Waarom de CCJ geen vanzelfsprekende derde instantie is voor Suriname

door

Advocaat Iris Nazir.

INGEZONDEN

De discussie over de invoering van een derde rechtsinstantie in Suriname is legitiem. Een cassatiemechanisme draagt bij aan rechtseenheid en rechtsontwikkeling. Maar wie het debat serieus wil voeren, moet de juiste vraag stellen: niet óf er een derde instantie moet komen, maar welke instantie die rol moet vervullen en tegen welke constitutionele prijs. Juist daar begint het probleem. Die vraag staat onvoldoende centraal, terwijl de richting van het debat zich al lijkt te hebben gevormd.

Een debat dat niet van binnenuit ontstaat

Wat opvalt, is dat het debat niet volledig organisch vanuit Suriname wordt gevoerd. De Caribbean Court of Justice (CCJ) speelt daarin zelf een actieve rol.

Dat is geen recente ontwikkeling. Reeds in 2010 stelde Winston Anderson dat de vraag niet is óf Suriname moet toetreden tot de appellate jurisdiction van de CCJ, maar of het zich kan permitteren dat niet te doen. Daarmee werd het debat verschoven van een open afweging naar een richting waarin toetreding als vanzelfsprekend wordt gepresenteerd.

Die lijn zet zich voort. In recente uitingen wordt niet alleen gesproken over mogelijkheden, maar ook concreet uitgewerkt hoe toetreding vorm zou moeten krijgen.

Een systeem dat eerst moet worden verbouwd

In recente voorstellen wordt een aangepaste CCJ-structuur geschetst, inclusief een Suriname-divisie, eigen procedures en institutionele aanpassingen. Zoals uiteengezet door Adrian Saunders en Peter Jamadar vergt dit wijziging van verdragen, nieuwe procesregels en selectie van civielrechtelijke rechters.

Daarmee is geen sprake van aansluiting bij een bestaand systeem, maar van een systeem dat eerst moet worden aangepast om passend te worden gemaakt. Dat roept de vraag op hoe vanzelfsprekend die keuze werkelijk is.

Surinaamse Hoge Raad

Tegen deze achtergrond blijft één optie opvallend onderbelicht: de ontwikkeling van een eigen Surinaamse Hoge Raad.

Een nationale hoogste rechter zou niet alleen de soevereiniteit behouden, maar ook aansluiten bij het Nieuw Burgerlijk Wetboek (NBW 2025) en de bestaande rechtspraktijk. De Surinaamse rechtsorde is geworteld in de civil law traditie, waarin rechtsontwikkeling via codificatie plaatsvindt, recent bevestigd met het NBW.

Het uitbesteden van cassatierechtspraak aan een externe instantie binnen een andere rechtscultuur brengt het risico mee dat die ontwikkeling zich losmaakt van de gekozen systematiek. Juist daarom ligt een eigen Hoge Raad juridisch meer voor de hand. Toetreding tot de CCJ impliceert een aantasting van de soevereiniteit van Suriname, in die zin dat het laatste woord in de nationale rechtsorde wordt overgedragen aan een externe rechterlijke instantie.

Dat kan een bewuste keuze zijn, maar vereist een heldere erkenning van die consequentie. Juist daarom dient bij deze rechtskeuze het behoud van nationale rechtsmacht en soevereiniteit centraal te staan.

Civil law is geen technisch vraagstuk

Het verschil tussen civil law en common law wordt erkend, maar gereduceerd tot een technisch probleem dat door de CCJ met een aparte kamer kan worden opgelost.

Daarmee wordt de kernvraag vermeden. Het gaat niet slechts om procedure of taal, maar om fundamenteel verschillende manieren van rechtsvorming. De vraag is niet of het verschil kan worden gemanaged, maar of het systeem als geheel past.

Wanneer de rechter zijn rol verschuift

De rol van de CCJ roept daarnaast principiële vragen op. Een rechterlijke instantie behoort onafhankelijk en terughoudend te zijn, zeker bij uitbreiding van haar eigen bevoegdheid.

Wanneer diezelfde instantie actief haar toekomstige jurisdictie mede vormgeeft, ontstaat een spanningsveld. De rechter beweegt zich dan van arbiter naar actor. Dat vraagt om kritische reflectie.

De vraag naar motieven

De promotie van de CCJ-richting is bovendien niet incidenteel, maar kent een opvallende continuïteit en intensiteit. Wanneer een koers zo nadrukkelijk wordt uitgedragen, ligt het voor de hand om te vragen waar die inzet uit voortvloeit.

Die vraag is geen verdachtmaking, maar een uitnodiging tot transparantie. In een debat dat raakt aan de inrichting van de hoogste rechtspraak is het van belang dat niet alleen de argumenten, maar ook de onderliggende overwegingen inzichtelijk zijn. Daarbij past ook de vraag of, naast inhoudelijke overtuigingen, andere factoren, waaronder persoonlijke of institutionele belangen, een rol spelen.

De kernvraag

Wat ontbreekt, is een duidelijke Surinaamse analyse: wat heeft de rechtsorde nodig, en welke structuur past daarbij?

Zolang die vraag niet centraal staat, blijft het risico bestaan dat niet Suriname zelf, maar een reeds gepositioneerde externe instantie de richting bepaalt.

De vraag is daarom fundamenteel en onvermijdelijk:

Wie bepaalt de toekomst van het Surinaamse recht: Suriname zelf, of een hof dat zich daar al nadrukkelijk voor in positie heeft gebracht?

Voor mij is dit debat daarmee afgesloten. Onze rechtspraak is geen exportproduct.

Iris Nazir

Advocaat

..