc zelf: de handelingen die geld en risico\u2019s verplaatsen.
\n-Bij ING: ongebruikelijke transacties, soms overduidelijk, die niet of te laat werden gesignaleerd en gestopt.
\n-Bij Wirecard: boekingen en constructies waarmee fictieve cashposities en omzet werden gecre\u00eberd.
\n-Bij CumEx: dividendtransacties en shortposities die zo werden opgezet dat meerdere partijen \u201crecht\u201d leken te hebben op \u00e9\u00e9n keer betaalde dividendbelasting.
\nHet gaat hier niet om abstracties, maar om heel concrete beslissingen. Deze transactie goedkeuren, deze boeking maken, dit krediet verstrekken, deze claim uitbetalen.<\/p>\n
Verbergen & verschuiven<\/p>\n
Daarna moeten de sporen worden versluierd. Wirecard gebruikte een netwerk van buitenlandse entiteiten, \u2018derden\u2019 en trustconstructies, zogenaamd normale partners, in werkelijkheid een rookgordijn rond niet bestaande cashflows. CumEx was bij uitstek een spel met meerdere jurisdicties, verschillende partijen en timing van transacties. De complexiteit was geen bijvangst; ze w\u00e1s de truc. In witwasdossiers zie je hetzelfde. Geld wordt via verschillende landen, rekeningen en rechtspersonen geleid, vaak vermengd met legale omzet. De bedoeling is altijd dezelfde. Zorgen dat niemand nog helder kan reconstrueren waar het vandaan kwam en waar het hoort.<\/p>\n
Oogsten & bestendigen<\/p>\n
Tot slot wordt er geoogst.
\n-Bij Wirecard in de vorm van koerswinsten, bonussen, status, politieke contacten.
\n-Bij CumEx in miljarden euro\u2019s onterecht ontvangen belastingteruggaven.
\n-Bij lokale fraudezaken in vastgoed, luxe levensstijlen of het in stand houden van een \u2018succesvolle\u2019 organisatie.
\nEn vaak, als het een keer gelukt is, ontstaat er een patroon. \u2018Zo doen we dat hier.\u2019 De voorstelling wordt een serie.
\nOnder de motorkap: vijf mechanismen
\nDie vijf fasen vertellen wanneer wat gebeurt. De echte anatomie zit in de vraag: wat gebeurt er concreet? Daar zie ik in vrijwel elke zaak vijf mechanismen (M) terugkomen.
\nM1. Informatie & waarneming manipuleren
\nBijna altijd wordt eerst onze blik gemanipuleerd.
\n-Wirecard: schitterende groeicijfers, een verhaal over digitale betalingen en emerging markets, comfort van een beursnotering en grote namen in de governance.
\n-ING: dikke dossiers, procedures, handboeken, een beeld van \u2018we zijn echt met compliance bezig\u2019.
\n-CumEx: adviezen van gerenommeerde kantoren en banken, dikke memo\u2019s, een technocratische taal waar je als buitenstaander niet makkelijk doorheen prikt.
\nDit is precies wat goochelaars doen: \u2018misdirection\u2019. Je trekt aandacht naar de ene hand, terwijl de andere de truc doet. In financi\u00eble criminaliteit zijn dat niet de handen, maar de KPI\u2019s, de rapporten, de keurmerken, de mooie ESG verhalen, of de \u2018comfort letters\u2019. De echte afwijkingen zitten vaak in de voetnoten, de uitzonderingsregels in IT systemen, de kleine entiteit in een ver buitenland. Wie daar niet naar kijkt, ziet de truc niet.
\nM2. Toegang & bevoegdheden misbruiken
\nDaaronder speelt altijd de vraag: wie kon wat, waar, wanneer?
\n-Medewerkers bij ING met toegang tot rekeningen en monitoringsystemen.
\n-Managers en controllers bij Wirecard met de bevoegdheid om cijfers te boeken en goed te keuren.
\n-Structuren rond CumEx, waarin bepaalde partijen precies de right place, right time positie hadden om transacties zo te timen, dat ze profiteerden van gaten in het systeem.
\nFinanci\u00eble criminaliteit is zelden iets dat \u2018het systeem overkomt\u2019. Het is bijna altijd systeem intern, iemand gebruikt de legitieme toegang of positie om iets te doen wat niet kan.
\nM3. Waarde en risico\u2019s verschuiven
\nDit is de financi\u00eble kern. Welke beslissingen hebben waarde(n), rechten of risico\u2019s verplaatst?
\n\u2013 Een bank die een dubieuze transactie uitvoert of een klantrelatie te lang laat voortbestaan.
\n\u2013 Een onderneming die fictieve omzet boekt of verliezen parkeert in een \u2018vehikel\u2019.
\n\u2013 Een partij die via CumEx constructies miljarden aan belastingteruggaven lospeutert waar eigenlijk maar \u00e9\u00e9n keer belasting is betaald.
\nEen simpele testvraag die ik in onderzoek en opleidingen vaak stel: Welke transacties en besluiten zouden n\u00edet genomen zijn als iedereen de volledige, eerlijke informatie had gehad? Die vraag duidt de kern van dit mechanisme (M3).
\nM4. Structuren als sluier
\nDan de architectuur: vennootschappen, stichtingen, holdings, trusts, joint ventures. Op zichzelf is er niets mis met een vennootschap in Luxemburg of een trust in Jersey. Maar in veel grote zaken zie je structuren die in de praktijk vooral \u00e9\u00e9n functie hebben: onduidelijk maken wie waarover gaat.
\n-Wirecard gebruikte buitenlandse \u2018derden\u2019, waar accountants nauwelijks zicht op kregen.
\n-In witwasonderzoeken zie je vaak ketens van bedrijven rond vastgoed, consultancy, handel in bulkgoederen.
\n\u2013 In CumEx zat de kracht in het grensoverschrijdende spel tussen verschillende fiscale systematieken.
\nStructuur is nooit neutraal, het is onderdeel van de truc.
\nM5. Controles neutraliseren
\nTot slot, geen serieuze fraude zonder een mechanismen om controle te verlammen.
\n-Conclusie: meerdere mensen in verschillende functies die elkaar afdekken.
\n-Druk: \u2018We moeten targets halen, niet moeilijk doen\u2019, en: \u2018dit is strategisch, daar blijf je vandaan\u2019.
\n-Omkoping en belangenverstrengeling: adviseurs die eigenlijk twee heren dienen, politici of toezichthouders met bijbanen.
\nIn de ING zaak was het minder spectaculair, maar niet minder serieus. Jarenlang een cultuur waarin transactie monitoring en KYC te weinig prioriteit kregen. Niet \u00e9\u00e9n boosaardige genius, maar een systeem dat in de praktijk andere dingen belangrijker vond. Bij Wirecard kwamen signalen wel degelijk binnen van short sellers, journalisten, individuen, maar ze werden te vaak afgedaan als \u2018ruis\u2019, \u2018belangen\u2019 of \u2018onbegrip\u2019. Controle neutralisatie is soms keihard (omkoping), soms zacht (wegwuiven, rationaliseren).
\nWaarom is een anatomische manier van kijken relevant?
\nEen anatomische manier van kijken verschuift de aandacht van afzonderlijke factoren naar hun onderlinge samenhang. In plaats van gedrag te reduceren tot motief, gelegenheid of capaciteit, maakt deze benadering zichtbaar hoe besluiten, routines, prikkels en informatiestromen elkaar be\u00efnvloeden en versterken. Financi\u00eble ontsporing ontstaat zelden door \u00e9\u00e9n oorzaak, maar door een cumulatie van kleine verschuivingen die binnen organisaties normaal worden gevonden. Door deze dynamiek systematisch uiteen te rafelen wordt zichtbaar waar waarneming faalt, signalen worden genegeerd en verantwoordingsmechanismen hun werking verliezen. Juist deze samenhang blijft buiten beeld in traditionele verklaringsmodellen en verklaart, waarom ontsporing vaak pas achteraf herkenbaar is. Niet de afzonderlijke factor is doorslaggevend, maar de samenhang die ontsporing mogelijk maakt!
\nDr. Eric Mantelaers (als partner verbonden aan RSM Accountants en aan diverse kennisinstituten) onderzoekt waarom financi\u00eble misstanden vaak onzichtbaar blijven. Zijn focus ligt op systemische verklaringen, anomaliedetectie en de rol van menselijk oordeel in complexe omgevingen. Daarmee beoogt hij bestaande verklaringsmodellen te overstijgen.
\nThe post DE ANATOMIE VAN FINANCI\u00cbLE CRIMINALITEIT ..<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00a0De traditionele (fraude) driehoek en haar latere uitbreidingen bieden houvast, maar verklaren onvoldoende, hoe financi\u00eble ontsporing in de praktijk ontstaat. Er is een patroon dat me al jaren bezighoudt. Eerst is er de rel. Een groot fraude\u00a0 of witwasschandaal, boetes van honderden miljoenen, parlementaire vragen, verontwaardigde opiniestukken. Denk aan de ING witwaszaak, de Dividendstrip\u2013\/CumEx constructies, … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,119],"tags":[],"class_list":["post-400602","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ware","category-west"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=400602"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400602\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=400602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=400602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=400602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}