Viering ‘Bersih Deso’ in teken van positieve mindset en gemeenschapszin

door

“Deze religieuze activiteit vindt haar oorsprong op het Indonesische eiland Java, waar ze al meer dan vijfduizend jaar wordt beleefd. Wij, Javanen in diaspora, hebben zich door de eeuwen heen, over alle werelddelen verspreid en hebben ook deze traditie en cultuur van ‘Bersih Deso’ voortgezet.” Dit zegt cultuurkenner en geestelijk leider Edward Redjopawiro tegen de Ware Tijd over de traditionele, culturele en religieuze activiteit ‘Bersih Deso’: ‘de schoonmaak van het dorp’.

Tekst Tascha Aveloo

Beeld privécollectie

De viering van ‘Bersih Deso’ was dit jaar op 25 april in verschillende gemeenschappen in Suriname, waar voornamelijk Surinaamse Javanisten wonen. De activiteiten worden gehouden volgens de berekeningen van de Javaanse kalender, de ‘Weton Djowo‘, in de maand ‘Selo’ en valt voor het jaar 2026, op de gunstigste numerologische dagen, tussen 9 mei en 12 mei. In deze periode mogen nog activiteiten worden georganiseerd.

“Het streven van de innerlijke mens moet zich uitstrekken naar het streven om een beter mens te worden en om dienstbaar te zijn voor de medemens in nood”Edward Redjopawiro

Elke Javanistische organisatie houdt in het kader van deze activiteit een slametan, een kerkdienst. Ook te Lust en Rust in district Commewijne is bij Sangar Panuwun Jati (= ‘Oprechte dankbaarheid vanuit je innerlijke wezen’) invulling gegeven aan deze religieuze verplichting.

Bij de ingang van het erf is een Gapuroh gespannen. Dit is een ereboog van bamboestammen en takken, waaraan laaghangende dyanur (jonge kokosbladeren) zijn vastgemaakt. De mannen en vrouwen zijn allemaal gekleed in het vereiste zwart met het hoofd bedekt. De mannen dragen de blankon (een bol zwarte stoffen hoofddeksel met batik rand). De vrouwen zitten apart.

Gemeenschapszin

Volgens bapak Tino Pawirodjojo, voorzitter van de Javanistische organisatie, wordt bij haast elk evenement van het Javanisme gewerkt volgens de principes van de gotong royong (samenwerken/elkaar helpen). “Omdat we uitgaan van gemeenschapszin. We geloven dat samenwerking de harmonie in onze leefgemeenschappen bevordert”, legt hij uit.

Elk jaar komt de leiding samen om te bespreken wat precies nodig zal zijn voor de slametan. Iedereen heeft zijn eigen taak. “We dragen samen bij aan de kosten hiervoor. Zeker in deze moeilijke economische tijden, geeft het een gevoel van saamhorigheid en om even niet te denken aan de problemen van elke dag. Vandaag leven we vanuit een positief gericht denken aan de toekomst.”

Gewijde maaltijd

Ook bij deze ‘Bersih Deso‘ hebben de mensen zich uiterst ingespannen bij het bereiden van de variëteit aan gerechten, zoals bruine nasi, witte rijst, bruine en gele kip en goedangan. De kruidige geur van laos, kentyur, geraspte kokos en heerlijk eten vult langzaam de tent waar de slametan zal worden gehouden.

Voor de distributie van het eten komen mannen langs met grote bakken, gevuld met diverse gerechten. “Dit noemen wij een gewijde maaltijd, waarbij de geestelijke leiding, de zegen heeft uitgesproken over het eten. Daarom zegt men dat deze soort berkat, veel lekkerder is dan normaal eten bij de warung. Omdat iedereen extra zijn of haar best heeft gedaan om het eten klaar te maken en de zegen die erop rust”, lacht Pawirodjojo.

De geestelijken, zij die ingewijd zijn in de kennis van het Javanisme, gaan voor in gebed, waarop de andere leden instemmen  met het woord ‘nggih’, te vergelijken met ‘amen’. Nadat het algemene gebed is afgelopen, wordt de menyan (wierook) geplaatst op de hoofdtafel, waar al de andere hoofdgeestelijken verder gaan met bidden. Dit gebed gebeurt zacht prevelend. Het wordt voortdurend door een andere geestelijke overgenomen en zo gaat het door tijdens de slametan, die ruim 45 minuten duurt.

Opschonen negatieve gedachten

Volgens Redjopawiro worden deze activiteiten beleefd door diverse religieuze groeperingen, van het Javanisme. Binnen de islam is er een groepering die kan worden gecategoriseerd als Westbidders, die de Javaanse traditie en cultuur behouden.

Er zijn ook sociale en culturele organisaties en zelfs politieke partijen, die stilstaan bij deze activiteit. “Bij de symbolische en spirituele betekenis van ‘Bersih Deso‘, wordt rekening gehouden met een aantal factoren. Het gaat niet alleen om de schoonmaak en reiniging van ‘het dorp’ en de eigen omgeving, maar ook om het ‘opschonen’ van alle negatieve gedragingen. Ook de persoonlijke negatieve gedachten, zoals egoïsme, hebzucht, oneerlijkheid, ongeduld, jaloezie en dergelijke worden betrokken”, legt de geestelijk leider uit.

Hij stelt dat van Javanistische belijders wordt verwacht dat zij in deze periode bewust de tijd nemen om te doen aan eerlijke zelfevaluatie, van zijn of haar gedragingen in het afgelopen jaar. “Voor het komende jaar wordt over het algemeen gebeden voor gezondheid, kracht, zegen en voorspoed”, vertelt Redjopawiro.

Succes in het leven

Verder wordt naast een goede en schone woonomgeving, gestreefd naar het verhogen en beleven van goede normen, waarden en ethiek, de onderlinge saamhorigheid en solidariteit. “Het streven van de innerlijke mens moet zich uitstrekken naar het streven om een beter mens te worden en om dienstbaar te zijn voor de medemens in nood. Voor ons is leven in harmonie met je medemensen, de natuur en geestenwereld om ons heen, oftewel de micro- en macro kosmos, essentieel voor het bereiken van meer succes in het leven.”

Het komt ook regelmatig voor dat individuen afzonderlijk gebruik maken van deze spirituele, gunstige dagen van de periode van ‘Bersih Deso’, om te gaan vasten en zich geestelijk voor te bereiden op het komende jaar.

Er kunnen diverse redenen zijn om te vasten, zoals het vragen om vergiffenis aan de Schepper, in het geval zij iets verkeerd hebben gedaan en/of gezegd, voor gezondheid, voor geluk, harmonie in de familie, of om zich te concentreren en te focussen op het bereiken van levensdoelen.

De ‘berkat’ wordt traditioneel opgediend in warimbo bladeren die op een specifieke manier over elkaar worden gelegd en gevouwen tot een bakje. Uitscheppen is werk van de mannen. Ze komen langs met het eten en doen van elk gerecht een schep in dit bladeren bakje. Maar ook snoep, een stuk gekookte banaan en kleine bacove horen daarbij. De hoge geestelijke leiders en speciale gasten krijgen altijd eerst.

Het eten, zoals opgediend tijdens de Bersih Deso.