Winti-kenner Zaalman:

door

RK- kerk moet verantwoordelijkheid nemen tegen aandeel in slavernij verleden

Tekst en beeld Tascha Aveloo

“Als nazaat van zij die in slavernij werden gehouden, houdt het me bezig. Het leeft in mij, en met mij in anderen, hoe de rooms-katholieke kerk vanuit haar standpunt van ‘hoge moraal en ethiek’, het honderden jaren heeft goedgekeurd dat mensen in slavernij mochten worden gehouden”, stelt Odompotata Juliën Zaalman. De winti kenner, schrijver van vele winti boeken en voorzitter van de winti religieuze organisatie ‘Tata Kwasi ku Tata Tinsensi in Suriname’, is geruime tijd bezig met onderzoek over dit onderwerp.

Velen zeggen dat het ‘allemaal geschiedenis is’, en dat de Afro-mens als geheel zou moeten kunnen vergeven en doorgaan met het leven. “Dat kan inderdaad zo zijn. Ik heb bijvoorbeeld tijdens het bezoek van Koning Willem-Alexander ervaren dat er ook anderen zijn die zich hiervan bewust zijn, en die begrijpen waarom sommige dingen nodig zijn”. In dat kader schreef Zaalman een uitgebreide brief aan Paus Leo XIV.

“Ik vind het noodzakelijk dat de rooms-katholieke kerk verantwoordelijkheid neemt voor haar rol in deze onrechtvaardige en onmenselijke praktijken tegen Afrikaanse mensen“

Verantwoordelijkheid nemen

In de brief doet vraagt de winti-kenner dringend de kerkvorst om een pauselijke brief uit te geven waarin duidelijk ‘de trans-Atlantische slavernij, de onderdrukking van de Afrikaanse mens, diens geloof en cultuur, helder en zuiver wordt veroordeeld als te zijn een misdaad tegen de menselijkheid. “Met deze nieuwe pauselijke brief, zal die van Paus Nicolaas V, ontkracht worden. “Ik vind het noodzakelijk dat de rooms-katholieke kerk verantwoordelijkheid neemt voor haar rol in deze onrechtvaardige en onmenselijke praktijken tegen Afrikaanse mensen. Daarbij moet de kerk erkennen dat deze handelingen ingingen tegen het geweten, het menselijk gevoel en de fundamentele waarden van de mensheid. Wanneer gaat de kerk haar aandeel in de trans-Atlantische slavernij erkennen en herstellen?”, vraagt hij retorisch.

Zaalman haalt aan dat in zijn onderzoek naar de rol van de rooms-katholieke kerk bij de trans-Atlantische slavernij hij is gestuit op een een Dum Diversas, een brief van 18 juni 1452, uitgevaardigd door Paus Nicolaas V. Het is een stuk geschiedenis, dat erge gevolgen had voor de Afrikaanse bevolking toen. Koning Alfons V van Portugal wilde meer grondgebied veroveren in Afrika. Hij schreef een brief naar Nicolaas V om raad te vragen.

Rechtvaardiging

De toenmalige kerkvorst antwoordde de Portugese koning (vrij vertaald uit het Latijn): ‘Hierbij verlenen wij u (koning Alfons V van Portugal) met ons Apostolisch Gezag de volledige en vrije toestemming om de Saracenen, heidenen en alle andere ongelovigen en vijanden van Christus waar ze ook zijn aan te vallen, er jacht op te maken, gevangen te nemen en te onderwerpen, alsmede hun koninkrijken, hertogdommen, graafschappen, prinsdommen en andere territoria en hun personen in eeuwige slavernij te voeren.’ Dit alles werd gedaan vanwege de ‘heilige oorlogen’ die gevoerd werden om het oprukkende ‘moslim geloof’ te stuiten in die regio.

“Men moet zich scholen, de diepe en ware kennis van wat winti echt is, de leerstellingen, de waarden, de normen, tot zich nemen, om ze te kunnern toepassen in zijn of haar leven,  fu betre yu libi“

Concreet gaf de paus toestemming om Afrikaanse landen te veroveren en de inwoners als slaven te gebruiken. Velen lezen hierin het toelaten van slavernij. “In het begin van de rooms-katholieke kerk, citeerden veel pausen, de woorden van Augustinus (354-430 na Christus.) dat het instituut van de slavernij van God komt en goed is voor slaven en meesters. In de dertiende eeuw formuleerde de toenmalige paus vier ‘rechtvaardige redenen’ voor het houden van slaven en werd slavernij door kerkjuristen gerechtvaardigd als onderdeel van de ‘natuurwet’ en het ‘volkerenrecht’”, zegt Zaalman.

Excuses

Toen in de vijftiende eeuw de slavernij opnieuw belangrijk werd voor de Europeanen, blonken de pausen niet uit in veroordelingen ervan. Het ‘zonder onderscheid’ tot slaaf maken van de oorspronkelijke bewoners van Zuid-Amerika werd weliswaar veroordeeld, maar de vier ‘terechte titels’ voor het houden van slaven niet. In 1741 werd dit door Paus Benedictus XIV nog eens bevestigd, wat the invoeren van slaven uit Afrika juist rechtvaardigde. Ook zijn opvolgers trokken de slavernij niet in twijfel.

Paus Gregorius XVI volgde in 1839 wel netjes de internationale ontwikkelingen door het trans-Atlantische slaventransport te veroordelen – maar de binnenlandse slavenhandel dus niet. Een ommekeer komt pas in 1888 als Paus Leo XIII zijn steun betuigt aan de afschaffingsbeweging en in algemene termen de slavernij veroordeelt. Expliciet wordt het in eigendom hebben van andere mensen pas veroordeeld 1965. Een tweede Vaticaanse Concilie verdedigde de menselijke grondrechten en veroordeelde iedere schending van de menselijke integriteit, waaronder de slavernij. Maar pas in 2020 spreekt de kerk zich uit tegen het oude idee van de ‘rechtvaardige heilige oorlog’. “Maar een duidelijke positie waarbij aangegeven wordt dat zij de toenmalige ‘trans-Atlantische slavernij, en het eerst in slavernij houden van de inheemsen, verwerpen en hun excuses aanbieden, hebben we niet gelezen en ook niet gehoord”.

Opgelegd en onthouden

In zijn brief legt Zaalman uit hoe en wat de winti religie is als deel van het Afrikaans geestelijke erfgoed, dat is samengesteld uit de vele geloofs-ideeën en geloofsaspecten die zijn meegereisd met de Afrikanen die onder verschrikkelijke omstandigheden in de vijftiende eeuw naar Suriname zijn getransporteerd. “In deze periode van ruim 300 jaar, zijn zij gedwongen om onder erbarmelijke en onmenselijke omstandigheden slavenarbeid te verrichten voor de witte slavenmeesters, zonder enige vorm van materiële en financiële compensatie.”

Volgens Zaalman gaat het verder dan dat, omdat in het houden van de Afrikaanse mens in slavernij, hen ook van alles werd opgelegd en onthouden, wat ervoor heeft gezorgd dat mensen van Afro-afkomst hun identiteit kwijt zijn. “Hun Afrikaanse traditionele gewoontes, moraal en geloofssystemen, werden door de verplichte aanname van het christendom systematisch naar de achtergrond verdrongen.”

Zaalman vertelt dat hij vaak mensen tegenkomt die ‘in strijd zijn met zichzelf en datgene waar zij in willen geloven.’ “Mensen die de kerk willen aanhangen en de winti, en die in de war zijn. De witte man heeft ons voorgehouden dat waar wij in geloven ‘heidens en demonisch’ is”, stelt hij hoofdschuddend. Hij is zich er wel  van bewust dat eenieder zelf zijn of haar geloofskeuze maakt. “Ma den problema disi, zijn terug te verwijzen naar het verleden en de onderdrukking van de winti religie. Nu durft men openlijk dingen te doen, maar het is niet zo lang geleden dat het beleven van de winti, alleen bijna heimelijk gebeurde buiten de stad.” Daarom heeft Zaalman een enorme passie voor kennisoverdracht voor zij die geïnteresseerd zijn. “Men moet zich scholen, de diepe en ware kennis van wat winti echt is, de leerstellingen, de waarden, de normen, tot zich nemen, zodat men ze kan toepassen in zijn of haar leven, fu betre yu libi”.