Wachttijd in de zorg

door

INGEZONDEN

‘Er zijn weinig plekken in Suriname waar de tijd zo consequent stilstaat als op de specialistische poli’s van het Academisch Ziekenhuis Paramaribo(AZP). Niet omdat het er rustig is, integendeel, maar omdat alles daar lijkt te functioneren volgens een heilig ritueel dat generaties patiënten heeft overleefd: iedereen om negen uur komen en vaker dan soms pas tegen sluitingstijd aan de beurt komen.’Dit is een passage uit de column van Ivan Cairo in de Ware Tijd op 24 december 2025. Hij gaat terug naar september 1979 toen hij als jongen van elf aan een oog behandeld moest worden. Die ingreep verliep naar tevredenheid, maar het was het na traject dat een lijdensweg werd. Dit woord ‘lijdensweg’ past in de context van het verhaal. Het komt erop neer dat patiënten werden aangezegd om zich voor de nazorg in het ziekenhuis aan te melden om negen uur ’s morgens. Zonder uitzondering. Het gevolg was dat sommige patiënten pas rond vier uur ’s middags naar huis konden. En denk erom: sommige mensen moeten al bij het krieken van de dag van huis, gezien de afstanden en het slecht functionerende openbaar vervoer.

Toen ik de ontboezeming van Ivan las kwam bij mij een nostalgisch gevoel naar boven en kon ik niet anders concluderen dan dat het erop lijkt dat bij het Academisch Ziekenhuis Paramaribo (AZP) de tijd is blijven stilstaan. Maar zeker niet alleen daar.

Nu, bijna 52 jaar geleden, moesten bij ons toen driejarig zoontje – hij wordt binnenkort 55 – de amandelen worden geknipt. We moesten ons om 07.00 uur ’s morgens aanmelden bij het AZP, met de instructie dat het kind minimaal acht uren vooraf niets gegeten of gedronken mocht hebben. Een kind van drie ligt meestal om acht uur ’s avonds al in bed, dus dat betekent dat onze jongen, toen wij in het ziekenhuis aankwamen al zeker elf uur niet had gegeten.

We meldden ons als eerste van de reeks patiënten die (naar blijkt) die dag nog zouden volgen. Op onze vraag om hoe laat we zouden worden geholpen kon de verpleegkundige geen duidelijk antwoord geven. Maar omdat wij nummer één waren liepen wij over van enthousiasme dat het goed zou komen.

Ik heb vanaf half acht tot ongeveer elf uur regelmatig gevraagd wanneer wij zouden worden geholpen, maar elke keer was er een ander smoesje: de ‘dokter was opgehouden’, ‘hij was in overleg’, ‘hij deed zijn ronde’, noem maar op. Om elf uur toen ik weer informeerde – kwam de mededeling dat de dokter een spoedoperatie had. Als ouder met een kind van drie dat intussen langer dan vijftien uur niet gegeten en gedronken had en daar duidelijk behoefte aan had voel jij je machteloos. Uiteindelijk werd ons kind om 13.00 uur geholpen en kreeg na een ingreep van zo een half uur een ijsje, het eerste dat hij mocht ‘eten’ na een nuchtere maag van zeventien (!) uur.

Zelf heb ik als volwassene ook de ellende van lange wachttijden gekend. Belde je voor een afspraak of maakte je die op de poli – niet alleen bij het AZP – dan kreeg je een tijdstip mee. Vroeg ik aan de assistente of ik dan direct geholpen zou worden was het antwoord vaak ‘het hang af van hoe druk het is’. Mijn reactie was dan steevast: waarom moet ik dan een afspraak maken?

Er is dus nu, langer dan vijftig jaar, nauwelijks iets ten goede veranderd aan klantvriendelijkheid, vooral bij het AZP. Elke arts weet hoe lang een operatie duurt. Het hang natuurlijk af van de soort. Elke arts weet hoe lang een consult op de poli duurt. Is het zo moeilijk om uit te rekenen hoeveel mensen in een bepaald tijdsbestek kunnen worden geholpen en de afspraken daarop af te stemmen, waardoor mensen niet uren hoeven te wachten? Natuurlijk kan er een uitloop zijn, maar niet van uren. En informeer de wachtenden dan. Want dat is ook een grote tekortkoming: gebrek aan communicatie met patiënten. Artsen moeten werkoverleg zodanig plannen dat patiënten er niet de dupe van worden.

Er wordt veel geklaagd over de zorg in Suriname en vaak brengt men zaken terug tot geldgebrek. Ik heb alle begrip voor de situatie onder andere als het gaat om personeelstekort. Maar niet alles hoeft geld te kosten, zoals hierboven al is gebleken. Efficiency leidt ook tot klanttevredenheid. Het is een kwestie van nadenken en plannen.

Veel wat voor ziekenhuizen geldt, geldt ook voor anderen in de zorg, zoals huisartsen. Ik ben vaak voor mezelf of familie (bijvoorbeeld mijn moeder) om half zeven ’s morgens naar de poli van onze toenmalige huisarts aan de Burenstraat gegaan om een volgnummer op te halen. Meestal was ik in de top 5. De assistent kwam om 07.00 uur en gaf de nummers af en de dokter om acht uur. Het nummer ophalen of extra vroeg melden bij de poli gebeurt nu nog!

Wat ook nog voorkomt in Suriname is dat elke keer als een patiënt zich meldt bij de instelling of huisarts waar hij is ingeschreven, de ziekenfondspas moet worden overgelegd. Waarom de medische- en persoonsgegevens niet één keer invoeren in de computer?

Ik woon al jaren in Nederland en ik zeg – over in dit geval de zorg – vaak tegen mensen: ‘Als Suriname slechts de helft van de organisatiegraad van Nederland zou hebben, zou dat al leiden tot veel minder ongemak onder andere voor zieken, zonder dat het geld hoef te kosten!

Ik herinner me nog dat ik elf jaar geleden, toen ik weer even in Suriname woonde – weleens aan de huisarts heb voorgesteld om – zoals in Nederland – het vijftien minuten consult in te voeren. Dat betekent dat door de dokter per patiënt een kwartier wordt uitgetrokken. Afhankelijk van wat er aan de hand is kan ook een dubbelconsult worden afgesproken. Het antwoord was dat men er nog niet klaar voor is.

Wat Surinamers overigens geleerd moet worden is zich voor te bereiden op een doktersbezoek, zodat men binnen een paar minuten de arts kan vertellen wat de klacht(en) is/zijn. Het gebeurt nu nog te vaak dat de dokter de informatie uit de patiënt moet ‘trekken’. En dat vergt tijd.

Belangrijk is ook dat Surinamers af moeten van de opvatting dat als je bij een doktersbezoek geen recept meekrijgt voor medicijn ‘het geen goede dokter is.’ Mensen moeten geleerd worden dat medicijnen er alleen zijn voor noodzakelijke gevallen. En dan nog dit: ga niet voor elk griepje naar de huisarts. Bel met de assistent, vertel wat er aan de hand is en meestal is het advies ‘kijk de situatie nog enkele dagen aan en als er dan – na inname van bijvoorbeeld paracetamol – geen verbetering komt, maak dan een doktersafspraak’.

Hopelijk kan dit stuk ertoe bijdragen om belanghebbenden aan het denken te zetten hoe ze efficiënter kunnen werken en zo zorgen voor minder irritatie bij zorgzoekenden en kostenbesparing voor en in de zorg.

Lucien (Pepe) de Freitas

De redactie van de Ware Tijd stelt lezers in de gelegenheid stukken in te zenden ter publicatie. In principe worden alle ingezonden artikelen opgenomen, tenzij de inhoud schadelijk, kwetsend of beledigend is voor derden. Stukken die worden geplaatst komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de mening van de Ware Tijd. De redactie behoudt zich het recht voor om stukken niet te plaatsen, of in te korten of te redigeren zonder dat die uit hun context worden gehaald.