Vids brengt gebieden inheemse volken in kaart

door

Meer dan twintig jaar heeft de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden in Suriname (Vids) samen met de inheemse dorpsgemeenschappen gewerkt aan het in kaart brengen van hun traditionele woon- en leefgebieden. Dit gebeurde uit noodzaak, zegt Cylene France, directeur van het Vids-bureau, tegen de Ware Tijd.

Tekst Kevin Headley

Beeld Klim

Het eerste gebied waarmee in 1999/2000 werd begonnen, lag in Oost-Suriname. “De gemeenschappen daar begonnen hun gebieden in kaart te brengen. Dat was ingegeven door de vele gronduitgiften in die periode”, verklaart France. Ze voegt toe dat er nog artikelen en informatie beschikbaar zijn over hoe het er toen aan toeging. “Toen de gemeenschappen hun recht probeerden te halen bij de rechter, verloren zij de zaak, omdat zij volgens de wet geen rechten hadden over hun woon- en leefgebied.”

“Wanneer de erkenning uiteindelijk wordt geregeld, krijgt niet een individu, maar een dorp de grondtitel”

Volgens France werd het toen duidelijk dat de rechtsmiddelen in Suriname niet toereikend waren om de rechten van de inheemsen op hun traditionele gebieden te beschermen. “Daarom werd de zaak voorgelegd aan de commissie voor de rechten van de mens van de Organisatie van Amerikaanse Staten. Daarvoor moesten we bewijsmateriaal verzamelen over de gebieden van de inheemsen. We moesten historisch onderzoek doen en aantonen over welke gebieden het precies ging. Samen met de gemeenschappen werd een lang traject ingezet om zover te komen.”

Na dat proces werden ook andere gebieden in kaart gebracht. Een dorp dat nu begint met het markeren van zijn gebied is Gran Kreek in Saramacca. Dit gebeurt omdat daar zandafgravingen plaatsvinden en het dorpsbestuur het gebied goed in kaart wil brengen.

Voor Vids is het belangrijk dat de dorpen dit zelf ook willen. De organisatie kan dit niet opleggen. Bovendien kennen de dorpelingen zelf hun gebied het beste. Het is een intensief project dat veel tijd en geld vergt. Door het gebruik van moderne technologie, zoals GPS, wordt het proces versneld.

Niet-erkenning blijft pijnpunt

Het uitblijven van de erkenning van de collectieve grondenrechten van inheemsen en tribale volken blijft een belangrijk pijnpunt voor de organisatie. Zoals vaker werden ook bij het aantreden van de huidige nieuwe regering beloften gedaan dat deze kwestie zou worden aangepakt.

Echter, concrete acties blijven uit, vooral die waarbij de inheemse gemeenschappen en tribale volken daadwerkelijk worden betrokken. “We merken dat er geen inspanning is om samen op te trekken. Er wordt gewerkt aan trajecten waarbij wij niet worden betrokken. We worden gedwongen een overheidsoplossing te accepteren. In het regeerakkoord heeft de regering inderdaad aangegeven dat erkenning van grondenrechten een beleidsprioriteit is.”

President Jennifer Simons spreekt over de zogenoemde ‘vijf kilometer’-wet ofwel de conceptwet Beschermde dorpsgebieden. Deze stelt een straal van vijf kilometer, inclusief inheemse en marrondorpen, vast waarbinnen de overheid geen gronden mag uitgeven. Daarmee zouden de leefgebieden moeten worden beschermd.

“Al vroeg vernamen wij via de media dat men met deze wet verder wilde gaan. De wet is echter niet in lijn met het Lokono- en Kaliña-vonnis, dat de regering nog steeds niet heeft uitgevoerd. Wij hebben daarom al duidelijk gemaakt dat wij dit wetsontwerp niet steunen.”

Demarcatiekaarten delen

Vids stelt dat de leefgebieden van de inheemsen veel groter zijn dan een straal van vijf kilometer. Om dit aan te tonen is een kaart ontwikkeld met de inheemse gebieden. “Zo kan men direct zien om welke gebieden het gaat. Een commissie ‘grondenrechten en decentralisatie’ die door de huidige regering is ingesteld om de president te adviseren vroeg of ze de demarcatiekaarten kan krijgen, vooral omdat wij hebben aangegeven dat wij de conceptwet in huidige vorm niet kunnen accepteren. Wij willen de kaarten delen, maar daarover moeten eerst goede afspraken worden gemaakt. Het gaat ook om het delen van traditionele kennis en onze rijkdommen … niet alleen om een demografische kaart.”

Na een ontmoeting is afgesproken een vervolgbijeenkomst te organiseren met deskundigen om een traject uit te stippelen voor de erkenning en bescherming van de collectieve grondenrechten. Op een reactie voor het vervolg wordt nog gewacht.

Vids zal de informatie over de gebieden uiteindelijk ook met de samenleving delen. “Op dit moment zijn de individuele kaarten van de dorpen in PDF al gedeeld met de overheid. Ook de dorpsbesturen beschikken hierover. Echter, een kaart van Suriname, waarop alle gebieden zichtbaar zijn, is nog niet vrijgegeven.”

Rijkdom inheemsen

Een belangrijke uitdaging voor Vids is dat een groot deel van de gebieden samen met de dorpen is gedemarkeerd, maar dat dit in het zuiden van Suriname niet door Vids is gebeurd. In verschillende gevallen is de demarcatie daar uitgevoerd door milieuorganisaties.

Toen Vids gegevens wilde om de kaart aan te vullen en te actualiseren, heeft een niet-gouvernementele organisatie geweigerd die bestanden beschikbaar te stellen aan de betrokken gemeenschappen. Als gevolg hiervan is Vids genoodzaakt om voor een aantal dorpen in het zuiden het demarcatieproces opnieuw uit te voeren. “Voor Tepu, Palumeu en het Wayanagebied is dit inmiddels samen met Mulokot gedaan.”

Vids zet dit proces voort met de dorpen die hun toestemming geven om hun gebieden in kaart te brengen. “Wanneer de erkenning uiteindelijk wordt geregeld, krijgt niet een individu, maar een dorp de grondtitel. Dat proces duurt soms langer dan mensen zouden willen. Maar wanneer het gaat om collectieve rechten, moet je ook de collectiviteit de ruimte geven om haar eigen besluitvorming zorgvuldig te doorlopen. Daarom moet wetgeving ook worden aangepast.”

Volgens France ligt de rijkdom van de inheemsen in hun diepe verbondenheid met de natuur. Die band komt onder druk te staan wanneer inheemsen van hun grondgebied worden verdreven. Daarom is erkenning van de grondenrechten zo belangrijk. De bestaanszekerheid van inheemsen is daarvan afhankelijk: onze leefwijze in harmonie met de natuur.”

Ze sluit af: “Ik ben heel rijk, omdat ik een erfgoed draag dat voortkomt uit mijn afkomst en mijn identiteit, zowel aan de Surinaamse als aan de Guyanese kant. Wij inheemsen kennen geen grenzen. Wij zien de rivier niet als een scheiding, maar als een verbinding die ons met verschillende gebieden en met elkaar samenbrengt. Wanneer ik naar een gebied kijk, zie ik daarin een deel van mijn afkomst. Het heeft een rijke geschiedenis in zich. Mijn voorouders en grootouders hebben daar gewoond en daarom wonen hun kleinkinderen daar nu ook. Die geschiedenis geeft ons veel inzicht in hoe wij naar ons grondgebied en onze wateren kijken en hoe we daar door generaties heen structuur en betekenis aan geven. Het is continuïteit.”