VES: ‘Sterke financiële regels nodig vóór first oil’

door

De Vereniging van Economisten in Suriname (VES) uit in haar publicatie INZICHT #70 – mei 2026, haar ernstige zorgen over de wijziging van de Comptabiliteitswet 2024. De Nationale Assemblee heeft de aanpassing met 38 algemene stemmen goedgekeurd, waardoor de volledige invoering van de wet met twee jaar wordt uitgesteld. Volgens de nieuwe planning moet de Comptabiliteitswet 2024 vanaf het begrotingsjaar 2028, volledig van kracht worden.
Het besluit is het resultaat van een compromis tussen de regering en het parlement. Waar aanvankelijk werd gesproken over een uitstel van drie jaar, werd uiteindelijk gekozen voor een periode van twee jaar. Volgens de VES blijft het uitstel een zorgwekkend signaal, vooral gezien de verwachte olie-inkomsten en de noodzaak van sterk financieel beheer.
De VES benadrukt dat de wijziging niet alleen gevolgen heeft voor de huidige begrotingsdiscipline, maar ook raakt aan het principe van intergenerationele rechtvaardigheid.
Olie-inkomsten zijn afkomstig uit niet-hernieuwbare natuurlijke hulpbronnen. Wanneer deze middelen volledig worden besteed door de huidige generatie zonder structurele reserveringen of investeringen, worden toekomstige generaties volgens de organisatie benadeeld en verliezen zij hun aandeel in deze nationale rijkdom. De VES waarschuwt daarnaast voor een groter risico: de zogenoemde ‘resource curse’. Landen die beschikken over grote hoeveelheden natuurlijke hulpbronnen kunnen volgens de organisatie, juist economische en institutionele problemen ontwikkelen, wanneer inkomsten onvoldoende worden beheerd. Een sterke afhankelijkheid van olie kan leiden tot stijgende overheidsuitgaven, politieke afhankelijkheid van olie-inkomsten, zwakkere instituties, minder groei in andere sectoren en grotere kwetsbaarheid wanneer olieprijzen dalen.
Volgens de VES zijn sterke comptabele regels en een spaarmechanisme daarom noodzakelijk voordat de grote olie-inkomsten binnenstromen. De huidige wijziging kan volgens de VES, internationaal worden opgevat als een signaal dat Suriname terugkomt op eerder vastgestelde normen voor prudent financieel beheer. De organisatie stelt dat dit gevolgen kan hebben voor het vertrouwen van internationale instellingen zoals het IMF en de Wereldbank, kredietbeoordelaars en buitenlandse investeerders. “Institutionele consistentie is cruciaal voor landen die een olie-transitie ingaan”, aldus de VES.
Een ander risico dat de VES benoemt, is het ontstaan van procyclisch begrotingsbeleid. Wanneer inkomsten sterk toenemen, bestaat volgens de organisatie het gevaar dat de overheid extra uitgaven doet zonder voldoende buffers op te bouwen. Een gezond begrotingsbeleid vereist volgens de VES dat in goede tijden wordt gespaard en dat uitgaven geleidelijk en verantwoord plaatsvinden.
De VES wijst er ook op dat Suriname momenteel een beperkte absorptiecapaciteit heeft. De economie beschikt volgens de organisatie, nog over onvoldoende technisch kader, beperkte uitvoeringscapaciteit binnen ministeries, zwakke projectmonitoring en een beperkte lokale productiecapaciteit. Wanneer grote financiële middelen snel worden uitgegeven, leidt dit volgens de VES niet automatisch tot ontwikkeling, maar kan het juist resulteren in inefficiëntie, verspilling, importinflatie en oververhitting van de economie.
In haar publicatie waarschuwt de VES eveneens voor het risico op de ‘Dutch Disease’. Vrije besteding van olie-inkomsten zonder voldoende stabilisatie- en spaarmechanismen kan volgens de organisatie, leiden tot druk op de wisselkoers en verlies van concurrentiekracht van sectoren zoals landbouw, industrie en export. De Comptabiliteitswet 2024 vormde volgens de VES juist een belangrijke institutionele bescherming tegen deze ontwikkeling.
De organisatie benadrukt dat begrotingsdiscipline niet afhankelijk mag zijn van politieke omstandigheden. Financiële wetgeving moet volgens de VES juist boven partijpolitieke belangen staan. Wanneer regels worden aangepast op momenten dat regeringen meer bestedingsruimte wensen, ontstaat volgens de economen onzekerheid en wordt de continuïteit van beleid ondermijnd.
De VES verwijst ook naar de financieel-economische crisis die Suriname tussen 2020 en 2023 heeft doorgemaakt, met hoge inflatie, monetaire instabiliteit, koopkrachtverlies en een schuldencrisis. Volgens de organisatie heeft deze periode juist aangetoond, waarom strengere begrotingsregels en beter financieel beheer noodzakelijk zijn.
Met de naderende olieproductie vindt de VES dat de institutionele structuur rond inkomstenbeheer juist moet worden versterkt. De organisatie benadrukt dat olie-inkomsten bijzonder gevoelig zijn voor politieke beïnvloeding en dat transparantie, onafhankelijke controle en parlementaire toezicht essentieel zijn.
Volgens de VES tonen internationale voorbeelden, zoals Noorwegen en Botswana, aan dat duidelijke regels en spaarmechanismen moeten worden ingesteld, voordat natuurlijke rijkdommen grote inkomsten opleveren.
De organisatie waarschuwt tot slot dat het uitstel van de Comptabiliteitswet 2024, een gevaarlijk precedent kan scheppen. Toekomstige regeringen zouden opnieuw om uitstel kunnen vragen, waardoor de wet volgens de VES, haar geloofwaardigheid verliest en uiteindelijk slechts een symbolisch karakter krijgt.
Als de reden voor het uitstel ligt in praktische uitvoeringsproblemen, dan moet volgens de VES niet de wet worden afgezwakt, maar moet worden geïnvesteerd in versterking van de capaciteit, digitalisering van financieel beheer, training van personeel, technische ondersteuning en een gefaseerde implementatie. “De oplossing ligt in het verbeteren van de uitvoering, niet in het verlagen van de standaarden”, stelt de VES.
The post VES: ‘Sterke financiële regels nodig vóór first oil’ ..