Woordenspel: Santokhi ontkent ‘opdrachten’ aan pg

door

PARAMARIBO – Voormalig president Chandrikapersad Santokhi heeft tijdens zijn ambtsperiode van 2020 tot 2025 bij herhaling – onder meer tijdens persconferenties, interviews en openbare vergaderingen van De Nationale Assemblee – verklaard dat hij de procureur-generaal “opdracht” had gegeven in verschillende zaken. Donderdag ontkende hij echter in het parlement categorisch ooit bevelen te hebben verstrekt aan de pg. Deze plotselinge koerswijziging leidde tot grote verbazing en zelfs hilariteit onder meerdere parlementariërs.

Het debat over de hervorming van de rechterlijke macht in De Nationale Assemblee (DNA) nam donderdag een scherpe wending toen VHP-assembleelid en oud-president Chan Santokhi fel van zich afbeet. De bewering dat hij tijdens zijn presidentschap opdrachten zou hebben gegeven aan de procureur-generaal (pg), bestempelde hij als een “grove leugen”. Volgens Santokhi heeft hij nooit gebruikgemaakt van de constitutionele mogelijkheid om bevelen te geven in het belang van de staatsveiligheid. Deze stellingname stuitte op direct verzet van de coalitie. Diverse leden, onder wie NDP-fractieleider Rabin Parmessar, Poetini Atompai (NPS) en Ann Sadi (NDP), hielden voet bij stuk: zij herinnerden de oud-president aan zijn eigen publieke uitspraken waarin de woorden “ik heb de pg opdracht gegeven” meermaals klonken. Santokhi ontkende dit echter glashard.

Dunne lijn tussen verzoek en bevel

In zijn verdediging zocht Santokhi de nuance in de juridische terminologie. Hij erkende dat de Grondwet wel degelijk ruimte biedt voor de regering om in uitzonderlijke gevallen, wanneer de staatsveiligheid in het geding is, bevelen te geven aan de pg. Hij benadrukte echter dat hij die kaart nooit heeft getrokken, in schril contrast met zijn voorganger, doelende op president Desi Bouterse. “Ik kan documenten overleggen waaruit blijkt dat andere presidenten wél bevelen hebben gegeven. Ik niet,” betoogde hij strijdbaar.

De ex-president pareerde de kritiek door situaties aan te halen waarin de staatsveiligheid daadwerkelijk onder druk stond, zoals de gewelddadige ongeregeldheden van 17 februari 2023. In die context gaf hij aan de pg te hebben verzocht om onderzoek te doen. “Dat is geen bevel. Dat is een verzoek dat iedere burger kan doen,” aldus Santokhi. Het onderscheid tussen een presidentieel ‘verzoek’ en een constitutioneel ‘bevel’ bleek voor veel aanwezigen echter een semantische exercitie die de eerdere beeldvorming niet zomaar wegnam.

De impact van presidentiële woordkeuze

De discussie in het parlement stond in scherp contrast met eerdere waarschuwingen vanuit het Openbaar Ministerie zelf. In november 2024 benadrukte pg Garcia Paragsingh tijdens een bijeenkomst met journalisten al dat de president geen opdrachten geeft aan het OM in individuele strafzaken. Hoewel zij politieke uitspraken over vermeende instructies destijds afdeed als onderdeel van het politieke debat, was haar waarschuwing aan het adres van het staatshoofd duidelijk. Paragsingh stelde dat herhaalde uitlatingen als “ik heb de pg opdracht gegeven”, wanneer deze niet worden gecorrigeerd, de onafhankelijkheid van het vervolgingsapparaat ernstig kunnen schaden. “De president moet beter letten op zijn woordkeuze als het om het OM gaat,” luidde haar toenmalige kritiek.

Fundamentele kritiek op de hervormingsplannen

Buiten de persoonlijke polemiek om, plaatste Santokhi inhoudelijke en scherpe kanttekeningen bij de huidige wetsvoorstellen voor de rechterlijke macht. Volgens hem raken de voorstellen weliswaar aan de kern van de Surinaamse rechtsstaat, maar falen ze in het aanpakken van de werkelijke, structurele problemen. Hij waarschuwde dat de wetten, zoals ze er nu liggen, zelfs kunnen leiden tot politieke beïnvloeding. “Discussies over drie of vier pg’s lossen de fundamentele problemen van de rechtsstaat niet op,” stelde hij resoluut.

De oud-president pleitte voor een integrale benadering, gestoeld op de principes van de trias politica. Hij wees op het gebrek aan een duidelijk wettelijk kader voor overleg tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Zonder zo’n kader blijven de machten volgens hem in elkaars vaarwater zitten. Daarnaast uitte hij zijn zorgen over de beperkte capaciteit van de rechterlijke macht, zeker met het oog op de naderende economische impulsen van de oil & gas-sector, die een robuust en efficiënt rechtssysteem vereisen.

Cassatie: De roep om de Caribbean Court of Justice

Een cruciaal onderdeel van het debat betrof de invoering van een derde instantie (cassatie). Suriname is momenteel het enige land binnen de Caricom met slechts één beroepsinstantie. De VHP-fractie, bij monde van Santokhi, pleit voor een pragmatische en internationale oplossing. In plaats van het oprichten van een eigen Surinaamse Hoge Raad — wat volgens deskundigen zou leiden tot ‘kannibalisme’ op de al schaarse vijver van ervaren rechters — wordt er gekeken naar de Caribbean Court of Justice (CCJ).

Het voorstel is om de cassatierechtspraak onder te brengen bij de CCJ, met een in Suriname gevestigde afdeling en een gemengd team van Surinaamse en internationale rechters. Dit zou de rechtszekerheid vergroten en direct internationaal vertrouwen wekken bij investeerders. Voor Santokhi is dit de enige manier om onafhankelijkheid te waarborgen en weg te blijven van de “ons-kent-ons” cultuur in een kleine gemeenschap.

Toen PL-fractieleider Bronto Somohardjo na Santokhi’s presentatie het woord nam, liep nagenoeg de volledige VHP-fractie demonstratief de zaal uit, op waarnemend fractieleider Dew Sharman na. Somohardjo en diverse coalitieleden lieten de kans niet onbenut om te sneren naar de weggelopen fractie, een gedrag dat ook de NDP-fracties de afgelopen jaren hebben laten zien.