WAAR BLIJFT DE CONTROLE OP JAARVERSLAGEN VAN STAATSBEDRIJVEN?

door

De financiële verantwoording van staatsbedrijven blijft in Suriname een hardnekkig probleem. Terwijl wet- en regelgeving financiële verslaglegging voorschrijven, kunnen ondernemingen jarenlang zonder actuele jaarrekeningen functioneren en tegelijkertijd rekenen op financiële steun van de overheid. Dat roept niet alleen vragen op over transparantie, maar ook over de manier waarop de staat toezicht houdt op ondernemingen waarvoor uiteindelijk de belastingbetaler opdraait. De Wet op de Jaarrekeningen, het Wetboek van Koophandel en de Comptabiliteitswet leggen verplichtingen op voor financiële verslaglegging. Jaarlijks moet inzicht worden gegeven in de financiële positie, resultaten en verplichtingen van ondernemingen. Dat is geen administratieve formaliteit. Zonder actuele jaarrekeningen kunnen aandeelhouders, parlement en samenleving nauwelijks beoordelen hoe een onderneming ervoor staat en waaraan publieke middelen worden besteed.
De Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM) is hiervan een duidelijk voorbeeld. De maatschappij heeft al ruim tien jaar geen volledige, actuele reeks van gecontroleerde en vastgestelde jaarrekeningen opgeleverd. Tegelijkertijd ontvangt de SLM volgens de minister van Financiën en Planning, Adelien Wijnerman, momenteel ongeveer USD 2 miljoen per maand van de staat. Dat komt neer op circa USD 24 miljoen per jaar. Waarvoor wordt dat geld precies gebruikt? Welke schulden en verplichtingen moeten ermee worden gedekt? Welke routes zijn winstgevend en welke veroorzaken structurele verliezen? En wanneer kan de SLM zonder overheidssteun functioneren? Zonder actuele financiële cijfers zijn dergelijke vragen nauwelijks controleerbaar. De SLM is geen geïsoleerd geval. De Vereniging van Economisten in Suriname (VES) wees in 2025 op de bredere problematiek en stelde dat Suriname ongeveer 160 staatsbedrijven telt, waarvan veel verlieslatend zijn en weinig toegevoegde waarde leveren. Volgens de VES vormen deze ondernemingen een risico voor de overheidsfinanciën. De organisatie pleit daarom voor een herziening van het staatsbedrijvenbeleid. De overheid zou zich vooral moeten richten op ondernemingen die daadwerkelijk publieke of strategische taken uitvoeren, terwijl activiteiten die ook door de private sector kunnen worden verricht, mogelijk moeten worden geprivatiseerd.
Een speciale commissie heeft volgens de VES al een eerste doorlichting van staatsbedrijven uitgevoerd en aanbevelingen opgesteld. Het rapport ligt bij de minister van Financiën, maar concrete vervolgstappen zijn volgens de organisatie uitgebleven. Dat roept de vraag op waarom hervormingen steeds worden aangekondigd, maar structurele besluiten uitblijven. Ook de politieke benoemingen bij staatsbedrijven blijven een punt van zorg. De VES heeft gewaarschuwd tegen het verdelen van directie- en RvC-posities op basis van politieke loyaliteit. Bestuurders en commissarissen zouden volgens de organisatie moeten worden geselecteerd op basis van deskundigheid, onafhankelijkheid en professionaliteit. Wanneer politieke partijen invloed krijgen op de benoeming van bestuurders bij instellingen die miljarden beheren of grote financiële risico’s dragen, komt good governance onder druk te staan.
De kwestie van staatsbedrijven gaat uiteindelijk niet alleen over geld, maar over verantwoordelijkheid. Wanneer de overheid eigenaar is, moet zij ook kunnen uitleggen waarom een onderneming eigendom van de staat blijft, wat deze onderneming oplevert en hoeveel publieke middelen erin worden gestoken. De samenleving mag verwachten dat daarvoor actuele en gecontroleerde financiële informatie beschikbaar is. De situatie rond de SLM maakt duidelijk, dat het huidige systeem niet langer houdbaar is. Een overheid die jaarlijks miljoenen verstrekt aan een staatsbedrijf, moet ook kunnen aantonen waarom dat geld nodig is en welke resultaten daartegenover staan. Transparantie is geen gunst, maar een voorwaarde voor goed bestuur. Geen actuele jaarrekening, geen onbeperkte financiële steun.
The post WAAR BLIJFT DE CONTROLE OP JAARVERSLAGEN VAN STAATSBEDRIJVEN? ..