Waarom mogen Surinaamse politici vijf jaar blijven zitten zonder tussentijds oordeel van de kiezer?

door

In de Verenigde Staten mogen kiezers op 3 november opnieuw naar de stembus. Nog geen twee jaar nadat Donald Trump de presidentsverkiezingen won en zijn Republikeinse Partij de meerderheid in beide kamers van het Congres veroverde, kunnen de politieke machtsverhoudingen alweer veranderen. De Amerikanen krijgen de gelegenheid om halverwege Trumps ambtstermijn hun oordeel uit te spreken. Waarom zou zoiets in Suriname niet mogelijk zijn?
De Amerikaanse tussentijdse verkiezingen kunnen grote gevolgen hebben voor Trump. Alle 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden en ongeveer een derde van de Senaatszetels staan op het spel. Als de Democraten de meerderheid in een van beide kamers veroveren, kan Trump op aanzienlijk meer politieke weerstand rekenen. Wetsvoorstellen kunnen worden tegengehouden en parlementaire onderzoeken kunnen toenemen. De president blijft zitten, maar zijn politieke bewegingsruimte kan behoorlijk worden ingeperkt.
Dat is een interessant onderdeel van de Amerikaanse democratie. De kiezer hoeft niet vier jaar te wachten om opnieuw invloed uit te oefenen op de politieke machtsverhoudingen.
In Suriname is dat anders.
Wie bij de verkiezingen een zetel in De Nationale Assemblée verovert, wordt voor vijf jaar gekozen. In diezelfde politieke cyclus wordt ook de president voor vijf jaar gekozen. De samenstelling van het parlement ligt vervolgens in beginsel vast tot de volgende verkiezingen.
Een regering kan impopulaire maatregelen nemen, verkiezingsbeloften kunnen onvervuld blijven en politici kunnen zich anders gedragen dan zij tijdens de campagne hebben voorgespiegeld. Toch mogen gekozen assembleeleden in beginsel rekenen op een volledige zittingsperiode van vijf jaar.
De burger kan protesteren, kritiek uiten en zijn ongenoegen kenbaar maken. Maar een nieuw oordeel via de stembus? Daarvoor moet hij wachten.
Waarom eigenlijk?
Misschien is het tijd om serieus na te denken over tussentijdse verkiezingen in Suriname. Het hoeft daarbij niet noodzakelijk om verkiezingen voor het hele parlement te gaan. Een mogelijkheid zou zijn om halverwege de vijfjarige zittingsperiode een deel van de zetels in De Nationale Assemblée opnieuw aan de kiezer voor te leggen.
Stel dat een regeringscoalitie bij de algemene verkiezingen een ruime meerderheid behaalt. Na tweeënhalf jaar blijkt een groot deel van de bevolking ontevreden over het gevoerde beleid. Bij tussentijdse verkiezingen zou die ontevredenheid zich kunnen vertalen in zetelverlies voor coalitiepartijen.
De regering zou dan mogelijk haar comfortabele meerderheid kwijtraken en gedwongen worden meer rekening te houden met de oppositie. Dat zou de parlementaire controle kunnen versterken.
Het omgekeerde is ook mogelijk. Wanneer de bevolking tevreden is, kunnen regeringspartijen hun positie juist versterken. Tussentijdse verkiezingen hoeven dus niet uitsluitend een afrekening te zijn. Ze kunnen ook een bevestiging vormen van het vertrouwen in het gevoerde beleid.
Maar hoe zou zoiets in Suriname moeten werken?
Suriname heeft geen parlement met twee kamers, zoals de Verenigde Staten. De Nationale Assemblée bestaat uit 51 leden die allemaal voor vijf jaar worden gekozen. Om halverwege een deel van de zetels opnieuw verkiesbaar te stellen, zou een ingrijpende wijziging van het huidige staatsbestel nodig zijn.
Welke zetels komen tussentijds beschikbaar? Hoe worden de zittingsperioden verdeeld? En hoe wordt voorkomen dat de politieke stabiliteit voortdurend onder druk komt te staan? Ook zou moeten worden bepaald hoe de invoering van zo’n systeem verloopt, zonder dat de bestaande verkiezingsuitslag achteraf wordt gewijzigd.
Een andere mogelijkheid is de invoering van een tweede parlementaire kamer, waarvan de leden op een ander moment worden gekozen. Die zou een aanvullende controlerende rol kunnen vervullen. Maar ook daaraan zitten bezwaren. Suriname is een relatief klein land. Een tweede kamer betekent mogelijk meer politici, hogere kosten en een ingewikkelder besluitvormingsproces.
Bovendien zijn verkiezingen op zichzelf geen garantie voor beter bestuur. Politici zouden voortdurend in campagnestand kunnen blijven, terwijl noodzakelijke hervormingen soms tijd nodig hebben om resultaten op te leveren.
Toch hoeven deze bezwaren geen reden te zijn om de gedachte bij voorbaat af te wijzen.
In Suriname wordt van tijd tot tijd ook gediscussieerd over de vraag of de president rechtstreeks door het volk moet worden gekozen, in plaats van door De Nationale Assemblée. Waarom zouden we de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen niet meteen bij die discussie betrekken?
Als we toch nadenken over veranderingen in ons staatsbestel, kunnen we ook onderzoeken hoe de bevolking tussen twee algemene verkiezingen meer invloed kan uitoefenen. Een rechtstreeks gekozen president is immers iets anders dan een parlement waarvan de samenstelling tussentijds door de kiezer kan worden gewijzigd. Beide vraagstukken raken aan dezelfde discussie: hoeveel directe invloed moet de bevolking hebben op de politieke macht?
Democratie houdt immers meer in dan eenmaal in de vijf jaar een stem uitbrengen. Het gaat ook om controle, verantwoording en de mogelijkheid voor burgers om invloed uit te oefenen op degenen die namens hen politieke besluiten nemen.
Tijdens verkiezingscampagnes wordt alles uit de kast gehaald om de gunst van de bevolking te winnen. Politieke leiders bezoeken buurten en districten, luisteren naar klachten en doen beloften. Na de verkiezingen verschuift de aandacht echter al snel naar coalitievorming, ministersposten en bestuurlijke afspraken.
De kiezer, om wie het uiteindelijk zou moeten draaien, moet vervolgens vijf jaar wachten om via verkiezingen opnieuw zijn oordeel te geven.
Is vijf jaar politieke zekerheid voor gekozen volksvertegenwoordigers niet te lang zonder een tussentijds oordeel van de kiezer?
Suriname hoeft het Amerikaanse systeem niet te kopiëren. We kunnen wel onderzoeken of bepaalde onderdelen bruikbaar zijn om onze eigen democratie sterker te maken. Misschien zijn tussentijdse verkiezingen voor een deel van De Nationale Assemblée een mogelijkheid. Misschien biedt een andere vorm van parlementaire vertegenwoordiging meer voordelen.
Het gaat er niet om dat iedere tweeënhalf jaar een nieuwe politieke crisis ontstaat. Het gaat erom dat volksvertegenwoordigers weten dat zij ook tussentijds door de kiezer kunnen worden beoordeeld.
Want uiteindelijk draait het niet om de vraag hoeveel zekerheid politici verdienen nadat zij zijn gekozen. Het draait om de vraag hoeveel zeggenschap de kiezer gedurende die vijf jaar werkelijk heeft.
The post Waarom mogen Surinaamse politici vijf jaar blijven zitten zonder tussentijds oordeel van de kiezer? appeared first on Suriname suriname.