Volle maan, maancakes en een duizend jaar oud gedicht: China viert Midherfstfestival

door

Tekst en beeld Ivan Cairo

BEIJING – Treinstations zijn drukker, winkels liggen vol met fraai verpakte maancakes en in miljoenen Chinese huishoudens schuiven families aan voor een gezamenlijke maaltijd. China staat dit weekend in het teken van het Midherfstfestival (Mid-Autumn Festival), een eeuwenoud feest waarin familie, hereniging en de volle maan centraal staan.

Het Midherfstfestival, in het Chinees Zhongqiu Jie, viel dit jaar op vrijdag 25 september, de vijftiende dag van de achtste maand van de Chinese maankalender. Hieraan is een driedaagse feestperiode gekoppeld, waarbij er in het hele land allerlei activiteiten worden georganiseerd. Dit festival eindigt zondag (vandaag). Rond deze periode verschijnt volgens de traditionele kalender een van de meest karakteristieke volle manen van het jaar. De ronde vorm van de maan staat in de Chinese cultuur symbool voor compleetheid en familie-eenheid.

Voor veel Chinezen is het daarom vooral een familiefeest. Mensen reizen naar hun geboorteplaats of bezoeken ouders en andere familieleden. Tijdens het gezamenlijke avondeten worden gerechten gedeeld, waarna families bij goed weer naar buiten gaan of vanaf een balkon naar de maan kijken.

Het Midherfstfestival behoort samen met Chinees Nieuwjaar, het Qingmingfestival en het Drakenbootfestival tot de vier belangrijkste traditionele feesten van China. Sinds 2006 staat het op de nationale lijst van immaterieel cultureel erfgoed.

Bezoekers zaterdag tijdens the 4th Beijing International Canal Arts Fest op het Tongzhou Canal Cultural Plaza in Beijing.

Van oogstfeest tot familietraditie

De oorsprong van het festival gaat eeuwen terug en wordt verbonden met maanverering en dankbaarheid voor de herfstoogst. In de oude agrarische samenleving viel deze periode samen met het binnenhalen van gewassen. Mensen brachten onder meer nieuw graan als offer en dankten voor de oogst.

Tijdens de Tang-dynastie (618-907) ontwikkelde het bekijken van de volle maan zich tot een geliefde bezigheid onder dichters en bestuurders. In de Song-dynastie (960-1279) groeide de traditie verder uit tot een volksfeest dat in grote delen van China werd gevierd.

Een van de bekendste symbolen is tegenwoordig de maancake. De ronde gebakjes zijn er in talloze uitvoeringen en worden in de weken voor het festival massaal verkocht en cadeau gedaan. Traditioneel wordt een maancake in stukken gesneden en onder familieleden verdeeld. Juist dat delen heeft een symbolische betekenis: één ronde cake wordt door meerdere mensen gegeten.

Naast maancakes behoren lantaarns tot de herkenbare gebruiken. Vooral in Zuid-China dragen kinderen kleurrijke lantaarns en worden op sommige plaatsen raadsels aan lantaarns bevestigd. Bezoekers proberen die raadsels op te lossen; het gebruik gaat terug op oude literaire tradities en is vooral in steden als Guangzhou en Hangzhou nog springlevend. Ook osmanthus is nauw met het seizoen verbonden. De kleine, sterk geurende bloemen bloeien rond deze tijd en worden gebruikt voor onder meer thee, desserts en wijn. De drank wordt soms gecombineerd met een uitgebreide theeceremonie, waarbij het delen van een kopje thee net zoveel betekent als het drinken ervan.

Naast traditionele Chinese gerechten waren ook de Indiase en Amerikaanse keuken vertegenwoordigd op het Beijing International Canart Art Fest.

Chang’e en het Jaden Konijn

Met het festival is ook een van China’s bekendste legendes verbonden: het verhaal van Chang’e, de vrouw die volgens de overlevering op de maan woont.

Volgens de legende verschenen ooit tien zonnen tegelijkertijd aan de hemel en werd de aarde door de hitte geteisterd. De beroemde boogschutter Hou Yi schoot negen ervan neer en kreeg als beloning een elixer dat onsterfelijkheid schonk.

Zijn vrouw Chang’e dronk het middel en steeg vervolgens op naar de maan. In veel versies van het verhaal deed zij dit om te voorkomen dat het elixer door een dief werd buitgemaakt. Hou Yi zou daarna haar favoriete gerechten onder de maan hebben neergezet.

Het verhaal wordt al generaties doorverteld en is een van de culturele verklaringen voor de verbinding tussen de maan, voedsel en het verlangen naar familieleden die niet thuis kunnen zijn.

Chang’e kreeg in de Chinese folklore gezelschap van het Jaden Konijn, dat op de maan met een vijzel en stamper een levenselixer bereidt. Het konijn is daardoor tijdens het Midherfstfestival overal terug te vinden, van decoraties en speelgoed tot de verpakkingen waarin maancakes worden verkocht.

Een andere figuur uit de maanlegenden is Wu Gang. Hij is volgens de overlevering veroordeeld tot het voortdurend omhakken van een magische cassiaboom die zichzelf telkens herstelt. De boom groeit daardoor sneller dan Wu Gang kan hakken — een beeld dat in de Chinese cultuur symbool staat voor ijver zonder einde en de betrekkelijkheid van aardse ambities.

Dezelfde maan op grote afstand

De betekenis van het festival komt misschien het sterkst tot uitdrukking in een gedicht dat bijna duizend jaar geleden werd geschreven.

De beroemde dichter Su Dongpo (1037-1101) schreef tijdens een Midherfstnacht waarop hij zijn broer miste het gedicht Shui Diao Ge Tou. De slotregel behoort nog altijd tot de bekendste dichtregels in China en verschijnt rond het festival in toespraken, advertenties en berichten op sociale media: “Dàn yuàn rén cháng jiǔ, qiān lǐ gòng chán juǎn.” Vrij vertaald: Mogen wij lang leven en, hoewel duizend mijl van elkaar verwijderd, dezelfde mooie maan delen.

Daarmee raakt de bijna duizend jaar oude dichtregel nog altijd aan de kern van het Midherfstfestival. In een land waar miljoenen mensen voor werk en studie ver van hun geboorteplaats wonen, blijft de volle maan het symbool van familieleden die fysiek van elkaar gescheiden kunnen zijn, maar op dezelfde avond naar dezelfde maan kijken.-.

Een bezoekster van het cultureel evenement laat zich masseren bij een van de stands waar traditionele Chinese geneeswijzen werden gedemonstreerd.