Winti tussen twee werelden: spanningen en verschillen tussen Surinamers in Nederland en Suriname

“Ja, den Sranan man fu Holland e kon pori a kulturu! Walo soort sani de du tap den prey now!” Het zijn uitspraken die Ryaen La Rose naar eigen zeggen regelmatig heeft moeten aanhoren. De kritiek dat Surinamers uit Nederland de Winti-cultuur zouden “bederven”, klinkt al jaren.
Voor La Rose was dit als onderzoeker aanleiding om in gesprek te gaan met verschillende betrokkenen over de manier waarop Winti in Nederland wordt gepraktiseerd en hoe dat zich verhoudt tot de beleving in Suriname.
Tijdens lezingen in Amsterdam, onder meer bij Yeye Taki, trof hij regelmatig mensen die openlijk en trots spraken over Winti. Voor sommigen betekent het geloof alles; zij hebben hun leven gebouwd op de fundamenten ervan. Dat staat in schril contrast met de terughoudendheid die hij vaak ervaart in Suriname.
Andere ontwikkeling, andere beleving
De afgelopen twee jaar observeerde La Rose zowel in Suriname als in Nederland hoe Winti wordt beleefd. Hij bezocht lezingen, voerde gesprekken en woonde prey’s (religieuze bijeenkomsten) bij. Volgens hem is het belangrijk te beseffen dat de groep die destijds naar Nederland vertrok een andere ontwikkeling heeft doorgemaakt dan de groep die in Suriname achterbleef.
Migreren betekent vertrekken met je verleden, cultuur en toekomst in je bagage. In Nederland zochten velen houvast in wat zij hadden achtergelaten. De documentaire Lespeki Mama (1994) toont volgens La Rose treffend de worsteling rond de spirituele erfenis en de uitdagingen van het praktiseren van Winti in een ander land.
Vaak hoorde hij dat bepaalde rituelen niet in Nederland uitgevoerd zouden kunnen worden, met name rituelen in het bos (obia). Sommigen zouden speciaal naar Suriname moeten afreizen om deze uit te voeren. Dat roept vragen op: wat als iemand die mogelijkheid niet heeft? En waarom keren sommigen terug met de mededeling dat hun problemen niet zijn opgelost, nadat zij leningen hebben genomen om spirituele baden in Suriname te ondergaan?
Spiritualiteit kent geen grenzen
In zijn gesprekken in Nederland werd juist benadrukt dat veel rituelen wel degelijk buiten Suriname uitgevoerd kunnen worden. Spiritualiteit kent volgens spirituele genezers geen landsgrenzen. Wie bidt en om begeleiding vraagt, zal die ook in het buitenland vinden.
Wiri’s (kruiden) voor rituele baden zijn ook daar verkrijgbaar, stellen beoefenaars. Een grote uitdaging is echter dat wiri’s die uit Suriname worden gehaald vaak duurder zijn. Daarom doen familieleden in Nederland geregeld een beroep op familie in Suriname om de kruiden per post te versturen.
Hoe dieper La Rose zich als onderzoeker in spiritualiteit verdiepte, hoe sterker hij tot de overtuiging kwam dat intentie en woorden doorslaggevend zijn. “A sani no habi fu go nanga tranga” – niet alles hoeft met dwang of volgens vaste patronen te gebeuren.
Spektakel of verdieping?
Tegelijkertijd signaleert hij verschillen tijdens prey’s die door zogeheten SuriNeds in Suriname worden geleid. Soms lijkt het volgens hem meer op een spektakel, andere keren op een traditionele bijeenkomst voor de bigi sma’s (voorouders). De vraag rijst waar de oorzaak van die verschillen ligt: bij de duman (priester) of bij de veranderde beleving van Surinamers in Nederland.
SuriNeds geven aan dat zij in Nederland, als minderheid in een andere omgeving, sterker op zoek gaan naar hun identiteit dan veel Afro-Surinamers in Suriname. Het fungeert als een overlevingsstrategie. Vooral jongeren in de Surinaams-Nederlandse gemeenschap spreken zich nadrukkelijk uit over hun afkomst, zichtbaar in activiteiten, lezingen en de herdenking van Keti Koti op 1 juli.
In gesprekken met onder anderen Nana Efua Marian Markelo, Otmar Watson (beter bekend als Kodjo Kumambala) en Sisa Akima van Yeye Taki werd duidelijk dat Winti in Nederland niet slechts draait om rituelen of traditionele kleding. Het gaat om zingeving, zelfreflectie en een spirituele reis.
Voor velen betekent het ook het doorbreken van negatieve familiepatronen en het loskomen van het stigma dat nog steeds rond Winti hangt in Suriname en bij bepaalde groepen in Nederland. Ondanks dat Winti door sommige Afro-Surinamers wordt verafschuwd, is te zien dat andere bevolkingsgroepen het geloof juist omarmen en daarin rust vinden.
Schaamte en erkenning
La Rose concludeert dat Surinamers in Suriname en in Nederland wezenlijk verschillend omgaan met Winti. In Nederland is er minder schaamte om het geloof openlijk te praktiseren. In Suriname daarentegen heerst nog steeds een zekere geheimzinnigheid.
Hoewel Winti sinds 1971 niet langer strafbaar is – het werd toen geschrapt uit het Wetboek van Strafrecht – wordt het bij sommige overheidsinstanties nog altijd niet expliciet erkend als geloofsovertuiging. Sinds 2015 kent Suriname wel een officiële Wintipriesteres, Okonfo fu Kondre Dorenia Babel, evenals enkele Wintihuwelijksambtenaren.
De centrale vraag blijft volgens La Rose wat Surinamers in Suriname tegenhoudt om Winti volledig te omarmen en als volwaardig geloof te erkennen. Zolang het idee blijft bestaan dat Winti een “laatste redmiddel” is – “A no te nowtu de dan un mus suku a pasi fu Winti” – zal het als tweederangs worden gezien.
Toch klinkt er ook een stem van geduld en hoop. Zoals Okonfo fu Kondre stelt: wat in eeuwen is afgebroken, kan niet in korte tijd worden hersteld. Het vergt tijd, acceptatie en samenwerking om Winti de plaats te geven die het verdient, aan beide zijden van de oceaan.
The post Winti tussen twee werelden: spanningen en verschillen tussen Surinamers in Nederland en Suriname appeared first on Suriname suriname.

...