Tekst en Beeld Tascha Aveloo<\/p>\n
\u201cIk was altijd wel ge\u00efnteresseerd in wie mijn voorouders waren. Ik vroeg veel, maar echte antwoorden kreeg ik niet\u201d, zegt Ellen Neslo over haar boek De schat van de vrijheid\u00a0(2025), waarin ze een indrukwekkend en persoonlijk verhaal tot leven brengt. Gebaseerd op jarenlang archiefonderzoek reconstrueert zij het leven van haar voormoeder Paulina van der Meer (1768\u20131861), een vrouw die zich vanuit slavernij wist op te werken tot een zelfstandige en invloedrijke figuur in het koloniale Suriname. <\/p>\n
Het boek werpt niet alleen nieuw licht op \u00e9\u00e9n leven, maar beschrijft ook een belangrijk en vooral onbelicht deel van de Surinaamse geschiedenis. De zoektocht bracht Neslo in 1999 naar het Nationaal Archief in Den Haag. Daar ontdekte ze toevallig een naam die haar leven zou\u00a0veranderen: Paulina\u00a0van der Meer. \u201cIk zag haar naam in een \u2018wijkregister\u2019 en dacht: zou ze familie zijn? Mijn oma heette ook Van der Meer.\u00a0Dat\u00a0moment was het begin van alles.\u201d Neslo heeft over het boek een lezing verzorgd in Readytex Art Gallery.<\/p>\n
\u201cVrijgemaakte mensen hielpen elkaar, vaak noodgedwongen.Er was geen enkele vorm van sociale zekerheid. Als je vrij was, moest je het zelf\u00a0uitzoeken. Dus\u00a0mensen hielpen elkaar\u201c<\/p>\n
Van Paramaribo naar de archieven<\/p>\n
Neslo is geboren in\u00a0Paramaribo, maar studeerde in Nederland. Haar loopbaan begon in het onderwijs, waarna zij als jurist onder meer verbonden was aan de\u00a0Universiteit Utrecht.Toch bleef \u00e9\u00e9n vraag haar altijd bezighouden: waar kom ik vandaan?\u00a0Zij doorbladerde eens in het Nationaal Archief in Den Haag zogenoemde\u00a0\u2018wijkregisters\u2019. \u201cEn toen zag ik de naam Paulina van der Meer, die aan de Maagdenstraat had gewoond en een gekleurde vrouw was en vroeg me af of ze familie zou zijn, want mijn oma van vaders kant heet Van der Meer.\u201d\u00a0<\/p>\n
Wat begon als nieuwsgierigheid groeide uit tot diepgaand historisch onderzoek. Neslo besloot systematisch archieven te bestuderen en startte in 2012 een promotietraject. Vier jaar lang onderzocht zij het leven van vrije, zwarte en gekleurde inwoners van Paramaribo in de periode 1850-1863. \u201cIk heb honderd twee\u00ebnzestig vrije mensen onderzocht, allemaal volwassenen met een beroep en een belangrijke positie in de samenleving. En wat ik ontdekte had ik niet geweten, namelijk dat er al een grote groep vrije zwarte invloedrijke mensen woonde in Paramaribo.\u201d<\/p>\n
Haar onderzoek, afgerond in 2016, toonde aan dat deze \u2018vrije, niet-blanke elite\u2019 een veel grotere rol speelde dan tot dan toe werd aangenomen. Het waren ambachtslieden, leraren, notarissen en zelfs bestuurders; \u00e9\u00e9n van hen was zelfs procureur-generaal. \u201cDeze mensen hebben de samenleving mede vormgegeven, maar hun verhaal is nauwelijks verteld.\u201d<\/p>\n
Het leven van Paulina van der Meer<\/p>\n
Na haar promotie werd Neslo benaderd door een uitgeverij met de vraag om het verhaal van Paulina van der Meer uit te werken. Ze dook opnieuw de archieven in en besteedde zeven jaar aan het reconstrueren van het leven. Paulina werd geboren in slavernij op plantage Santa Barbara en leefde daar vierendertig jaar in slavernij. In 1802 werd zij vrijgekocht door een Nederlandse man, een oud schipper die uit Nederland was gevlucht en vervolgens in Suriname werkte als timmerman en\u00a0molenmaker.\u00a0Ze kreeg met hem\u00a0twee kinderen.<\/p>\n
\u201cHij heeft haar vrijheid gekocht tegen een bedrag dat vergelijkbaar is met de prijs van een huis,\u201d vertelt Neslo. De man moest namelijk voor Paulina en de twee kinderen elk vijftig gulden betalen aan de overheid en ook een apart bedrag aan de plantagehouder. Hij moest zelfs een hypotheek ervoor nemen. \u201cHet was ongeveer twee keer zijn\u00a0jaarsalaris. Dat\u00a0laat zien hoe kostbaar vrijheid was.\u201dNa haar vrijlating verhuisde Paulina naar Paramaribo, waar zij nog negenenvijftig jaar als vrije vrouw leefde. Ze werkte als naaister en bouwde een bestaan op in een samenleving die haar niet vanzelfsprekend accepteerde.<\/p>\n
Overleven door samenwerking<\/p>\n
Een belangrijk aspect van Paulina\u2019s leven \u2013 en dat van velen in haar positie \u2013 was onderlinge solidariteit. \u2018Vrijgemaakte mensen hielpen elkaar, vaak noodgedwongen. Er was geen enkele vorm van sociale zekerheid. Als je vrij was, moest je het zelf\u00a0uitzoeken. Dus\u00a0mensen hielpen elkaar.\u201d <\/p>\n
Iemand die was vrijgekocht, moest bewijzen dat hij of zij een beroep had en daarmee dus geen last zou zijn voor de overheid. \u201cMen kan denken,\u00a0timmerman dat\u00a0is toch geen geweldig beroep maar toentertijd was dat wel het geval. Het betaalde goed\u201d,\u00a0vertelt\u00a0Neslo. De man met wie Paulina leefde, overleed niet lang nadat ze naar Paramaribo\u00a0waren\u00a0verhuisd. Hierna ving zij diverse andere vrouwen op, die van dezelfde plantage als zij afkomstig waren. Ze vormden een soort gekozen familie. \u201cMensen die samen op een plantage hadden geleefd, bleven elkaar\u00a0steunen.\u00a0Dat\u00a0was hun netwerk, hun veiligheid.\u201dDeze onderlinge hulp was essentieel, zeker in een stad als Paramaribo waar branden en armoede regelmatig voorkwamen.<\/p>\n
\u201cIedereen die vrij kwam, probeerde zijn moeder, kinderen of andere familieleden vrij te kopen en dat gebeurde op grote schaal\u201d<\/p>\n
Kettingmanumissie<\/p>\n
Een van de meest opvallende inzichten uit\u00a0Neslo\u2019s\u00a0onderzoek is het fenomeen dat Neslo,\u00a0kettingmanumissie\u00a0noemde. Dit verwijst naar vrijgemaakte mensen die vervolgens anderen\u00a0vrijkochten.\u00a0\u201cIedereen die vrij kwam, probeerde zijn moeder, kinderen of andere familieleden vrij te kopen en dat gebeurde op grote schaal.\u201d Ook Paulina speelde hierin een rol. Hoewel zij zelf slaven bezat \u2013 een realiteit van die tijd \u2013 werkte zij actief mee aan hun vrijlating. \u201cZe heeft meerdere mensen vrijgekocht en heeft tot aan haar dood geprobeerd anderen hun vrijheid te\u00a0geven.\u00a0Dat\u00a0laat zien hoe complex die samenleving was.\u201d <\/p>\n
Naast individuele verhalen brengt Neslo ook een bredere sociale structuur in\u00a0beeld namelijk\u00a0dat van een\u00a0bruisende\u00a0samenleving waarin vrije zwarte en gekleurde bevolking cruciale rollen in de stad vervulde. \u201cEr waren timmerlieden, naaisters, vroedvrouwen, maar ook mensen die in Nederland hadden gestudeerd. Sommigen bekleedden zelfs hoge functies.\u201d In 1827 richtte een groep van deze vrije burgers de organisatie \u2018Maatschappij van Weldadigheid\u2019 op die lijkt op een vroege vorm van sociale dienstverlening. Ze boden onderwijs, kleding en zorg aan armen. \u201cZe hebben eigenlijk een soort welzijnssysteem opgezet, terwijl de overheid niets deed.\u201d<\/p>\n
Aanzienlijk vrije gemeenschap<\/p>\n
Het werk van Neslo daagt bestaande opvattingen over de slavernijperiode uit. Veel mensen denken dat vrijheid pas in 1863 begon, maar haar onderzoek laat zien dat er al veel eerder een aanzienlijke vrije zwarte gemeenschap bestond. \u201cToen ik begon dacht ik ook dat bijna niemand vrij was v\u00f3\u00f3r 1863,\u201d zegt ze. \u201cMaar dat beeld klopt niet.\u201d Sterker nog, Neslo vermoedt dat veel Surinamers voorouders hebben die al v\u00f3\u00f3r de afschaffing van de slavernij vrij waren. \u201cDie groep was te groot om te\u00a0negeren. We moeten\u00a0dat verleden opnieuw bekijken.\u201d <\/p>\n
Wat Neslo vooral wil benadrukken, zijn de kracht en veerkracht van deze mensen.\u201cEr is veel leed geweest, en dat moeten we erkennen. Maar we moeten ook kijken naar wat mensen zelf hebben bereikt.\u201d Vrijheid werd niet afgewacht, maar bevochten \u2013 vaak letterlijk bij elkaar gespaard over jaren. \u201cMensen\u00a0spaarden\u00a0soms vijftien jaar om iemand vrij te\u00a0kopen. Dat\u00a0is\u00a0doorzettingsvermogen. Dat\u00a0is kracht.\u201d <\/p>\n
Met\u00a0De schat van de vrijheid\u00a0geeft Ellen Neslo niet alleen haar\u00a0voormoeder\u00a0een stem, maar ook een hele generatie die te lang onzichtbaar is gebleven. Ze zal zich de komende jaren erop toeleggen om nog meer van die bijzondere verhalen in boekvorm uit te brengen. <\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tekst en Beeld Tascha Aveloo \u201cIk was altijd wel ge\u00efnteresseerd in wie mijn voorouders waren. Ik vroeg veel, maar echte antwoorden kreeg ik niet\u201d, zegt Ellen Neslo over haar boek De schat van de vrijheid\u00a0(2025), waarin ze een indrukwekkend en persoonlijk verhaal tot leven brengt. Gebaseerd op jarenlang archiefonderzoek reconstrueert zij het leven van haar … Lees verder<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[107,121],"tags":[],"class_list":["post-395908","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ware","category-wtijd"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/395908","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=395908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/395908\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=395908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=395908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/panamaserver.in\/leliedorp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=395908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}