Het Vaticaan schreef op 15 mei geschiedenis met de publicatie van \u2018Magnifica Humanitas\u2019, de eerste encycliek (pastorale brief) van paus Leo XIV, die direct stof deed opwaaien in veel landen. Voor het eerst ging een paus verder dan zijn voorgangers door niet alleen excuses aan te bieden voor de misstappen van individuele christenen, maar expliciet de institutionele verantwoordelijkheid van de katholieke kerk voor de slavernij te erkennen.<\/p>\n
Tekst Tascha Aveloo<\/p>\n
Beeld Vaticaan<\/p>\n
In Suriname, bij de stichting Tata Kwasi ku Tata Tinsensi, de winti-religieuze organisatie die zich inzet voor de filosofische zuiverheid van de winti-gedachte, klinkt geen applaus, maar diepe verontwaardiging. \u201cHoewel we het fijn vinden dat er indirect nu op een meer brede manier vanuit een groter gevoel van verantwoordelijkheid wordt geredeneerd, zijn we met excuses alleen niet tevreden\u201d, stelt voorman Juli\u00ebn Zaalman tegenover de Ware Tijd. \u201cVoor de mensen die de directe schade dragen van dit verleden, voelt deze encycliek als koud, juridisch taalgebruik. Het is geen erkenning, het is ontwijking.\u201d<\/p>\n
\u201cGrootheid toon je niet door je historische fouten te verpakken in modern taalgebruik, maar door ze recht te zetten\u201dJuli\u00ebn Zaalman<\/p>\n
Paus Leo XIV noemde het verleden van het Vaticaan met betrekking tot de slavernij een \u201cwond in het christelijke geheugen\u201d en vroeg in naam van de kerk om vergiffenis. Deze verontschuldigingen markeren een belangrijke stap voorwaarts. Dit omdat eerdere pausen zich wel verontschuldigden voor de daden van individuele christenen, maar nooit eerder expliciet de rol van het Vaticaan en haar vroegere machtigingen aan Europese vorsten erkenden.<\/p>\n
Niet serieus<\/p>\n
De paus verbond dit historische onrecht bovendien met moderne problemen. Hij waarschuwde dat de digitale revolutie en kunstmatige intelligentie (AI) kunnen leiden tot nieuwe vormen van slavernij en kolonialisme. \u201cAllemaal \u2018mooie\u2019 woorden, pijnlijk en diep misleidend\u201d, meent Dompo tata Zaalman. \u201cWe zien hier een paus die met mooie morele volzinnen probeert recht te praten wat vijfhonderd jaar lang systematisch is kromgetrokken. Men neemt het intellectuele niveau van de Afrikaanse nakomelingen simpelweg niet serieus.\u201d<\/p>\n
In \u2018Magnifica Humanitas\u2019 betuigt de paus in duidelijke bewoordingen zijn spijt: \u201cHet is onmogelijk om geen diepe droefheid te voelen bij het overdenken van het immense lijden en de vernedering die zovelen hebben doorstaan, in schril contrast met hun onmeetbare waardigheid als personen die oneindig geliefd zijn door de Heer. Daarom vraag ik, in naam van de Kerk, oprecht om vergiffenis\u201d.<\/p>\n
De kerkvorst erkent dat kerkelijke autoriteiten in het verleden de onderwerping en slavernij van niet-christenen hebben gereguleerd en gelegitimeerd. Hij memoreert zelfs dat kerkelijke instellingen in de middeleeuwen zelf slaven bezaten en dat de kerk pas in de negentiende eeuw, onder paus Leo XIII, tot een absolute veroordeling van het instituut slavernij kwam.<\/p>\n
Echter, volgens Zaalman wekken de timing en de context van deze \u2018vergiffenis\u2019 argwaan. \u201cDe trans-Atlantische slavenhandel is namelijk niet het hoofdonderwerp van deze encycliek. \u2018Magnifica Humanitas\u2019 is in de kern een theologisch manifest over kunstmatige intelligentie en de bescherming van de menselijke waardigheid in het digitale tijdperk\u201d, vindt hij. \u201cDe paus gebruikt de historische slavernij als een historisch sjabloon om te waarschuwen dat moderne technologie de mens niet mag reduceren tot data, een product of vervangbare arbeid.\u201d<\/p>\n
Focus verschoven<\/p>\n
Zaalman vervolgt: \u201cDe paus gebruikt een eeuwenoud, bloedig trauma om een actueel, modern luxeprobleem zoals AI-gebruik, scherp te stellen. Door de slavernij in \u00e9\u00e9n adem te noemen met digitale uitbuiting, verschuift het Vaticaan de focus. Het gesprek gaat plotseling niet meer over \u2018wat deden wij toen met jullie voorouders\u2019, maar over \u2018wat gebeurt ons nu allemaal’\u201d.<\/p>\n
Hij noemt dat een bewuste afleidingsmanoeuvre. \u201cHet is een vlucht uit het verleden, om de confrontatie met het gezaaide leed en de diepe haat van toen te ontwijken. Ik begrijp dat de paus wellicht dingen met elkaar wil verbinden, maar het gewicht van de slavernij verdient het om alleen te worden genoemd binnen de context van toen en de doorwerking nu.\u201d<\/p>\n
Theologische en juridische rechtvaardiging<\/p>\n
Voor de stichting Tata Kwasi ku Tata Tinsensi voelt de encycliek als een verkapt, maar zwaar onvoldoende antwoord op de offici\u00eble brief die zij op 14 december 2025 naar het Vaticaan heeft gestuurd. In die brief kaartte de organisatie, het \u2018grootste probleem\u2019 aan namelijk de pauselijke bul \u2018Dum Diversas\u2019 uit 1452, uitgevaardigd door paus Nicolaas V. \u201cIn dat beruchte document gaf de toenmalige paus expliciete toestemming aan koning Alfonso V van Portugal om niet-christenen in Afrika te onderwerpen en te dwingen tot \u2018eeuwige slavernij\u2019 (in servitutem perpetuam).\u201d<\/p>\n
Latere bullen, zoals \u2018Romanus Pontifex\u2019 (1455) en \u2018Inter Caetera\u2019 (1493), bouwden voort op dit fundament. \u201cHet vormde de theologische en juridische rechtvaardiging voor de zogeheten \u2018Doctrine of Discovery\u2019, de dekmantel waarmee Europese staten oorlogen voerden, gronden roofden en de soevereiniteit en menselijkheid van inheemse en Afrikaanse volkeren eeuwenlang negeerden.\u201d Het Vaticaan heeft nooit publiekelijk gereageerd op de brief van de stichting. In plaats daarvan moeten de nazaten het volgens Zaalman nu doen met de vage zinsspelingen in \u2018Magnifica Humanitas\u2019.<\/p>\n
De kerk redeneert dat deze vijftiende-eeuwse bullen louter historische documenten zijn die geen deel uitmaken van het actuele kerkelijke recht. In 2023 verklaarde paus Franciscus al eens dat de \u2018Doctrine of Discovery\u2019 \u201cniet geldig\u201d en \u201cnooit onderdeel van de katholieke leer\u201d was.<\/p>\n
Zaalman schudt resoluut zijn hoofd bij die argumentatie. \u201cDat is juridisch en theologisch gegoochel. Men zegt nu dat die documenten nooit moreel bindend waren en in strijd zijn met het evangelie. Maar ze zijn wel honderden jaren lang de legitieme, offici\u00eble basis geweest voor de gruwelijkheden en de verrijking van de kerk. De kerk heeft met deze bullen in de hand gigantische vermogens en bezittingen vergaard.\u201d<\/p>\n
Herroepen<\/p>\n
Het struikelblok voor Zaalman, zit in het cruciale verschil tussen \u2018repudi\u00ebren\u2019 (afwijzen) en \u2018herroepen\u2019 (intrekken). \u201cDe katholieke kerk kiest steevast voor de eerste optie. Ze brengt nieuwe verklaringen uit waarin spijt wordt betuigd, maar de oorspronkelijke pauselijke teksten uit de middeleeuwen blijven juridisch en historisch ongeschonden in de archieven staan.\u201d<\/p>\n
Zaalman stelt dat een oprechte moraal een daad vereist, geen constructie om zelf buiten schot te blijven. \u201cEen formele herroeping betekent dat de kerk erkent: deze documenten zijn fout, het was een misdaad en we trekken ze met een nieuwe, gelijkwaardige bul officieel in. Wat de paus nu doet, is de schuld doorschuiven naar de tijd. \u2018Het was toen, wij zijn nu\u2019. De tekst blijft staan en zolang de bron niet is herroepen, blijft de spirituele en materi\u00eble schade doorwerken\u201d, vindt Zaalman.<\/p>\n
Achter deze onwil schuilt mogelijk de angst voor gezichtsverlies en de theologische doctrine van de pauselijke onfeilbaarheid, meent hij. Als de huidige paus expliciet toegeeft dat zijn voorganger in 1452 een grove, wrede en fundamentele fout maakte in de leer \u2013 een fout die eeuwenlang het offici\u00eble beleid van de kerk bepaalde \u2013 wankelt het gezag van het instituut. \u201cGrootheid toon je niet door je historische fouten te verpakken in modern taalgebruik, maar door ze recht te zetten\u201d, meent Zaalman.<\/p>\n
\u201cVoor de mensen die de directe schade dragen van dit verleden, voelt deze encycliek als koud, juridisch taalgebruik. Het is geen erkenning, het is ontwijking\u201dJuli\u00ebn Zaalman<\/p>\n
Eisen aan het Vaticaan<\/p>\n
Hij formuleert namens de organisatie heldere, onwrikbare eisen aan het Vaticaan. Zo stelt hij dat het Vaticaan een offici\u00eble pauselijke tekst moet uitvaardigen waarin de bullen \u2018Dum Diversas\u2019, \u2018Romanus Pontifex\u2019 en \u2018Inter Caetera\u2019 met naam en toenaam ongeldig worden verklaard, inclusief de intrekking van de claim op \u2018eeuwige knechting\u2019. \u201cDe kerk moet expliciet uitspreken en erkennen dat Afrikaanse religies en spiritualiteit \u2013 zoals winti \u2013 nooit \u2018slecht\u2019 of \u2018duivels\u2019 waren en dat het niet-christen zijn nooit een legitieme reden mocht vormen voor onderwerping of uitroeiing.\u201d<\/p>\n
En tenslotte moet er een ondubbelzinnige verklaring komen dat de Afrikaanse mens nooit minder mens is geweest. \u201cToen niet, nu niet en in de toekomst niet. Het leed dat de mensen is aangedaan omdat ze niet als volwaardig werden beschouwd, moet worden erkend als het grootste onrecht uit de menselijke geschiedenis\u201d, stelt Zaalman. Hij hoopt ooit formeel antwoord te krijgen van het Vaticaan om zo in discussie te kunnen gaan over dit onderwerp. <\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het Vaticaan schreef op 15 mei geschiedenis met de publicatie van \u2018Magnifica Humanitas\u2019, de eerste encycliek (pastorale brief) van paus Leo XIV, die direct stof deed opwaaien in veel landen. Voor het eerst ging een paus verder dan zijn voorgangers door niet alleen excuses aan te bieden voor de misstappen van individuele christenen, maar expliciet … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,121],"tags":[],"class_list":["post-400144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ware","category-wtijd"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=400144"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/400144\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=400144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=400144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=400144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}