De stilte doorbreken – mentale gezondheid onder Surinaamse mannen
In vrijwel alle gepubliceerde rapporten keert één patroon terug. Zowel mannen als vrouwen krijgen te maken met depressie, stress, angst en andere mentale problemen. Toch lijken mannen vaker te vervallen in gewelddadig en destructief gedrag, met ingrijpende gevolgen voor zichzelf en hun directe omgeving. Hoe komt dat? Sharon Singh – die er zelf ervaring mee heeft – en Audry Wajwakana gingen op zoek naar antwoorden. “En wat je dan hoort, is soms hartverscheurend.”
Tekst Sharon Singh en Audry Wajwakana
Die donkere ochtend op tweede kerstdag 2025 staat in het geheugen van de Surinaamse samenleving nog vers gegrift. Ze werd opgeschrikt door het nieuws over, zeg gerust, een massaslachting in Commewijne. Dennis Aroma zaaide de avond ervoor dood en verderf in een psychotische toestand. Hij vermoordde vier van zijn eigen kinderen en vijf buurtbewoners.
Als het gaat om buitensporig huiselijk geweld met dodelijk gevolg, dan is in de algemene opvatting ‘alweer een man’ op zijn plaats. Wat gebeurt er met de mannen in onze samenleving? Waarom slaan ze door en wat gaat hier allemaal aan vooraf? In juni 2026 werd extra aandacht besteed aan mental health – geestelijke gezondheid. Een goede aanleiding om bij deskundigen op zoek te gaan naar antwoorden op deze prangende vragen.
De tragedie in Commewijne voert Sharon terug naar haar eigen jeugd. Eind jaren zeventig vluchten haar ouders van Guyana naar Suriname, uit angst voor repressie en spanningen onder het bewind van Forbes Burnham. Ze komen met weinig aan en moeten opnieuw beginnen in een land dat niet vanzelfsprekend als thuis voelt. Ze groeien op in een constante staat van paraatheid. Tijdens militaire invallen schuilen ze in een donkere kamer en blijven muisstil vanwege hun illegale status. Die angst nestelt zich diep in hen.
Niet lang daarna valt hun gezin uiteen. Haar vader vertrekt naar het buitenland en haar moeder blijft achter met vier jonge kinderen: één jongen en drie meisjes. Ze is 29 jaar en zonder opleiding staat ze er alleen voor. Thuis wordt weinig gesproken. Haar moeder leert haar gevoelens niet onder woorden te brengen. In plaats daarvan spreken hangers, deegrollers en takken van sinaasappel- en tamarindebomen. Woorden maken plaats voor fysieke ‘correcties’. Sharon en haar zussen vinden houvast in hoop en verbeelding. Hun broer vlucht in drugs. Hoe kan het dat de meisjes ondanks alles overeind blijven, terwijl hun broer ontspoort?
Verwachtingen
“Wij hebben het beeld dat een man sterk moet zijn”, zegt Fariel Ishaak, onderzoeker en richtingscoördinator bij de studierichting Agogische wetenschappen en Onderwijskunde van de Anton de Kom Universiteit van Suriname. Hij legt uit hoe diepgewortelde verwachtingen mannen kunnen belemmeren om over hun problemen te praten. “Een man moet voorzien. Een man moet kunnen tegen psychische druk”, vervolgt Ishaak over diepgewortelde opvattingen. “Het gevolg is dat die drempels voor mannen heel hoog zijn en soms gaan ze echt kapot aan alles wat ze ervaren. En ze praten er gewoon niet over, omdat ze bang zijn voor reacties zoals: ‘Waarom doe je als een mietje?’”
Dat zaadje wordt al vroeg geplant. Ishaak benadrukt dat risicofactoren in de leefomgeving van een kind belangrijk zijn. Een pedagogisch klimaat met ‘veel negatieve prikkels’ vergroot de kans op probleemgedrag later in het leven. Die kwetsbaarheid werkt ook door in het onderwijs, blijkt uit het UNESCO-rapport Leave no child behind: global report boys’ disengagement from education (2022). Dezelfde maatschappelijke verwachtingen die mannen ervan weerhouden hulp te zoeken, spelen ook bij schooluitval onder jongens. Armoede, bijdragen aan het gezinsinkomen en hardnekkige gendernormen maken onderwijs voor veel jongens minder aantrekkelijk.
Ook Sharons broer wordt een drop-out, terwijl de drie meisjes hun middelbare opleiding afronden. De jongste haalt zelfs de universiteit. Dat jongens uitvallen staat volgens deskundigen zelden op zichzelf. Achter dergelijk gedrag gaan vaak ervaringen schuil die al vroeg in het leven beginnen. “De gevolgen van een onveilige jeugd openbaren zich vaak pas jaren later”, zegt socioloog Julia Terborg.
Volgens haar zijn agressie en drugs- en alcoholgebruik vaak niet het begin van het probleem, maar een reactie. Ze zijn een manier om om te gaan met een gebrek aan aandacht, respect en veiligheid tijdens de opvoeding. Sharons broer past precies in het beeld dat Terborg schetst.
Taboe
Mentale problemen ontstaan vroeg, blijven lang onzichtbaar en worden vaak pas opgemerkt wanneer ze al diepgeworteld zijn. Tot die conclusie komt ook door UNICEF gefinancierd onderzoek (april 2026) naar suïcidaal gedrag onder jongeren van 16 tot 25 jaar in Suriname, evenals de studie Comprehensive Analysis of Mental Health of Children and Adolescents in Suriname.
Er rust nog altijd een taboe op praten over gevoelens. Mannen praten er wel over, maar vaak oppervlakkig, stelt kinder- en jeugdpsycholoog Juljo Cruden. “Zij gaan niet de diepte in.” Hij pleit voor meer ruimte voor open gesprekken tussen mannen. Langdurig opgekropte emoties leiden tot spanning tot de bom barst. Verdriet, angst en kwetsbaarheid worden vaak als ‘onmannelijk’ gezien. Daardoor zijn agressie en boosheid vaak de enige manieren om emoties te uiten.
Mental awareness month
Juni 2026 is uitgeroepen tot Mental Awareness Month. Na een reeks ingrijpende incidenten laait de discussie over mentale gezondheid opnieuw op. Op televisie verschijnen filmpjes en presentaties over het onderwerp. Schooluitval, dak- en thuisloosheid, huiselijk geweld en gendergerelateerde problematiek worden vaak gekoppeld aan psychische nood, trauma en onverwerkte emoties.
Decennialang zetten organisaties, vrijwilligers en deskundigen zich in voor de aanpak via trainingen, voorlichting, hulpverlening, wetgeving en doorverwijzing. Onderzoeksrapporten met aanbevelingen stapelen zich op bij beleidsmakers. Toch blijft de uitvoering van beleid vaak achter en verandert er in de praktijk weinig.
In vrijwel alle rapporten keert één patroon terug. Zowel mannen als vrouwen krijgen te maken met depressie, stress, angst en andere mentale problemen. Toch lijken mannen vaker te vervallen in gedrag met ingrijpende gevolgen voor henzelf en hun directe omgeving. Die kwetsbaarheid wordt versterkt door economische onzekerheid en de hardnekkige verwachting dat mannen de primaire kostwinner moeten zijn.
Liefde en geborgenheid
Na gesprekken met deskundigen trekken we de conclusie dat kinderen boven alles behoefte hebben aan liefde, veiligheid en geborgenheid. Veel Surinaamse kinderen ontberen dat, blijkt uit onderzoek (2018) van het Institute for Graduate Studies and Research (IGSR). Onder ruim 3.000 scholieren gaf ruim 80 procent aan fysiek geweld te hebben ervaren. Achter lastig of agressief gedrag schuilt volgens socioloog Terborg vaak een “diep gevoel van afwijzing en emotionele verwaarlozing”.
Het ontbreken van de ‘community’
In Suriname zijn nog te weinig plekken waar jongens en mannen veilig kunnen praten voordat problemen escaleren. Organisaties als Rumas en Man Mit’ Man proberen die leemte op te vullen. Emmy Hart van Rumas zegt dat jongens zelden met een duidelijke hulpvraag komen. “Je merkt snel dat er meer speelt. Achter gedrag zitten vaak verhalen van mishandeling, misbruik of verwaarlozing.” Rumas werkt met psychologen, pedagogen en gedragsdeskundigen en organiseert trajecten waarbij jongens een week in de natuur verblijven. “In het bos is die drempel lager”, zegt Hart. “Daar durven ze vaak voor het eerst te vertellen wat er speelt. En wat je dan hoort, is soms hartverscheurend.”
Ook Carl Breeveld van Man Mit’ Man ziet hoe mannen vastzitten in zwijgen, schaamte en het idee dat kwetsbaarheid onmannelijk is. “Yu na wan man fu yu srefi, je moet jezelf kunnen redden. Dat houdt veel mannen gevangen.” Zijn organisatie biedt een laagdrempelige eerste lijn waar mannen leren praten over boosheid, falen, relaties en mentale druk vóórdat problemen escaleren. Man Mit’ Man is geen vervanging voor geestelijke gezondheidszorg. “Wij doen de eerste noodzakelijke opvang, maar moeten doorverwijzen als het specialistisch wordt.”
Herstel
Psychische problemen kunnen diep wortelen, maar herstel is mogelijk mits tijdige steun. Romano Gordon Bahadoer raakte in een diepe depressie na het verlies van zijn broer en dreigende dakloosheid. Gevangen in negatieve gedachten zag hij geen uitweg meer. Zijn herstel begon pas toen hij hulp zocht bij een psycholoog en zijn focus leerde verleggen. In plaats van te verdrinken in problemen, schreef hij dagelijks kleine lichtpunten op.
“Ik leerde succes te zien in kleine dingen, zoals opstaan of zelf eten koken.” Die mentale omslag gaf hem na een jaar de kracht zijn weg terug te vinden. Nu gebruikt hij die ervaring als jongerenbegeleider in Nederland en maakt hij humoristische filmpjes op social media om anderen hoop te bieden. “Wanneer je niet meer durft te hopen, houdt het op”, zegt Bahadoer.”
Geen snelle oplossing
Aangezien vrijwel alle deskundigen wijzen op de noodzaak van beleid en structurele oplossingen, kan de verantwoordelijke minister niet worden omzeild. Volgens minister André Misiekaba van Volksgezondheid, Welzijn en Arbeid is mentale gezondheid een van de speerpunten van het strategisch plan 2026-2030.
Misiekaba wil concrete programma’s uitvoeren met bestaande organisaties en de overheid om het probleem integraal aan te pakken. De nadruk moet verschuiven van ‘reageren naar voorkomen’. Daarom wil het ministerie meer inzetten op vroegsignalering via scholen, ziekenhuizen en RGD-poliklinieken. Gespecialiseerde maatschappelijk werkers moeten beginnende psychische problemen sneller herkennen, zodat hulp komt vóór escalatie.
De uitvoering wordt bemoeilijkt door een tekort aan psychologen, psychiaters en gespecialiseerde hulpverleners. Volgens Misiekaba draait het niet alleen om zorgcapaciteit, maar ook om hoe mensen leren omgaan met stress, tegenslagen en problemen. “Er is werk aan de winkel”, zegt de minister.
Socioloog Terborg waarschuwt dat de werkelijkheid complexer is dan beleid kan oplossen. “Er is geen quick fix en geen one size fits all. De ene man kampt met verslaving, de andere met werkloosheid of familieproblemen. Je moet eerst begrijpen wat er echt speelt.” Mentale zorg vraagt daarom om maatwerk en toegankelijke, professionele begeleiding, ongeacht financiële situatie.
“Het is een gezamenlijke opdracht”, benadrukt kinder- en jeugdpsycholoog Cruden. De samenleving reageert vaak pas bij escalatie, terwijl het probleem al vroeg ontstaat in stilte, in de jeugd en achter gesloten deuren. Vaak wordt het pas zichtbaar als het te laat is. Volgens Cruden moet de omgeving – van partner en vrienden tot huisarts – veiligheid bieden om die stilte te doorbreken en zo een destructieve storm van nog meer pijn te voorkomen.-.